marketkonekt
0 0
0
 
Detajet e Aktit
Titulli: PËR MIRATIMIN E STRATEGJISË SEKTORIALE "PËR ZHVILLIMIN E INFRASTRUKTURËS SË CILËSISË NË SHQIPËRI"
Tipi i Aktit: Vendim i KM
Numri i Aktit: 272
Statusi i Aktit: Ne fuqi
Data e Aktit: 05.03.2008
Data e aprovimit te Aktit: 20.03.2008
Numri i neneve: 2
Numri i fletores zyrtare: 42
Data e fletores zyrtare: 20.03.2008
Aktiviteti: Metrologji,Standart,Cilesia
Propozuar nga: Ministri i Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjitikës
Pershkrimi i Aktit: Strategjia sektoriale "Per zhvillimin e infrastruktures se cilesise ne Shqiperi"
Permbajtja e Aktit 
  
Permbajtja:

VENDIM

Nr. 272, datë 5.3.2008



PËR MIRATIMIN E STRATEGJISË SEKTORIALE "PËR ZHVILLIMIN E INFRASTRUKTURËS SË CILËSISË NË SHQIPËRI"



Në mbështetje të nenit 100 të Kushtetutës dhe të nenit 6 të ligjit nr.9682, datë 6.2.2007 "Për ratifikimin e marrëveshjes së financimit ndërmjet Këshillit të Ministrave të Republikës së Shqipërisë dhe Shoqatës Ndërkombëtare për Zhvillim (IDA), për projektin "Reforma për përmirësimin e mjedisit të biznesit dhe fuqizimin institucional"", me propozimin e Ministrit të Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjetikës, Këshilli i Ministrave



VENDOSI:



1. Miratimin e strategjisë sektoriale "Për zhvillimin e infrastrukturës së cilësisë në Shqipëri", sipas dokumentit, që i bashkëlidhet këtij vendimi.

2. Ngarkohet Ministria e Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjetikës, për zbatimin e këtij vendimi.

Ky vendim hyn në fuqi pas botimit në Fletoren Zyrtare.



KRYEMINISTRI

Sali Berisha





STRATEGJIA SEKTORIALE

PËR ZHVILIMIN E INFRASTRUKTURËS SË CILËSISË NË SHQIPËRI



SHKURTIME

ANMI Instituti i Propozuar Shqiptar i Metrologjisë Kombëtare

ASTM Shoqata Amerikane për Testim dhe Materiale (www.astm.org)

BIPM Byroja Ndërkombëtare e Peshave dhe Masave (www.bipm.org)

OVK Organi i Vlerësimit të Konformitetit

CGPM Konferenca e Përgjithshme e Peshave dhe Masave (www.bipm.org)

CE Marka CE

CEN Comité Européen de Normalisation (www.cenorm.be)

CENELEC Comité Européen de Normalisation Electrotechnique (www.cenelec.org)

CRM Materiali i Certifikuar i Referimit

DA Drejtoria e Përgjithshme për Akreditimin

DMSHI Drejtoria e Metrologjisë Shkencore dhe Industriale e DPMK

DLM Drejtoria e metrologjisë Ligjore e DPMK

DSM Drejtoria e Mbikëqyrjes se Tregut

DPMK Përdorur gjithashtu për DPM.

DPS Drejtoria e Përgjithshme e Standardizimit

DSM Drejtoria e Supervizionit Metrologjik e DPMK

EA Bashkëpunimi Evropian për Akreditim (www.european- accreditation.org)

EN Standardi Evropian

EOTC Organizata Evropiane për Vlerësimin e Pajtueshmërisë (www.eotc.be)

ETSI Instituti i Standardeve të Telekomunikacionit Evropian (www.etsi.org)

EU Bashkimi Evropian

EUROLAB Federata Evropiane e Shoqatave Kombëtare të Matjeve, Testimit dhe Laboratorëve Analitike

EUROMET Bashkëpunimi Evropian në Standardet e Matjeve (www.euromet.org)

EURACHEM Fokus për Kiminë Analitike në Evropë (www.eurachem.ul.pt)

DPMK Drejtoria e Përgjithshme e Metrologjisë dhe Kalibrimit (gjithashtu DPM ) IAF Forumi Ndërkombëtar i Akreditimit (www.ifa.org)

IEC Komisioni Ndërkombëtar Elektroteknik (www.iec.ch)

ILAC Bashkëpunimi i Akreditimit të Laboratorit Ndërkombëtar (www.ilac.org)

IMEKO Konfederata Ndërkombëtare e Matjeve (www.imeko.org)

ISO Organizata Ndërkombëtare për Standardizimin (www.iso.ch)

IT Teknologjia e Informacionit

METE Ministria e Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjetikës (e Shqipërisë)

IC Infrastruktura e Cilësisë

OIML Organizata Ndërkombëtare e Metrologjisë Ligjore(www.oiml.org)

PAD Dokumenti i Vlerësimit të Projektit

PCU Njësia e Koordinimit të Projektit

PIU Njësia e Zbatimit të Projektit

PT Testimi i Efektivitetit

ToR Termat e Referencës

UNDP Programi i Zhvillimit të Kombeve të Bashkuara

USAID Agjencia e Shteteve të Bashkuara për Zhvillim Ndërkombëtar (www.usaid.gov)

WELMEC Bashkëpunimi Evropian në Metrologjinë Ligjore (www.welmec.org)

OBT Organizata Botërore e Tregtisë



TERMINOLOGJIA Infrastruktura e Cilësisë

Metrologjia, Standardet, Testimi, Cilësia. Infrastruktura bazë në një vend që është e nevojshme për zhvillimin e teknologjisë, prodhimin, shërbimet dhe tregtinë. Standardet janë grupe specifikimesh teknike që përdoren si rregulla ose udhëzime për të përshkruar karakteristikat e materialeve, produkteve, shërbimeve ose proceseve. Cilësia arrihet me anë të prodhimit dhe testimit të materialeve dhe produktet që përdorin standarde të miratuara. Testet zhvillohen në një rrjet laboratorësh që operojnë sipas rregullave dhe rregulloreve të bazuara në standarde. Metrologjia (shih më poshtë) siguron shërbime që garantojnë se pajisjet e përdorura në testime kryejnë matje të sakta. Për më tepër, akreditimi ( shih më poshtë) është gjithashtu pjesë përbërëse e Sistemit të Infrastrukturës së Cilësisë në një vend, me qëllim që të sigurohet se të gjitha pjesët e Sistemit të Infrastrukturës së Cilësisë operojnë sipas standardeve përkatëse me anë të vlerësimit të kompetencës së Organeve të Vlerësimit të Konformitetit. Shih Bashkëlidhjen B për informacion të mëtejshëm mbi infrastrukturën e cilësisë.

Metrologjia

Fusha e njohurisë në lidhje me matjet (Fjalori Ndërkombëtar i Termave Bazë dhe të Përgjithshme në Metrologji, 2004). Metrologjia përfshin të gjitha aspektet teorike dhe praktike të matjeve, cilado qoftë pasaktësia e matjes dhe fusha e zbatimit.

Metrologjia mund të klasifikohet në tre grupe. Sipas përkufizimeve të deklaruara në Metrologjia e Përmbledhur, Botimi i dytë, dhjetor 2003, ato klasifikohen si më poshtë:

Metrologjia shkencore merret me organizimin dhe zhvillimin e standardeve të matjeve dhe me ruajtjen e tyre (nive li më i lartë).

Metrologjia industriale duhet të sigurojë funksionimin e mjaftueshëm të instrumenteve të matjeve të përdorura në industri, si dhe në proceset e prodhimit dhe testimit. Në përgjithësi, këto janë laboratorë dytësore të akredituara për kalibrim, testim dhe analizë materialesh.

Metrologjia ligjore ka lidhje me matjet ku këto ndikojnë në transparencën e transaksioneve ekonomike, shëndetin dhe sigurinë.

Një aspekt i Metrologjisë Shkencore është vendosja dhe ruajtja e Standardeve Kombëtare të Matjeve që përcaktohen si standarde të vendosura si referenca metrologjike të deklaruara kombëtare.

Zinxhiri i gjurmueshmërisë

Një zinxhir gjurmueshmërie është një zinxhir i sistemeve të masave alternuese me procedurat përkatëse të matjeve dhe standardet e matjeve, nga një rezultat matjeje në një referencë

të deklaruar metrologjike. Një zinxhir i gjurmueshmërisë metrologjike përcaktohet nëpërmjet një hierarkie kalibrimi nga rezultati i matjeve në referencën e deklaruar metrologjike. (International Vocabulary of Basic and General Terms in Metrology, 2004- Fjalori Ndërkombëtar i Termave Bazë dhe të Përgjithshme në Metrologji, 2004)

Kalibrimi

Operacion që vendos marrëdhënie ndërmjet vlerave sasiore të dhëna nga standardet e matjeve dhe treguesit korrespondues të një sistemi matjesh, të kryer sipas kushteve të specifikuara dhe duke përfshirë vlerësimin e pasaktësisë së matjeve.

Kalibrimi gjithashtu përkufizohet si operacion që vendos marrëdhënie, të përftuara nga referenca e një ose më shumë standardeve të matjeve që ekzistojnë sipas kushteve të specifikuara, midis treguesit të një sistemi matjesh dhe rezultatit të matjeve që do të arrihej duke përdorur sistemin e matjeve.

(International Vocabulary of Basic and General Terms in Metrology, 2004- Fjalori Ndërkombëtar i Termave Bazë dhe të Përgjithshme në Metrologji, 2004)

Verifikimi

Konfirmimi nëpërmjet shqyrtimit të një artikulli të dhënë dhe sigurimit të provave objektive që përmbushin kërkesat specifike. Verifikimi nuk duhet të ngatërrohet me kalibrimin e një sistemi matjesh ose anasjelltas.

(International Vocabulary of Basic and General Terms in Metrology, 2004)

Testimi i Produktit (Testimi)

Përcaktimi i një ose më shumë karakteristikave të një objekti të vlerësimit të pajtueshmërisë sipas një procedure. (ISO/IEC 17000:2004)

Standardi

Dokument, i miratuar nga një organ i njohur, që për përdorim të përsëritur ose të përgjithshëm, përcakton rregulla, udhëzime apo karakteristika për produkte ose procese që lidhen me to dhe metodat e prodhimit, zbatimi i të cilit nuk është i detyrueshëm. Ai mund të përmbajë gjithashtu ose mund të trajtojë ekskluzivisht terminologjinë, simbolet, ambalazhimin, markimin ose kërkesat e etiketimit që kanë të bëjnë me produktin, procesin apo metodën e prodhimit (OBT).

Certifikimi

Vërtetim i palës së tretë që ka lidhje me produktet, proceset, sistemet ose personat.

(ISO/IEC 17000:2004)

Akreditimi

Vërtetim i palës së tretë që ka lidhje me një organ vlerësimi pajtueshmërie që transmeton demonstrimin formal të kompetencës së tij për të përmbushur detyra specifike të vlerësimit të pajtueshmërisë. (ISO/IEC 17011:2004)

Testimi i efektivitetit

Përcaktimi i performancës së testimit laboratorik me anë të krahasimeve ndërlaboratorike.

(Glossary of Analytical Terms. Eurachem Education &Training Working Group- Fjalorthi i Termave Analitike Eurachem Grupi i Edukimit & Trajnimit)

Vlerësimi i Konformitetit

Aktivitet që tregon se janë përmbushur kërkesat specifike në lidhje me një produkt, proces, sistem, person ose organ. (ISO/IEC 17000:2004)



Hyrje



Në një shoqëri ideale të tregut të lire, gjithçka merret përsipër nga sektori privat dhe tregu vendos rregullat e prodhimit dhe tregtisë. Megjithatë, në praktikë, çdo vend ka një sektor publik dhe shteti rregullon disa aktivitete të sektorit privat, veçanërisht në fushat e prodhimit, shërbimeve dhe tregtisë. Çështja është se cilat fusha rregullohen dhe në ç'mënyrë rregullohen ato. Në botën globale, kjo krijon probleme pasi rregullore të ndryshme në vende të ndryshme sjellin vështirësi serioze për prodhuesit dhe tregtarët ndërkufitarë. Ky problem përkeqësohet për mallrat e prodhuara sepse rregullore të ndryshme mund të pengojnë shitjen e produktit të prodhuar nga një vend për një vend tjetër. Një shembull i mirënjohur është makina. Disa vende përdorin drejtimin e automjetit në korsinë e djathtë ndërsa pjesa tjetër përdorin korsinë e majtë. Kjo i detyron prodhuesit të prodhojnë dy sete të ndryshme makinash. Ka shumë shembuj të këtij lloji. Disa vende përdorin sistemin rregullator si pengesë ndaj tregtisë me qëllim mbrojtjen e industrive të tyre të prodhimit. Kjo e bën shumë të rëndësishëm faktin që të gjitha vendet tregtuese të kenë një sistem efiçent rregullator teknik.

Një sistem i mirë rregullator kërkon dy elemente thelbësore. Rregulla të mira dhe monitorim të mirë. Nga njëra anë, kjo kërkohet me synim mbrojtjen e konsumatorit dhe shtetit dhe nga ana tjetër të mos vendosë ku fizime të panevojshme për të bërë biznes në atë vend. Ky optimizim i rregullave teknike varet gjerësisht nga infrastruktura e disponueshme. Elementët kyç të infrastrukturës janë standardizimi (për rregullat), inspektimi, matja dhe akreditimi (për monitorimin). Ky sistem me shkurtim njihet me termin IC.

Në botën e cila ndryshon me ritme të shpejta, në të cilën globalizimi po bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm, të gjitha vendet e industrializuara po përpiqen të harmonizojnë sistemet e tyre rregullatorë dhe infrastrukturën e tyre, me qëllim që të nxisin prodhimin dhe tregtinë. Shqipëria është një prej vendeve që është angazhuar për praktikat e OBT dhe BE-së për tregtinë e saj ndërkombëtare. Fatkeqësisht, sistemi ekzistues i infrastrukturës se cilësisë në Shqipëri nuk është i pajtueshëm me sistemin ndërkombëtar. Ky dokument i strategjisë zhvillimit të infrastrukturës së cilësisë parashtron objektivat për vitin 2012, 2017 dhe 2022, dhe një "plan veprimi" për tranzicion të butë dhe efiçent në Sistemin e Infrastrukturës së Cilësisë dhe Rregulla Teknike të pajtueshme në nivel ndërkombëtar gjatë periudhës së 15 viteve.

Tranzicioni kërkon investime të mëdha në mjedise, pajisje dhe zhvillimin e burimeve njerëzore, si dhe në riorganizimin e stabilimenteve MSTQ ekzistuese dhe mund të kërkojë gjithashtu disa rregullime ligjore. Me infrastrukturën e përmirësuar, do të zhvillohen gjithashtu rregullat teknike dhe sistemet e mbrojtjes së konsumatorit.

Nëse ndiqet nga afër, ky dokument jep informacionin e nevojshëm, me qëllim arritjen e një sistemi modern MSTQ që nuk nevojitet vetëm për një sistem të mirë rregullator por edhe për zhvillimin e shpejtë të industrisë prodhuese. Gjatë 15 viteve, Shqipëria do të ketë një infrastrukturë të rëndësishme në fushën MSTQ dhe do të jetë në gjendje të sigurojë shërbime për vendet e tjera, duke kompensuar kështu disa prej shpenzimeve.

Kjo Strategji MSTQ parashikon më shumë se 150 objektiva dhe më shumë se 250 veprime specifike që duhen ndërmarrë. Kostot e investimit për implementimin e kësaj strategjie do të jenë afërsisht 29 milionë Euro gjatë 15 viteve, por përfitimet e drejtpërdrejta për ekonominë do të jenë 52-58 milionë Euro dhe përfitimet jo të drejtpërdrejta do të jenë rreth 300 milionë Euro, nëse tendencat aktuale në ekonomi vazhdojnë me ritmin ekzistues.

Rëndësia strategjike e Sistemit të Infrastrukturës së Cilësisë

Siç është shpjeguar në seksionin e Hyrjes, sistemi IC është elementi kyç për infrastrukturën e cilësisë së një vendi. Gjithashtu, është thelbësore në proceset e ngjashme të OBT-së dhe për lëvizjen e lirë të mallrave nga pikëpamja e BE-së. Sistemi IC është gjithashtu i rëndësishëm për mbrojtjen e tregut të brendshëm nga importet e cilësisë së ulët.

Në shumë vende, sistemet e avancuara të matjeve janë një prej forcave shtytëse për industritë prodhuese dhe shumë ambiente testimi përdoren për zhvillimin e produkteve të reja. Pasja e një sistemi të mirë IC ndihmon gjithashtu në zhvillimin e sektorit të prodhimit të pajisjeve të matjeve. Shërbimet në lidhje me matjet përbëjnë afërsisht 8% të Prodhimit Kombëtar Bruto në shumë vende të zhvilluara ose vende në zhvillim.

Me qëllim krijimin e një mjedisi të favorshëm në të cilin mjedisi sipërmarrës dhe administrata publike do të dëshironin të arrinin nivelin më të lartë të cilësisë së produkteve në favor të të gjithë shoqërisë, nxitja e një kulture Evropiane është e nevojshme me anë të zhvillimit të instrumenteve dhe burimeve teknike dhe njerëzore, në partneritet me industrinë dhe aktorë të tjerë.

Lëvizja e lirë e mallrave do të mund të arrihej vetëm duke eliminuar masat që kufizojnë tregtinë, jo vetëm detyrimet doganore dhe kufizimet sasiore, por të gjitha masat me efekt të barasvlershëm (proteksionizmi). Kjo imponon ekzistencën e një kuadri të përbashkët legjislativ që do të siguronte qarkullimin e mallrave pa kufizim mes vendeve. Kjo nënkupton se infrastruktura e cilësisë (IC) duhet t'i nënshtrohet disa rregullave të vendosura në nivel evropian dhe ndërkombëtar.

Në Shqipëri, instrumentet në lidhje me IC do të jenë rreth 29 milionë Euro brenda një periudhe prej 15 vjetësh. Edhe nëse një pjesë e vogël (10%) e këtij investimi nuk është përmbushur në mënyrën e duhur, kjo do të sillte në humbjen e burimeve mjaft të rëndësishme për Shqipërinë. Kështu, përdorimi i fondeve në dispozicion është mjaft i rëndësishëm. Shqipëria është prapa në fushën e IC në Ballkan dhe në Evropën Lindore. Ka një hendek të madh midis Shqipërisë dhe vendeve fqinje të saj dhe partnerëve të saj tregtarë. Ky hendek duhet të ngushtohet në të ardhmen e afërme, nëse Shqipëria dëshiron një pjesë më të mirë të tregtisë dhe që të tërheqë investime të huaja më të drejtpërdrejta. Kjo nuk mund të arrihet pa një strategji të mirë përgatitur dhe të mirë menduar meqë fondet në dispozicion të Shqipërisë janë mjaft të kufizuara në fushën e IC në krahasim me të gjithë fqinjët e saj dhe partnerët tregtarë. Meqë sistemi IC është një prej shtyllave të prodhimit, tregti së dhe zhvillimit ekonomik, një Strategji IC e mire përgatitur dhe e zbatuar në mënyrën e duhur do të ketë ndikim të rëndësishëm në zhvillimin e Shqipërisë dhe mirëqenien e popullit shqiptar. Një vlerësim i kostove dhe përfitimeve mund të gjendet me tej ne këtë punim.

Në zhvillimin industrial të një kombi, tendenca e përgjithshme duhet të shkojë kryesisht nga një shtet bujqësor në një shtet industrial. Shenjat e para të industrializimit janë tekstilet dhe ushqimi i para përpunuar. Më tej, pason industria e lehtë si dhe teknologjitë e informacionit. Ne shohim gjithashtu këto zhvillime në Shqipëri. Të gjitha këto industri përdorin fillimisht makineri të furnizuara nga jashtë dhe ekspertizë të huaj. Megjithatë, në fazat e mëvonshme të evolucionit industrial, kërkimi dhe zhvillimi bëhen më të rëndësishëm dhe zhvillohet dhe përdoret ekspertiza lokale. Shqipëria do ta arrijë këtë fazë brenda 15 viteve të ardhshme. Kur të ndodhë kjo, institutet e metrologjisë do jenë një prej qendrave më të rëndësishme për sistemet e sofistikuara dhe novacionin.

I. Vështrim i përgjithshëm mbi situatën aktuale të sistemit të infrastrukturës së cilësisë

Shikim i përgjithshëm dhe analizë e sistemit ekzistues të IC në Shqipëri. Më poshtë jepet një përmbledhje e shkurtër.

a. Rregullat Teknike dhe Standardizimi

Rregullat Teknike

1. Legjislacioni Horizontal

- Përgjegjësia e Produktit

Dispozitat e direktivave të BE-së 85/374/EEC (amenduar nëpërmjet 1999/34/EC) mbi përgjegjësinë për produktet difektoze (Direktiva e Përgjegjësisë së Produktit) janë transpozuar në mënyrë të plotë në Kodin Civil Shqiptar.

- Siguria e Produktit, Vlerësimi i Pajtueshmërisë

Parlamenti shqiptar ka miratuar ligjin nr.9779, dt.16.07.2007 "Mbi Sigurinë e Përgjithshme, Kërkesat Thelbësore dhe Vlerësimin e Konformitetit te Produktet", të hartuar nga METE, me asistencën e dhënë nga EC nëpërmjet programit CARDS 2003, Projekti "Mbikëqyrja e Tregut ne Shqipëri".

Ky ligj horizontal

- Transpozon Direktivën e Sigurisë së Përgjithshme të Produkteve 95/2001/EEC,

- Transpozon elementët e përbashkët të direktivave te përafrimit te ri.

- I referohet shprehimisht moduleve të vlerësimit të konformitetit, siç janë renditur në vendimin e KE-se 93/465/EEC

- Autorizon ministritë e linjës për transpozimin e direktivave të produkteve, siç janë renditur në shtojcën e ligjit. Kjo listë është e barasvlershme me listën e direktivave te përafrimit te ri.

- Formon bazën ligjore për aktivitetet e mbikëqyrjes së tregut Qeveria e Shqipërisë është angazhuar më tej për të miratuar markën CE si marke konformiteti.

2. Legjislacioni Vertikal (produkti)

Ministria e Integrimit Evropian, në bashkëpunim me ministritë e linjës, ka hartuar një plan ambicioz për transpozimin e acquis communautaire të BE-së në legjislacionin kombëtar shqiptar.

Ministria e Shëndetësisë është përgjegjëse për transpozimin e tre direktivave mbi pajisjet mjekësore, si dhe legjislacionin e BE-së në lidhje me Kozmetikën.

Ministria e Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit është përgjegjëse për transpozimin e direktivave të BE-së në lidhje me Materialet e Ndërtimit, RTTE, Automjetet (duke përfshirë traktorët agropyjorë), për Profesionet Argëtuese dhe Pajisjet Detare. Ministria e Mbrojtjes është përgjegjëse për ATEX. Ministria e Bujqësisë është përgjegjëse për transpozimin e acquis në lidhje me Produktet Ushqimore.



METE është përgjegjëse për transpozimin e

Versionit përfundimtar të

Direktivës Subjekti (titulli i shkurtër i direktivës)

73/23/EEC Voltazhi i Ulët

89/336/EEC Pajtueshmëria elektromagnetike (EMC)

87/404/EEC Enë të thjeshta me presion

88/378/EEC Siguria e lodrave

97/23/EC Pajisjet me presion

94/9/EC Atmosfera eksplozive të pajisjeve (ATEX)

94/62/EC Ambalazhimi dhe mbetja e ambalazhimit

96/57/EC Kërkesat e efiçencës së energjisë për frigoriferët shtëpiakë elektrikë, ngrirësat dhe kombinimet e tyre

73/404/EEC, 73/405/EEC,

82/242/EEC, 82/243/EEC Detergjente

2002/96/EC Pajisje mbetjesh elektrike dhe elektronike (WEEE)

98/37/EC Makineri

95/16/EC Ashensorë

89/686/EEC Pajisje personale mbrojtëse (PPE)

90/396/EEC Pajisje që djegin karburant të gaztë



92/42/EEC Kërkesat e efiçencës për boljera të reja me ujë të ngrohtë që ndizen me karburant të lëngshëm ose të gaztë

Druri

96/74/EEC, 97/73/EEC,

73/44/EEC Tekstilet

994/11/EEC Këpucë

64/493/EEC Qelqurina

2000/9/EC Instalimet e teleferikut me shina, të dizenjuara për transportin e personave

1999/36/EC Pajisje me presion të transportueshme

2000/55/EC Kërkesat e efiçencës së energjisë për balastet për ndriçimin fluoreshent

92/75/EC Etiketimi i energjisë për pajisjet elektroshtëpiake

90/384/EEC Instrumente peshimi jo-automatike

2004/22/EC Instrumente matëse



Nuk janë caktuar direktivat e mëposhtme



93/15/EEC Lëndë plasëse për përdorime civile1

2000/14/EC Emetimi i zhurmës në mjedis nga pajisje për përdorim në ambiente të jashtme2

67/548/EEC Klasifikimi, ambalazhimi dhe etiketimi i substancave të rrezikshme

76/769/EEC K ufizimet në marketing dhe përdorimi i disa substancave dhe preparateve të rrezikshme

1999/45/EC Klasifikimi, ambalazhimi dhe etiketimi i substancave të rrezikshme



por ka të ngjarë të përfshihen në detyrat e METE-s.

3. Transpozimi

Direktivat e Përafrimit te Ri janë transpozuar në formën e Vendimeve të Këshillit të Ministrave. METE duhet të hyjë në diskutime me ministritë e tjera teknike për të vendosur mbi mënyrën më të përshtatshme në lidhje me transpozimin e direktivave të Përafrimit te Vjetër.

Me mbështetjen e projektit të lartpërmendur CARDS, METE ka përgatitur tre Vendime të Këshillit të Ministrave që transpozojnë përkatësisht:



___________________________

1 Sipas shtojcës së ligjit horizontal, kjo direktivë është nën përgjegjësinë e Ministrisë së Mbrojtjes.

2 Sipas shtojcës së ligjit horizontal, kjo direktivë është nën përgjegjësinë e Ministrisë së Mjedisit.



- Direktivën 88/375/EEC te Lodrave;

- Direktivën 87/404/EEC te Enëve te Thjeshta nen Presion;

- Direktivën 97/23/EC te Pajisjeve nen Presion.

Një projekt i asistencës teknike i financuar nga bashkëpunimi gjerman GTZ, ka asistuar DPMK me transpozimin e 90/384/EEC. Instrumentet e peshimit jo-automatike (NAWI) dhe me përgatitjen e transpozimit të 2004/22/EC. Instrumentet Matëse (MID).

4. Mbikëqyrja e tregut

Sistemi i Mbikëqyrjes së Tregut u paraqit në Këshillin e Ministrave në korrik 2006. Ekziston një konsensus i përgjithshëm mes aktorëve mbi këtë sistem, i cili është pjese e Strategjisë Ndersektoriale "Për Mbrojtjen e Konsumatorit dhe Mbikëqyrjen e Tregut për periudhën 2008 -2013", e miratuar me Vendimin e Këshillit te Ministrave nr.797, dt.14.11.2007.

Legjislacioni horizontal i sipërpërmendur përcakton një ose më shumë organe për kryerjen e aktiviteteve të Mbikëqyrjes së tregut, në varësi të ministrisë së linjës përgjegjëse për direktivën. Inspektorati Qendror Teknik do të jetë struktura e mbikëqyrjes së tregut e METE-s. Instituti i Ndërtimit, Tiranë, ka gjasa të jetë struktura e mbikëqyrjes së tregut për produktet e ndërtimit. Struktura të tjera të mbikëqyrjes së tregut nuk janë bërë të njohura ende.

Stafi i Inspektoratit Qendror Teknik ka marrë trajnimin e parë mbi kryerjen e aktiviteteve të mbikëqyrjes së tregut mbi lodrat dhe mbi enët e thjeshta nen presion.

Standardizimi

Aktivitetet e standardizimit janë kryer në Shqipëri nga Drejtoria e Përgjithshme e Standardizimit, (DPS), duke i raportuar më parë Kryeministrit dhe aktualisht Ministrit përgjegjës për ekonominë (METE).

Standardizimi filloi në korrik 1950.

Në vitin 1956 Shqipëria u bë anëtare e ISO-s.

Ndërmjet periudhës së viteve 1966 dhe 1972, aktivitetet e standardizimit u ndërprenë dhe anëtarësia e DPS në ISO u pezullua. Të dyja rifilluan në vitin 1973.

Në 1995 DPS u pranua si anëtar pa të drejtë vote në CEN.

Në 2000 Shqipëria u pranua si anëtare e OBT dhe DPS u caktua si autoritet kombëtar notifikues dhe pikë referimi.

Që prej vitit 2001, DPS është anëtar pa të drejtë vote në CENELEC dhe IEC.

Në vitin 2002, Shqipëria adoptoi direktivën 98/34/EC dhe DPS u caktua për përmbushjen e detyrave në lidhje me standardizimin që rrjedhin nga direktiva që parashtron një procedurë për sigurimin e informacionit në fushën e standardeve teknike.

Në vitin 2004, aktivitetet e akreditimit janë hequr nga DPS dhe i janë besuar Drejtorisë së Përgjithshme për Akreditim të krijuar kohët e fundit (DA) që i raporton ministrisë përgjegjëse për ekonominë ( METE).

Në vitin 2006 DPS, me rekomandim të BE, mbylli aktivitetet e saj të certifikimit.

Në vitin 2005, DPS mori certifikimin e sistemit të saj të menaxhimit të cilësisë kundrejt ISO 9001:2000

i. Mandati për DPS

Sipas versionit më të fundit të projektligjit3 DPS do të ketë mandate për të:

- zhvilluar, miratuar dhe amenduar rregullat dhe procedurat e punës mbi aktivitetet e standardizimit kombëtar;

- përgatitur dhe propozuar udhëzime dhe orientim metodologjik për përpunimin e standardeve;

- përgatitur, miratuar dhe publikuar programin e punës të standardizimit në përputhje me interesat e palëve në standardizim;

- zhvilluar, pranuar dhe miratuar ose implementuar, konfirmuar, amenduar ose tërhequr Standardet Shqiptare dhe dokumentet shqiptare të standardizimit;

- shpërndarë draft standardet shqiptare, Standardet Shqiptare, draft dokumentet shqiptare të standardizimit dhe dokumentet shqiptare të standardizimit;



_______________________

3 Disa klauzola mund të jenë ndryshuar në versionet e mëtejshme të projektligjit.



- miratuar standardet evropiane dhe ndërkombëtare si standarde kombëtare shqiptare

- shpërndarë draft standardet evropiane, draft standardet ndërkombëtare, standardet ndërkombëtare, draft standardet e huaja kombëtare dhe standardet e huaja kombëtare;

- deleguar të drejtat e shpërndarjes për draft standardet shqiptare, standardet shqiptare, draft dokumentet shqiptare të standardizimit dhe dokumentet shqiptare të standardizimit ndaj një pale të tretë brenda territorit të Republikës së Shqipërisë;

- përpunuar dh e menaxhuar një bazë të dhënash të standardeve dhe dokumenteve të standardizimit;

- përpunuar dhe menaxhuar një arkivë të standardeve kombëtare, ndërkombëtare, Evropiane dhe standarde të huaja kombëtare dhe një bibliotekë të specializuar;

- dhënë shërbime informacioni sipas kërkesave të enteve kombëtare dhe të huaja që ushtrojnë aktivitete ekonomike në Republikën e Shqipërisë;

- përmbushë detyrat në lidhje me standardizimin që rrjedhin nga Marrëveshja e Organizatës Botërore të Tregtisë mbi Barrierat Teknike në Tregti dhe Direktivës së Bashkimit Evropian 98/34/EC të datës 22 qershor 1998 (amenduar nga Direktiva 98/48/EC e datës 20 korrik 1998) që parashtron një procedurë për sigurimin e informacionit në fushën e standardeve dhe rregullave teknike dhe rregullave mbi shërbimet e shoqërisë së informacionit;

- ndërmarrë me organe të tjera standardizimi shkëmbimin e standardeve dhe bashkëpunuar me organet kombëtare të standardizimit nga vende të tjera në fushën e standardizimit;

- organizuar kurse trajnimi, seminare, konferenca dhe ngjarje të tjera për nxitjen e pjesëmarrjes së zgjeruar në aktivitetet kombëtare të standardizimit;

- publikuar një buletin zyrtar dhe një katalog të Standardeve Shqiptare;

- publikuar një raport vjetor të aktiviteteve të saj;

- nxitur studimet, publikimet, përvojën dhe kërkimin që trajton standardizimin dhe aktivitetet e ngjashme. Kjo do të përfshijë nxitjen dhe bashkërendimin e iniciativave të një karakteri shkencor, teknik, të zbatueshëm dhe kulturor që kanë lidhje me standardizimin;

- propozuar akte ligjore dhe rregullatorë mbi aktivitetet që mbulon;

- propozuar tarifa Ministrisë së Financave për çmimin e shërbimeve të kryera për palët e treta.

Enti Rregullator i Telekomunikacionit kryen aktivitetet e standardizimit në fushat e Telekomunikacionit.

ii. Kuadri ligjor

Me asistencën e projektit CARDS 2003, mbi Standardet, Certifikimin dhe Akreditimin, është hartuar një projekt ligj i ri "Mbi standardizimin". Ky ligj është miratuar nga Kuvendi dhe pritet shpallja në Fletoren Zyrtare.

iii. Marrëveshje qeverisjeje

Menaxhimi dhe administrimi

Projektligji në fakt konfirmon statutin aktual të DPS si një agjenci qeveritare që i raporton METE-s, megjithëse BE rekomandon4

Karakteristikat kryesore të Institutit

- Pavarësia (preferohet një organ privat, jo i emëruar nga autoritetet publike).

- Procesi i vendimmarrjes është nxitur nga konsensusi.

- Procesi i vendimmarrjes është transparent.

- Të gjithë interesat dhe jo vetëm ato të administratës publike janë përfaqësuar si në aktivitete dhe në bordet e menaxhimit të organit të standardizimit (industria, konsumatorët, certifikuesit, akredituesit, organizatat tregtare dhe profesionale etj).

- Pjesëmarrja e palëve të interesuara është vullnetare.

- Rezultatet e punës së Institutit janë të hapura për publikun dhe mund të përdoren nga kushdo.



_______________________

4 "Strukturat kryesore administrative të kërkuara për implementimin e acquis" dokumenti informal i punës i BE, qershor 2004



- Aktivitetet teknike

Rregullat dhe procedurat e brendshme të referuara në projektligj supozohen për kohën në vazhdim të mos jenë tërësisht në pajtim me Rregullat dhe Procedurat e Brendshme te CEN/CENELEC. Ato po rishikohen me këtë pikësynim.

Këto rregulla dhe procedura janë të disponueshme vetëm në gjuhën shqipe. Ato mbulohen pjesërisht nga Sistemi i Cilësisë DPS.

Aktivitetet teknike (programi i punës 6 mujor i përgatitur nga DPS) miratohen nga GES (Grupi i Ekspertëve të Standardizimit) që vepron si Bord Teknik. GES ka 21 anëtarë, ku përfaqësohen institucione shkencore, biznesi, konsumatori. Një pjesë e anëtarëve të GES janë gjithashtu anëtarë (drejtues) në Komitetet Teknike (KT).

DPS ka krijuar 67 Komitete Teknike (84% janë komitete pasqyrë CEN/CENELEC) që numërtohen përkrah me numërtimin CEN / CLC TC.

Stafi i DPS mbështet sekretariatin e të gjitha KTs. Sipas DPS, 10 deri 12 KTs janë pasive. Anëtarët KT kryesisht vijnë nga sektori publik



(universiteti, institutet teknike shtetërore...).Përfshirja e sektorëve industriale në punën KT mbetet e ulët.



o Organigrama







- Zhvillimi i burimeve njerëzore

DPS ka një organikë prej 18 vetash.

Personeli dhe Organizimi: 4

Drejtoria e Standardizimit: 8 (duke përfshirë IT)

Drejtoria e Integrimit Evropian: 5

1 pozicion është aktualisht i lirë në sektorin CENELEC / IEC (specialist, i cili duhet të rekrutohet nga fundi i vitit 2008). DPS ka lëvizje të shumta të personelit. Në 10 vitet e fundit, 25 % e stafit është larguar nga organizata. Kryesisht për shkak të rrogave të ulëta, DPS ka vështirësi në mbajtjen e personelit të trajnuar dhe të kualifikuar. Kualifikimi dhe kompetenca e stafit teknik është e kënaqshme; niveli i gjuhës së huaj (anglisht) duhet rritur.

DPS nuk ka plan zhvillimi për burimet njerëzore dhe mbështetet në asistencën e jashtme (BE, GTZ¿) për trajnim të brendshëm ose aktivitete ritrajnuese. Projektet CARDS kanë bërë trajnime për stafin e standardizimit të DPS, i cil i tashmë ka njohuri të detajuara të të gjitha proceseve evropiane të standardizimit dhe është i ndërgjegjshëm sesi një organ tërësisht funksional i standardeve kombëtare evropiane duhet të operojë në përputhje me praktikën CEN dhe CENELEC. Rekrutimet e reja i nënshtrohen një rritjeje buxheti që kërkon miratimin e Ministrit.

Aktivitetet

- Aktivitetet e Standardizimit

DPS harton programin gjashtëmujor të punës për secilën KT që miratohet nga GES dhe përmbushet nga KT. Programi i punës konsiston kryesisht në një listë të Standardeve Evropiane që duhet të miratohen si standarde kombëtare shqiptare. Metoda e përdorur për miratim është metoda e faqes së parë.

Siç është deklaruar më sipër, Standardet Evropiane (EN) janë adoptuar në grup brenda një intervali prej gjashtë muajsh. DPS ka arritur në 2007-05-31 transpozimin e: 9238 standardeve EN të CEN (nga totali prej 11062)

2090 standardeve EN të CENELEC (nga totali prej 4750)

Ose 11328 EN, nga përmbledhja totale e 15812 EN të CEN dhe CENELEC

DPS nuk ka linjë buxheti dhe për pasojë asnjë program për përkthimin e Standardeve Evropiane në gjuhën shqipe. Kështu, ajo mbështetet në programet e asistencës së jashtme për lehtësimin e këtij aktiviteti (GTZ mbështeti përkthimin e 58 Standardeve Evropiane (ENs). Programi CARDS ka financuar kohët e fundit përkthimin e disa standardeve të sistemit të cilësisë (ISO 900x, ISO 22000¿). Standardi i terminologjisë ISO 17000 tashmë është përkthyer. Megjithatë, grupi i Standardeve Evropiane të Harmonizuara të përkthyera (që japin prezumimin e konformitetit me kërkesat e direktivave) mbetet mjaft i varfër. Rreth 5% e përmbledhjes kombëtare të standardeve është përkthyer në gjuhën shqipe.

Për kohën në vazhdim, DPS nuk zhvillon standarde kombëtare.

DPS informon rregullisht CEN dhe CENELEC mbi miratimin e standardeve Evropiane në përputhje me Direktivën 98/34/EC dhe ISO në përputhje me Kodin e Praktikës së Mirë për Standardizimin të OBT-së.

Me gjithë mungesën e rregullave teknike që japin një nivel minimal të sigurisë së produkteve të disponueshme në tregun shqiptar, DPS ka negociuar me disa ministri të linjës për shfuqizimin e shumë prej standardeve të detyrueshme që rregullojnë tregun. DPS i ka kërkuar METE-s të shfuqizojë standardet shqiptare që ende referohen në vendimet e Këshillit të Ministrave, si të detyrueshme, por METE shpjegoi se ato nuk mund të tërhiqen derisa të vihet në funksionim një legjislacion teknik.

- Publikimi dhe shitjet

DPS publikon çdo vit katalogun e saj të standardeve të printuar dhe në CD ROM dhe e publikon në faqen e saj të internetit. Raporti vjetor publikohet vetëm në gjuhën shqipe. Buletini del 4 herë në vit në format elektronik dhe publikohet në faqen e internetit të DPS.

Shitjet e standardeve arritën në vitin 2006 në 574 standarde, kryesisht në sektorët:

ushqimorë, të materialeve të ndërtimit, naftës dhe menaxhimit të cilësisë (ISO 900x, ISO 170xx, ISO 22000 - të gjitha të disponueshme në gjuhën shqipe). Çmimet e shitjeve janë 30 deri 35% më të ulëta sesa çmimet e BE-së.

Programet CARDS 2001 dhe 2003 trajnuan stafin e Marrëdhënieve Publike të DPS që mund zhvillojnë marrëdhënie me medien dhe hartimin e njoftimeve efektive për shtyp, mbështetën zhvillimin e faqes së internetit DPS (http://www.dps.gov.al) për nxitjen efektive të shërbimeve DPS dhe zhvillimin e publikimeve promocionale, duke përshirë broshura, Raportin Vjetor DPS, publikime informative rreth Standardeve Evropiane dhe rregullave teknike (duke përfshirë Përafrimin e Ri).

- Standardizimi ndërkombëtar

Pjesëmarrja DPS në Komitetet Teknike CEN dhe CENELEC (TCs) është si më poshtë:

CEN TC 250: Eurokodet strukturore;

CEN TC 254: Fletët sintetike kundër ujit; dhe

CENELEC TC 46X: Kabllot me bosht të përbashkët.

Projekti CARDS lejoi stafin DPS (sekretarin KT dhe kryetarin KT) të merrnin pjesë në mbledhjet e këtyre KT.

KT të tjera të DPS regjistrohen për të marrë pjesë në punimet e KT të CEN, si më poshtë:

CEN TC 19: Karburante të gaztë dhe të lëngshme

CEN TC 154: Agregatet

CEN TC 175: Lëndë drusore të plota dhe të sharruara

CEN TC 275: Analiza ushqimore - metodat horizontale

DPS nuk merr pjesë në punimet e KT të ISO-s ose IEC.

- Aktivitete të tjera

DPS ka mbyllur aktivitetet e saj të certifikimit në vitin 2006. Arsyeja e paraqitur është një rekomandim i BE, por edhe një kërkesë e pamjaftueshme për shërbime certifikimi. DPS ka kryer certifikimin e produktit (hekur, çelik) dhe certifikimin e personelit (subjektet e marrjes së mostrave).

Me qëllim trajtimin e përfshirjes së ulët të aktorëve joqeveritarë (industria, konsumatorët, laboratorët) DPS organizon çdo vit në tetor një aktivitet me rastin e Ditës Botërore të Standardeve, por ka shumë pak mjete për të organizuar trajnime, informacion ose aktivitete mbi rritjen e ndërgjegjësimit.

Rrjedhimisht, ajo mbështetet në programet e asistencës së jashtme për t'i lehtësuar ato. Projektet CARDS 2003 dhe 2006 kanë organizuar disa aktivitet dhe shfaqje në ambiente të hapura me synimin e rritjes së ndërgjegjësimit të aktorëve të mundshëm në lidhje me rolin dhe avantazhet e standardizimit dhe vlerësimit të pajtueshmërisë. Megjithatë, nuk ka gjasa që përfshirja e tyre të jetë rritur në mënyrë të ndjeshme.

Nxitja është bërë në një sërë sektorësh të përcaktuar, veçanërisht makineritë, pajisjet elektrike, pajisjet personale mbrojtëse dhe materialet e ndërtimit, me mbështetjen e Agjencive të Zhvillimit Rajonal. Këto sektorë janë përdorues të gjerë të standardeve dhe pritet që të stimulohet kërkesa në të ardhmen.

DPS është një institucion qendror buxhetor ( afërsisht 250.000 /vit) i cilit miratohet nga METE. Buxheti i DPS mbulon rrogat, shpenzimet operative dhe kuotat e anëtarësimit (27.000 ) të institucionit, si dhe një shumë për investime të vogla.

Ia vlen të theksohet se kur DPS të jetë anëtare me të drejta të plota në CEN dhe CENELEC, kuotat e anëtarësimit do të arrijnë një total prej rreth 60.000 /vit

Programet e financuara nga BE-ja (PRAQ, CARDS) kanë paguar për gjysmën e kuotave te anëtarësimit të DPS në CEN dhe CENELEC nga viti 1994 deri në 2005. Programi CARDS 2003 ka paguar për abonimet DPS për një lidhje e tipit broadband me Internetin, me shpejtësi të lartë për periudhën e barasvlershme me kohëzgjatjen e projektit, në kohën kur buxheti i shtetit nuk ishte vënë

në dispozicion për këtë qëllim të posaçëm, duke mundësuar kështu që DPS të ketë ende mundësi për të operuar në linjë me nëntë kushtet e CEN dhe CENELEC.

DPS gjithashtu mbështetet në programet e asistencës së jashtme për të financuar fuqishëm edhe investimet e buta ose aktivitetet e zhvillimit.

Metrologjia

i. Standardet Kombëtare të Matjeve

Për momentin, nuk ka objekte ose sisteme të caktuara zyrtarisht si standarde kombëtare. Megjithatë, disa objekte dhe sisteme përdoren si referenca matjeje në DPMK për kalibrime të brendshme ose të jashtme. Në koherencë me statistikat e nevojshme të mbledhura të matjeve dhe pjesëmarrjen në krahasimet ndërkombëtare, këto referenca matjesh mund të bëhen standarde kombëtare matjeje dhe mund të caktohen zyrtarisht.

ii. Funksionet e Institutit të Metrologjisë

Në nivel drejtorie jo institut autonom metrologjie. Mjediset nuk janë të mjaftueshme.

Nuk ekziston asnjë kontroll mjedisor profesional. Shqipëria ka sistemin më pak të zhvilluar në rajon.

Mundësi matjeje mjaft të kufizuara në 14 fusha matjeje (15 së shpejti). Asnjë mundësi në 101 fusha matjeje.

Nuk ekziston asnjë plan ose program për zhvillimin e sistemit të metrologjisë në Shqipëri. Shumë prej matjeve elektrike bëhen në Universitetin Politeknik të Tiranës.

Matjet e Rrezatimit Jonizues bëhen në Institutin e Fizikës Bërthamore. Laboratorët nuk janë të akredituara.

Gjurmueshmëria nuk është e kënaqshme. Nuk është implementuar sistemi i cilësisë.

Laboratorët klasifikohen midis kategorisë dytësorë shumë të ulët dhe dytësorë të lartë.

Asnjë krahasim ndërkombëtar ose testim efektiviteti nuk është përdorur përveç disa krahasimeve që shfrytëzojnë pajisje të vjetra.

Një pjesë e stafit ka trajnim të kufizuar. Nuk ka staf të mjaftueshëm.

Nuk ka reparte riparimi e mirëmbajtje të përshtatshme, bibliotekë, infrastrukturë teknologjie informacioni.

Nuk ka mundësi riparimesh ose prodhimi për pajisjet e matjeve. Nuk është kryer asnjë krahasim ose testim efektiviteti në Shqipëri. Nuk ka vlerësues për akreditimin.

Nuk sigurohet asnjë trajnim për industrinë.

Nuk ekziston asnjë mekanizëm fidbeku për klientin. Nuk ekziston asnjë funksion koordinimi kombëtar. Nuk ka njohje ndërkombëtare.

iii. Kalibrimi

Janë bërë shumë pak kalibrime në DPMK.

Në këtë fazë, nuk ekziston asnjë laborator i akredituar kalibrimi në Shqipëri.

iv. Infrastruktura e testimit

Janë bërë shumë pak testime në DPMK (vetëm në sigurinë elektrike). Gjashtë laboratorët e akredituara të testimit në Shqipëri në fushat e: Ushqimit;

Ndërtimit; Lëndëve plasëse.

v. Laboratorët e specializuara

Të akredituara: Asnjë

Të paakredituara: Ushqimi

Veterinar

Zhvilluese Referenca e shëndetit

Referenca e mjedisit

Referenca mjekoligjore

Kontrolli i dopingut

Testimi i materialeve

Ndërtimi Telekomunikacioni

vi. Verifikimi

Ka katër qendra rajonale në Fier, Lezhe, Korçe. Ka 36 zyra në rrethe me aktivitet shumë të ulët. Aftësitë e kufizuara të matjeve në

Pesha

Volum

Mallrat e paraambalazhuara

Makineritë e lojërave të fatit (vetëm siguria elektrike, verifikimi i kufizuar eprom, asnjë test zgjedhjeje rastësore)

vii. Miratimi tip

Asnjë për kohën në vazhdim.

viii. Mbikëqyrja metrologjike

12 anëtarë personeli.

Vetëm përcaktimi i sasisë së produkteve të paraambalazhuara.

Vlerësimi i konformitetit dhe akreditimi

Akreditimi

i. Supozimet dhe rreziqet

Siç përcaktohet nga standardi i terminologjisë EN ISO/IEC 17000, akreditimi është "vërtetimi i palës së tretë që ka lidhje me një organ vlerësimi konformiteti që transmeton demonstrimin formal të kompetencës së tij për të përmbushur detyra specifike të vlerësimit të konformitetit".

Me fjalë të tjera, akreditimi është një konfirmim i kompetencës teknike të OVP-s të akredituara. Nëse OVPs kërkojnë pajtueshmërinë e objektit të vlerësuara me dokumentet referues, akreditimi kërkon saktësinë e rezultateve/gjykimeve të dhëna nga OVP-s. Duke thënë këtë dhe duke pasur parasysh se të gjitha shërbimet e vlerësimit të pajtueshmërisë të ofruara nga të gjitha tipet e OVP-s nënkuptojnë të japin një vlerësim të karakteristikave të produkteve të vendosura në treg, është e qartë se akreditimi varet gjerësisht nga një sistem i besueshëm metrologjik. Për pasojë, një strategji që synon zhvillimin e infrastrukturës së vlerësimit të pajtueshmërisë mund të ndjekë vetëm zhvillimin e sistemit metrologjik. Kjo nënkupton se rreziku kryesor në lidhje me implementimin e strategjisë së akreditimit të zhvilluar sipas projektit aktual, ka lidhje me vonesat e mundshme në fushën e metrologjisë, duke ditur se krijimi ose përmirësimi i një sistemi metrologjik kërkon shumë përpjekje në lidhje me burimet financiare dhe njerëzore.

Nga ana tjetër, duke njohur përcaktimin dhe përkushtimin e anëtarëve të ekipit DPA, sapo sistemi metrologjik të bëhet operacional dhe i besueshëm, sistemi i akreditimit do të jetë në gjendje të plotësojë të gjitha kërkesat për anëtarësimin në EA/MLA në fushat e përzgjedhura të veprimit brenda një kuadri kohor të arsyeshëm.

Një rrezik tjetër për implementimin e strategjisë është mungesa e pjekurisë për infrastrukturën e vlerësimit të pajtueshmërisë në Shqipëri, e lidhur ngushtë me dobësitë e ekonomisë, që duhet të mbështesë zhvillimin e OVP-s. Me përjashtim të laboratorëve të testimit, të gjitha kategoritë e tjera të OVP-s janë në fazën embrionale të zhvillimit të tyre. Kjo ka lidhje me zhvillimin aktual të ekonomisë dhe pritet që infrastruktura e vlerësimit të pajtueshmërisë të zhvillohet së bashku me industrinë që ka nevojë për shërbimet e saj.

ii. Vërejtje të përgjithshme

Aktiviteti i akreditimit ka filluar në vitin 1996 pranë DPS. Në vitin 2004, akreditimi u nda nga standardizimi dhe DPA, është krijuar si Organi i vetëm i Akreditimit Kombëtar në Shqipëri. DPA është një institucion qeveritar që i raporton Ministrit të Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjetikës. Drejtori i DPA është përgjegjës për të gjitha vendimet mbi akreditimin, duke përfshirë dhënien, tërheqjen, pezullimin ose uljen e akreditimit.

DPA operon si në fushën vullnetare, edhe në fushën e rregulluar dhe jep akreditim për laboratorët e testimit dhe kalibrimit, organet e certifikimit ( për sistemet e menaxhimit te cilësisë, për certifikimin e produktit, për certifikimin e personelit), organet e inspektimit.

Aktiviteti i akreditimit bazohet në standardet e zbatueshme në seritë EN ISO/IEC 17000 dhe EN 45000.

DPA është anëtare e EA, Bashkëpunimi Evropian për Akreditimin (që ka një kontratë bashkëpunimi) dhe një anëtar i asociuar i ILAC, Bashkëpunimit Ndërkombëtar të Akreditimit të Laboratorëve. Ajo synon të aplikojë sa më shpejt që të jetë e mundur për anëtarësim në IAF, Forumi Ndërkombëtar i Akreditimit.

Aktualisht, DPA përfundoi marrëveshje bashkëpunimi me ESYD, Greqinë dhe RENAR, Rumani, dhe po ofron mbështetje për sistemin e akreditimit në Kosovë.

Duke filluar nga viti 2004, DPA ka përfituar asistencë teknike nga Projekti CARDS 2003 dhe pjesërisht nga CARDS 2001, si dhe nga projekti rajonal CARDS 2002.

Deri tani, janë akredituar 6 laboratorë testimi (për tekstilet, karburantet, materialet e ndërtimit, lëndët plasëse, detergjentet, prodhimet ushqimore) dhe 1 organ certifikimi për produktet;

po përpunohen rreth 25 aplikime të reja (22 laboratorë testimi, 2 laboratorë kalibrimi dhe 1 organ certifikimi).

iii. Kuadri ligjor

Kuadri ligjor që rregullon aktivitetin e akreditimit në Shqipëri, si dhe organizimin dhe funksionimin e DPA-së përbëhet prej akteve të mëposhtme:

- Ligji nr.9824/01.11.2007 Mbi akreditimin e organizmave te vlerësimit te konformitetit në Republikën e Shqipërisë;

- vendimi i Këshillit të Ministrave nr. 854/19.12.2003 mbi organizimin dhe funksionimin e Drejtorisë së Akreditimit;

- urdhri i Kryeministrit nr. 124/03.08.2007 Mbi strukturën dhe organiken e DPA;

- vendimi i Këshillit të Ministrave nr. 77/12.02.2004 Mbi strukturën dhe nivelin e pagave të punonjësve të DPA.

Ndërsa punonjësit e DA gëzojnë statusin e nëpunësit civil, duhet të citohet gjithashtu Ligji nr. 8459/11.11.1999 Mbi statusin e nëpunësit civil.

Me mbështetjen e projektit të asistencës teknike CARDS 2003 Mbështetje ndaj Standardeve, Certifikimit dhe Akreditimit, janë propozuar amendime në legjislacionin e akreditimit, por ato nuk kanë hyrë ende në fuqi.

Përveç legjislacionit të përmendur më sipër, aktiviteti i akreditimit bazohet në standardet e zbatueshme (seritë EN 45000 dhe EN ISO/IEC 17000), siç kërkohen nga organizatat ndërkombëtare dhe evropiane të akreditimit.

iv. Detyrat

DA është organi i vetëm i akreditimit që operon si në fushën vullnetare, dhe të detyrueshme dhe ka përgjegjësitë e mëposhtme:

- Të përfaqësojë Republikën e Shqipërisë në organizatat evropiane dhe ndërkombëtare pë r akreditim;

- Të bashkëpunojë me organet kombëtare të akreditimit të vendeve të tjera për arritjen e marrëveshjeve të njohjes së ndërsjellë, rajonale ose ndërkombëtare, ose për arritjen e marrëveshjeve dypalëshe;

- Të japë konsulencë administratës shtetërore mbi tema që kanë lidhje me akreditimin dhe vlerësime të tjera të kompetencës teknike, për të përmbushur procedura vlerësimi në pajtim me standardet dhe rregulloret teknike;

- Të mirëmbajë, përditësojë dhe sigurojë informacion në lidhje me statusin e akreditimit të organeve të akredituara;

- Të bashkëpunojë me DPS, DPMK, ministritë e linjës dhe shoqatat e interesuara në çështje të akreditimit, si dhe me institucione të tjera private dhe publike, sipas nevojës, si në fushat vullnetare dhe në ato të rregulluara;

- Të sigurojë trajnim në lidhje me fushën e akreditimit;

- Të ndërmarrë aktivitete në fushën e krahasimeve ndërlaboratorike dhe testimit të efektivitetit;

- Të marrë informacion nga organet e akreditimit të vendeve të tjera në lidhje me organet e akredituara nga ta, që operojnë në Shqipëri.

- U vendos gjoba subjekteve të paakredituara, apo të cilave u ka mbaruar akreditimi, në rastet kur ato përdorin simbolin e akreditimit;

- I trajton ankesat dhe apelimet për akreditimin, të dërguara në Drejtorinë e Përgjithshme të Akreditimit.

v. Fusha e veprimit

Drejtoria e Akreditimit është e autorizuar të sigurojë shërbime akreditimi në fushat e mëposhtme:

- Laboratorë testimi (duke përfshirë ato për analiza mjekësore);

- Laboratorë kalibrimi;

- Organe certifikimi të QMS;

- Organe të certifikimit të produkteve;

- Organe të certifikimit të personelit;

- Organet e inspektimit;

- Organizmave që realizojnë teste zotësie dhe krahasime ndërlaboratorike;

- Organizmave që prodhojnë materiale referuese të certifikuara.

vi. Organizimi dhe funksionimi

DPA ka një numër prej 14 punonjësish, 10 prej te cilëve janë përfshirë në procesin e akreditimit.

DPA është e organizuar në 4 departamente:

- Departamenti i Akreditimit;

- Departamenti i Zhvillimit;

- Sektori i Personelit dhe Burimeve Financiare;

- Sekretariati.



ORGANINOGRAMA E DA



Për më tepër, një Bord Këshillues funksionon pranë DPA (me vendim të Këshillit të Ministrave nr.854/19.12.2003 Mbi organizimin dhe funksionimin e Drejtorisë së Akreditimit). Ai përbëhet nga 11 anëtarë (shih Shtojcën 5) dhe drejtohet nga përfaqësuesi i METE-s. Detyrat e Bordit Këshillues janë të zhvillojë politika dhe strategji në lidhje me akreditimin; Bordi gjithashtu është përgjegjës për trajtimin e ankesave dhe apelimeve të marra nga DPA.

DPA vendosi të krijojë 3 Komitete Teknike:

- Komiteti teknik për akreditimin e laboratorëve;

- Komiteti teknik për akreditimin e organeve të certifikimit;

- Komiteti teknik për akreditimin e organeve të inspektimit.

Komitetet teknike janë përfshirë në zhvillimin e dokumenteve të nevojshme të akreditimit, duke dhënë këshillim në të gjitha çështjet teknike dhe mbështetjen e trajnimit të ekspertëve të DPA- së, të punësuar ose të kontraktuar.

DPA aktualisht funksionon në një ndërtesë shtetërore, për kohën në vazhdim zyrat janë të mjaftueshme dhe janë vënë në dispozicion pajisje minimale. Ende ka për t'u bërë për sa i përket pajisjeve.

DPA zhvillon dhe mirëmban një faqe interneti ku është publikuar i gjithë informacioni në lidhje me akreditimin.

vii. Sistemi i menaxhimit

DPA është e organizuar dhe funksionon sipas dispozitave të standardit të zbatueshëm të referencës EN ISO/IEC 17011:2004 Vlerësimi i konformitetit - Kërkesat e përgjithshme për organet e akreditimit që akreditojnë organe vlerësimi konformiteti.

Me mbështetjen e marrë në kuadër të projektit CARDS 2003, DPA ka zhvilluar dhe zbatuar një sistem menaxhimi në përputhje me standardin e lartpërmendur. Manuali i Cilësisë dhe të gjitha procedurat janë funksionale dhe të disponueshme në gjuhën angleze.

viii. Burimet Njerëzore

DPA ka miratuar një numër prej 15 pozicionesh, njëri prej tyre është ende bosh dhe pjesa tjetër e plotësuar. DPA drejtohet nga Drejtori i Përgjithshëm; Departamenti i Akreditimit ka një personel prej 7 ekspertësh, Departamenti i Zhvillimit ka 2 ekspertë, Sektori i Personelit dhe Burimeve Njerëzore ka 2 ekspertë dhe sekretariati ka një vend bosh.

I gjithë stafi është trajnuar në kuadër të programit CARDS 2003 dhe një pjesë e tyre edhe sipas programit CARDS 2001 dhe programit rajonal CARDS 2002. Duke marrë në konsideratë se akreditimi është një aktivitet që ka filluar vetëm kohët e fundit në Shqipëri dhe gjithashtu se mbështetet gjerësisht në kompetencën e vlerësuesve të përfshirë, trajnimi i mëtejshëm, më i specializuar dhe më i detajuar, është ende i nevojshëm. Gjithashtu, duhet mbajtur parasysh se ekspertët e akreditimit kanë nevojë të kenë një nivel të caktuar kompetence që duhet të rritet në mënyrë të përhershme ose të paktën të ruhet. Një prej metodave për ta arritur këtë është t'u japë rregullisht vlerësuesve trajnim të përhershëm. Nga kjo pikëpamje, duhet t'i jepet vëmendje e veçantë De partamenti i Zhvillimit si përsa i përket pajisjeve, ashtu edhe burimeve njerëzore.

I gjithë stafi i DPA ka njohuri të mira të gjuhës angleze dhe/ose italiane dhe gjithashtu aftësi të mira kompjuterike.

c.2. Infrastruktura e Vlerësimit të Konformitetit

Shumë prej OVP-s në Shqipëri, me disa përjashtime, e kanë origjinën nga regjimi komunist dhe janë të vjetruara për sa i përket pajisjeve dhe procedurave të punës.

- Nuk ka laboratorë kalibrimi përveç atyre të DPMK;

- Laboratorët e testimit, me përjashtimin e disa laboratorëve të reja dhe moderne (të akredituara ose në proces akreditimi) funksionojnë në ndërtesa të papërshtatshme dhe përdorin pajisje të vjetra dhe të amortizuara që nuk janë kalibruar në mënyrën e duhur;

- Në fushën e certifikimit te sistemeve te menaxhimit te cilësisë ka një organ shqiptar certifikimi dhe disa organe të huaja. DPS, gjithashtu ka ofruar shërbime certifikimi, por ky aktivitet tashmë është pezulluar për shkak të një legjislacioni te ri, aktualisht në proces miratimi, që parashikon ndarjen e aktivitetit të certifikimit nga ai i standardizimit;

- Ka një organ të akredituar certifikimi produktesh për prodhimet ushqimore;

- Aktualisht nuk është krijuar asnjë organ certifikimi te sistemeve te menaxhimit te mjedisit;

- Funksionon një organ certifikimi personeli ndërsa ky aktivitet gjithashtu është pezulluar në DPS;

- Ka një numër organesh inspektimi që operojnë në Shqipëri në një situatë shumë të ngjashme me atë të laboratorëve të testimit; ende nuk është akredituar asnjë organ inspektimi.

Projekti CARDS 2003 ka ndërmarrë disa hapa për të mbështetur modernizimin e OVP shqiptare, por kapaciteti i tyre mbetet shumë i dobët. Ndërgjegjësimi është i ulët mes industrisë, konsumatorëve dhe madje autoriteteve publike në lidhje me çështjet e cilësisë, akreditimit ose standardizimit. Duke marrë parasysh edhe gjendjen e dobët aktuale të ekonomisë që ende nuk kërkon shërbimet e ofruara nga OVP dhe përpjekjet e mëdha që nevojiten për të krijuar një infrastrukturë moderne dhe të besueshme vlerësimi pajtueshmërie, është e vështirë tashmë të propozohet një investim masiv në pajisje, me qëllim për ta realizuar këtë. Nëse marrim në konsideratë edhe rezultatet e vlerësimit të sistemit metrologjik të përmbushur nga eksperti i metrologjisë në projekt, duke vlerësuar se vetëm pas 5 vjetësh, metrologjia mund të pritet të fillojë të ketë besueshmërinë e kërkuar, konkluzioni i vetëm mund të jetë se është ende mjaft herët për një investim të tillë. Megjithatë, ndërkohë, duhet të merren masa për të rritur ndërgjegjësimin e përfituesve kryesorë të shërbimeve të dhëna nga OVP dhe të fillohet përgatitja e ekspertëve që kur është e nevojshme, janë të aftë të punojnë në infrastrukturën e OVPs.

I. VIZIONI, QELLIMI STRATEGJIK DHE PRIORITETET

VIZIONI

Ky kre përmbledh gjendjen e Sistemit shqiptar te IC që do të jetë në fund të vitit 2022, nëse objektivat specifike të zhvillimit do te arrihen me anë të implementimit të masave specifike.

- Sistemi IC në Shqipëri do përmirësohet ndjeshëm deri në vitin 2022 dhe është tërësisht në përputhje me kërkesat e BE-së.

- Ka njohje të plotë ndërkombëtare në të gjitha fushat.

- Sistemi shqiptar IC klasifikohet si një nga më të mirët në rajon.

- Të gjitha standardet e referimit të matjeve ekzistojnë për matjet e bëra.

- Aktiviteti i kalibrimit është zhvilluar plotësisht. Ka klientë nga vendet fqinje.

- Aktiviteti i testimit po rritet me hapa të shpejtë dhe shumë laboratorë

(universitete, fabrika, organizata të tjera publike) marrin pjesë në aktivitete të integruara testimi.

- Objekti i verifikimit ligjor të instrumenteve matëse ka arritur një nivel të kënaqshëm.

- Mekanizmi i miratimit tip është tërësisht funksional.

- Mbikëqyrja metrologjike është zhvilluar plotësisht.

Më poshtë jepet përmbledhja e gjendjes së Sistemit IC në fund të vitit 2022.



Fusha Pajtueshmëria Ndërkombëtare Probleme

Rregullat teknike E plotë Nuk ka

Mbikëqyrja e tregut E plotë Nuk ka

Standardizimi E plotë Nuk ka

Metrologjia

Standardet Kombëtare E plotë Nuk ka

Kalibrimi E plotë Nuk ka

Verifikimi E plotë Të vogla

Testimi E plotë Nuk ka

Miratimi tip E plotë Nuk ka

Mbikëqyrja metrologjike E plotë Nuk ka

Akreditimi E plotë Nuk ka

Certifikimi E plotë Të vogla

Markimi (psh. CE) E plotë Të vogla

Bashkërendimi dhe Monitorimi E plotë Të vogla



PRIORITETET AFATGJATE

Ky është përshkrimi i një sistemi tërësisht të pajtueshëm në nivel ndërkombëtar që Shqipëria duhet të arrijë brenda një periudhe prej 15 vjetësh.

a) Rregullat teknike dhe Standardizimi

Legjislacioni teknik i BE-së (si direktivat e përafrimit të ri dhe të vjetër dhe ato të reja përafruese) është transpozuar tërësisht në legjislacionin kombëtar shqiptar.

Procesi i shqyrtimit të këtij legjislacioni është i vazhdueshëm. DPS është anëtare aktive e CEN dhe CENELEC

b) Metrologjia

i) Standardet Kombëtare të Matjeve

Standardet kombëtare në të 60 fusha e matjeve. Të gjitha të njohura nga EUROMET dhe të listuara në bazën el ektronike të të dhënave CIPM/MRA.

ii) Funksionet e Institutit të Metrologjisë

Është krijuar dhe funksionon një Institut autonom Metrologjie pranë DPMK (ne kete material do emërtohet si Instituti Kombëtar Shqiptar i Metrologjisë dhe shkurtimisht ANMI).

Operacional në dy ndërtesa të reja që do përfundohen në 2010 dhe 2018. Kontrolle të plota profesionale mjedisore.

Një prej instituteve kryesuese metrologjike në rajon.

Aftësi të plota matjeje në 60 fusha matjesh. Të gjitha matjet zhvillohen në Institutin e Metrologjisë (ANMI).

Asnjë kapacitet në 56 fusha matjesh të përshtatshme për ekonomitë e mesme.

Ekziston një Strategji IC e mirë përgatitur për periudhën 2023-2037 për zhvillimin e mëtejshëm të sistemit të metrologjisë në Shqipëri.

Laboratorët janë tërësisht të akredituara.

Gjurmueshmëria është e vendosur në mënyrën e duhur dhe e pranuar nga EUROMET dhe BIPM.

Sistemi i cilësisë është implementuar në mënyrë të plotë.

Laboratorët variojnë midis atyre parësorë mesatarë dhe dytësorë të lartë. Krahasimet bëhen në të gjitha fushat e matjeve.

I gjithë stafi ka trajnimin e nevojshëm.

Staf i përshtatshëm, kompetent është punësuar dhe trajnuar.

Funksionojnë repartet e riparimit e mirëmbajtjes se pajisjeve elektronike dhe mekanike. Ka plane për hapjen edhe ne mirëmbajtjen dhe riparimet ne fushën optike.

Mund të riparojë një sasi të konsiderueshme të pajisjeve të matjeve, jo vetëm për Sistemin DPMK, por dhe për të gjithë laboratorët në Shqipëri.

Prodhon një numër të vogël pajisjesh dhe sistemesh të reja matjeje.

Bibliotekë e krijuar dhe mirëmbajtur siç duhet dhe infrastrukturë e teknologjisë së informacionit.

Kryen të gjitha krahasimet e nevojshme për laboratorët e tjera në Shqipëri, siç kërkohet nga DPA.

Të gjithë kërkuesit (51) kanë trajnimin dhe certifikimin e duhur për akreditim. Sigurohen trajnime të rregullta për industrinë.

Është formuluar dhe funksionon një mekanizëm i plotë i fidbekut për klientin.

Funksionet e plota të bashkërendimit kombëtar jo vetëm të dhëna nga ligji i ri por në çdo fushë të infrastrukturës së matjeve, përmbushen nga DPMK.

Njohje e plotë ndërkombëtare nga EUROMET, WELMEC, EURACHEM, BIPM, OIML, IMEKO dhe EUROLAB.

ALBLAB është krijuar duke pasur rreth 50 laboratorë anëtare dhe që përfaqësojnë Shqipërinë në EUROLAB.

Shqipëria merr pjesë në Programin Kuadër BE dhe ANMI merr pjesë në të paktën një projekt të BE-së.

iii. Kalibrimi

Bëhen rreth 300 Kalibrime në 60 fusha në vit nga ANMI.

Të paktën 4 laboratorë të akredituara kalibrimi në Shqipëri sigurojnë shërbime kalibrimi për laboratorët testuese dhe prodhimin industrial.

iv. Infrastruktura e testimit

Rritje e numrit te testimeve në ANMI (siguria elektrike, mjedisore, kimike, materiale).

24 Laboratorët e akredituara të testimit në Ushqim/mikrobiologji

Mjedis

Shëndetësi/Mjekësi

Teste elektrike

Teste mekanike

Ndërtim

Kimikate

Prodhime nafte

Tekstile

Lëndë plasëse

v. Laboratorë të specializuara

Të akredituara:

Ushqimi (Ministria e Bujqësisë, Ushqimit dhe Mbrojtjes së Konsumatorit)

Veterinaria (Ministria e Bujqësisë, Ushqimit dhe Mbrojtjes së Konsumatorit)

Referenca Shëndetësore (Ministria e Shëndetësisë)

Referenca e Mbrojtjes Mjedisore (Ministria e Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit të Ujërave) Referenca Mjekoligjore (Ministria e Drejtësisë)

Kontrolli i dopingut (Ministria e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve)

Testimi i materialeve (METE)

Ndërtimi (METE)

Telekomunikacioni (Ministria e Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit)

vi. Verifikimi

Laboratori qendror i Tiranës ne godinën ekzistuese te DPMK. Qendrat rajonale në Fier, Lezhe, Korçe.

Asnjë zyrë në rrethe. Mjedise të lëvizshme të bazuara në katër qendra i shërbejnë rretheve.

2 laboratorë private të akredituara që kryejnë verifikimin. Aftësi matjesh në të gjitha zonat e përcaktuara në ligjin e ri.

vii. Miratimi tip

Aftësi e kufizuar. Përdor certifikata testimesh të nxjerra nga qendrat e akredituara të testimit dhe organizatat e huaja të njohura nga DPA. Miratimi tip është dhënë nga DPMk duke përdorur certifikatat e testimit të jashtëm.

viii. Mbikëqyrja metrologjike

Personel prej 20 vetash.

Tepër i lëvizshëm, përdoret bashkë me metrologjinë ligjore dhe ANMI. Aktive në të gjitha fushat e përcaktuara nga ligji i ri.

Punë nënkontratash në universitete, inspektim privat dhe organizata të tjera, me kusht që ato të kenë akreditimin e duhur.

c. Vlerësimi i Konformitetit dhe Akreditimi

c.1. Akreditimi

Sistemi i akreditimit do të jetë i mirëkrijuar dhe do të gëzojë njohje të plotë evropiane dhe ndërkombëtare. DPA do të jetë nënshkruese për të gjitha fushat e veprimit të EA/MLA dhe gjithashtu të ILAC dhe IAF MRAs. Do të miratohet legjislacioni evropian dhe DPA do të kryejë akreditimin e organeve që duhen caktuar për të operuar në fushën e rregulluar.

c.2. Infrastruktura e vlerësimit të konformitetit

Infrastruktura e vlerësimit të pajtueshmërisë do të jetë e mjaftueshme që t'i shërbejë në nivelin e duhur ekonomisë shqiptare. OVP-s do të akreditohen. Si pasojë e DPA si nënshkruese në EA MLAs, këto do të përfitojnë nga njohja evropiane dhe ndërkombëtare duke nënkuptuar se certifikatat dhe raportet e testimit/kalibrimit do të pranohen në të gjitha vendet, duke pasur gjithashtu një organizëm akreditues nënshkrues MLA. Shqipëria do të jetë nënshkruese në ACAA për të paktën

dy kategori produktesh.

Prioritetet për vitin 2008

Ky kre është një përmbledhje e vlerësimit të gjendjes ekzistuese të sistemit IC.

- Aktualisht Sistemi IC në Shqipëri nuk është i pajtueshëm me kërkesat e BE-së.

- Nuk ka pothuajse asnjë njohje ndërkombëtare për ndonjë prej komponentëve të Sistemi IC.

- Aktualisht Shqipëria ka një prej Sistemeve IC më pak të zhvilluara në rajon.

- Ka vetëm disa standarde të detyrueshme, pavarësisht nga mungesa e legjislacionit të produkteve të detyrueshme.

- Procesi i përafrimit të legjislacionit teknik ka filluar. Legjislacioni horizontal është funksional.

- Ndikimi i rregulloreve në treg nuk është vlerësuar në mënyrën e duhur.

- Inspektimi dhe Sistemi i mbikëqyrjes se tregut është pothuajse inegzistent.

- Nuk ka asnjë standard kombëtar referimi matjesh.

- Nuk ka pothuajse asnjë aktivitet kalibrimi.

- Ka një aktivitet mjaft të kufizuar testimi.

- Objekti i verifikimit të instrumenteve të matjeve është mjaft i kufizuar.

- Nuk ka asnjë mekanizëm miratimi tip.

- Sapo ka filluar mbikëqyrja metrologjike.

- Nuk ka laboratorë të akredituara kalibrimi.

- Ka disa laboratorë të akredituara testimi.

- Pritet të bëhet progres në nivel të ulët gjatë 3 viteve të ardhshme, meqë akreditimi, testimi, certifikimi i produkteve dhe inspektimi varen gjerësisht në infrastrukturën metrologjike.

- DA organizohet dhe operon sipas kërkesave të EA, përveç aspekteve metrologjike. Më poshtë jepet një përmbledhje e gjendjes së Sistemit te IC-se në vitin 2008.



Fusha Pajtueshmëria ndërkombëtare Probleme

Rregullat teknike Nuk ka Serioze

Mbikëqyrja e tregut Nuk ka Serioze

Standardizimi Nuk ka Serioze

Metrologjia

Standardet kombëtare Nuk ka Serioze

Kalibrimi Nuk ka Serioze

Verifikimi E pjesshme Serioze

Testimi Nuk ka Serioze

Miratimi tip Nuk ka Serioze

Mbikëqyrja metrologjike Nuk ka Serioze

Akreditimi E pjesshme Serioze

Certifikimi Nuk ka Serioze

Markimi (psh. CE) Nuk ka Serioze

Bashkërendimi dhe Monitorimi Nuk ka Madhore

Prioritetet 2008 - 2012

Ky kre përmbledh gjendjen e Sistemit Shqiptar te IC që do të jetë deri në fund të vitit 2012, nëse objektivat specifike të zhvillimit do te arrihen me anë të implementimit të masave specifike.

- Sistemi IC në Shqipëri do përmirësohet ndjeshëm deri në vitin 2012, por ende jo tërësisht në përputhje me kërkesat e BE-së.

- Ka njohje të kufizuar ndërkombëtare për disa zona.

- Shqipëria ka ende Sistemin IC më pak të zhvilluar në rajon, veçanërisht në zonën e metrologjisë.

- Shumë prej direktivave të reja përafruese janë transpozuar në legjislacionin kombëtar

- Vëzhgimi dhe inspektimi i tregut po ecin me hapa të mirë

- DPS plotëson të gjitha kushtet për t'u bërë anëtare e CEN dhe CENELEC

- Rëndësia e standardizimit në lidhje me legjislacionin dhe cilësinë e produkteve, është e njohur

- Ka një numër të kufizuar standardesh kombëtare të referimit të matjeve.

- Ka filluar aktiviteti i kalibrimit por ka ende nevojë për përmirësim të konsiderueshëm.

- Aktiviteti i testimit po rritet me hapa të shpejtë.

- Objekti i verifikimit ligjor të instrumenteve të matjeve është përmirësuar ndjeshëm.

- Mekanizmi i miratimit tip është ende mjaft i kufizuar.

- Mbikëqyrja metrologjike po ecën me hapa të shpejtë.

- Akreditimi siguron shërbime kompetente, duke përfshirë në disa fusha të reja (laboratorët mjekësore, certifikimi i shëndetit dhe sigurisë ne pune dhe i sistemeve te menaxhimit te mjedisit) dhe fillon fusha të reja akreditimi (organizatoret e testeve te zotësisë ( PT) dhe prodhuesit e Materialeve referuese të certifikuara)

- DPA fillon përgatitjen për të akredituar në fushën e rregulluar

Më poshtë jepet një përmbledhje e gjendjes së Sistemit shqiptar te IC deri në fund të vitit 2012.

Fusha Pajtueshmëria ndërkombëtare Probleme

Rregullat teknike E pjesshme Mesatare

Mbikëqyrja e tregut E pjesshme Mesatare

Standardizimi E plotë Nuk ka

Metrologjia

Standardet kombëtare E pjesshme Mesatare

Kalibrimi E pjesshme Mesatare

Verifikimi E pjesshme Mesatare

Testimi Nuk ka Madhore

Miratimi tip Nuk ka Madhore

Mbikëqyrja metrologjike E pjesshme Mesatare

Akreditimi E pjesshme Mesatare

Certifikimi E pjesshme Mesatare

Markimi (psh. CE) E pjesshme Mesatare

Bashkërendimi dhe monitorimi E pjesshme Mesatare

Prioritetet 2013 - 2017

Ky kapitull përmbledh gjendjen e Sistemit IC , që do të jetë deri në fund të vitit 2017, nëse objektiva specifiket e zhvillimit arrihen me anë të implementimit të masave specifike.

- Sistemi IC në Shqipëri do përmirësohet ndjeshëm deri në vitin 2017, dhe është pjesërisht në përputhje me kërkesat e BE-së, veçanërisht në fushat e standardizimit dhe akreditim it.

- Ka njohje të plotë ndërkombëtare për disa zona.

- Sistemi IC ne Shqipëri klasifikohet mesatar mes vendeve në rajon.

- Numri i standardeve kombëtare të referimit të matjeve ka arritur një nivel të kënaqshëm por ende ka nevojë për përmirësim.

- Aktiviteti i kalibrimit është përmirësuar por ende nuk është i mjaftueshëm në numër.

- Aktiviteti i testimit ka mbuluar shumë fusha të reja dhe po rritet me hapa të shpejtë.

- Objekti i verifikimit ligjor të instrumenteve matëse është përmirësuar ndjeshëm dhe mbulon pothuajse të gjitha fushat e përmendura në ligj.

- Mekanizmi i miratimit tipit është përmirësuar ndjeshëm, pasi DPMK ka filluar të pranojë raportet e testimeve nga laboratorët e akredituar për të nxjerrë miratime tip.

- Mbikëqyrja metrologjisë është zhvilluar plotësisht.

- Akreditimi është në gjendje të sigurojë shërbime të besueshme në të gjitha fushat e kërkuara nga ekonomia shqiptare.

- Akreditimi ka arritur njohjen në nivel evropian dhe ndërkombëtar

- Akreditimi dhe vlerësimi i pajtueshmërisë në fushën e rregulluar, janë funksionale

- Është prezantuar Markimi CE.

Më poshtë jepet një përmbledhje e gjendjes së Sistemit shqiptar IC në fund të vitit 2017.



Fusha Pajtueshmëria Ndërkombëtare Probleme

Rregullat teknike E pjesshme Të vogla Mbikëqyrja e tregut E pjesshme Të vogla Standardizimi E plotë Nuk ka

Metrologjia

Standardet kombëtare E plotë Të vogla Kalibrimi E plotë Të vogla Verifikimi E pjesshme Mesatare

Testimi E pjesshme Mesatare Miratimi tip E plotë Të vogla Mbikëqyrja metrologjike E plotë Të vogla Akreditimi E plotë Të vogla Certifikimi E pjesshme Të vogla Markimi (p.sh. CE) E pjesshme Të vogla Bashkërendimi dhe monitorimi E pjesshme Të vogla



Prioritetet 2018 - 2022

Ky kre përmbledh gjendjen e Sistemit shqiptar te IC për periudhën 2018 - 2022, nëse objektivat specifike të zhvillimit do te arrihen me anë të implementimit të masave specifike.

- Sistemi IC në Shqipëri do përmirësohet ndjeshëm deri në vitin 2022 dhe është tërësisht në përputhje me kërkesat e BE-së.

- Ka njohje të plotë ndërkombëtare në të gjitha fushat.

- Sistemi shqiptar IC klasifikohet si një nga më të mirët në rajon.

- Të gjitha standardet e referimit të matjeve ekzistojnë për matjet e bëra.

- Aktiviteti i kalibrimit është zhvilluar plotësisht. Ka klientë nga vendet fqinje.

- Aktiviteti i testimit po rritet me hapa të shpejtë dhe shumë laboratorë

(universitete, fabrika, organizata të tjera publike) marrin pjesë në aktivitete të integruara testimi.

- Objekti i verifikimit ligjor të instrumenteve matëse ka arritur një nivel të kënaqshëm.

- Mekanizmi i miratimit tip është tërësisht funksional.

- Mbikëqyrja metrologjike është zhvilluar plotësisht.

Më poshtë jepet përmbledhja e gjendjes së Sistemit IC në fund të vitit 2022.



Fusha Pajtueshmëria Ndërkombëtare Probleme

Rregullat teknike E plotë Nuk ka

Mbikëqyrja e tregut E plotë Nuk ka

Standardizimi E plotë Nuk ka

Metrologjia

Standardet Kombëtare E plotë Nuk ka

Kalibrimi E plotë Nuk ka

Verifikimi E plotë Të vogla

Testimi E plotë Nuk ka

Miratimi tip E plotë Nuk ka

Mbikëqyrja metrologjike E plotë Nuk ka

Akreditimi E plotë Nuk ka

Certifikimi E plotë Të vogla

Markimi (psh. CE) E plotë Të vogla

Bashkërendimi dhe Monitorimi E plotë Të vogla



I POLITIKA E PERGJITHSHME

Në Shqipëri, proceset e Standardizimit mund të konsiderohen të pavarur nga ato të Akreditimit dhe Metrologjisë. Ka një forcë kryesore shtytëse për Standardizimin, kjo është kërkesa lokale ( duke përfshirë vullnetin për integrimin në Evropë dhe në botën e zhvilluar). Nga ana tjetër, akreditimi varet nga kërkesa lokale dhe disponueshmëria e shërbimeve të ngjashme të metrologjisë. Kështu, ka dy parametra të rëndësishëm për zhvillimin e Akreditimit. Për metrologjinë ka katër parametra kryesore: nevojat ekonomike (kërkesat e klientëve nëse ata dëshirojnë të akreditohen apo jo), nevojat rregullatorë për infrastrukturën e matjeve ( nevojat e vendosura në fuqi nga organet rregullatorë për shkak të inspektimit, vëzhgimit dhe kontrollit të tregut, akreditimit, shëndetit, mjedisit, kontrollit të krimit, monitorimit të lojërave të fatit etj), kërkesat ndërkombëtare (për matjet shqiptare që të njihen në nivel ndërkombëtar) dhe kërkesat e gjurmueshmërisë (kryesisht për shkak të kërkesave të brendshme për gjurmueshmërinë). Ka një mbivendosje të fuqishme për disa kërkesa për Akreditimin dhe Metrologjinë. Kjo është gjurmueshmëria dhe kërkesat e testimit të krahasimit/efektivitetit të laboratorëve të akredituara.

Strategjia e përgjithshme është e fokusuar në dy aspekte.

- Zhvillimi sa më i shpejtë i standardizimit, pa marrë në konsideratë dy fushat e tjera.

- Zhvillimi i metrologjisë, duke analizuar kërkesat e Akreditimit. Nga ana tjetër, përcaktimi i kërkesave të Akreditimit, duke përcaktuar nevojat për pjesën e akredituar të infrastrukturës së matjeve.

Zhvillimi i Standardizimit është mjaft i drejtpërdrejtë dhe nuk varet nga shumë parametra. Megjithatë, ndërvarësia e Metrologjisë/ Akreditimit e bën mjaft të ndërlikuar përgatitjen e një Strategjie praktike. Problemi kryesor është koha e kërkuar për zhvillimin e sistemit të metrologjisë. Normalisht, do të jetë pas rreth 15 vjetësh por kjo vendos mjaft kufizime mbi Akreditimin meqë pjesa kryesore e kërkesës është për akreditimin e laboratorëve.

Zhvillimi normal i sistemit të metrologjisë kërkon një investim 15 vjeçar, I cili përfshin ndërtimin e dy ndërtesave, blerjen e pajisjeve te reja si dhe trajnimi I stafit.

Kërkesat e Akreditimit kanë peshën më të madhe dhe zonat që duhen zhvilluar janë përzgjedhur për t'i siguruar shërbime sa më shumë laboratorëve të testimit që të jetë e mundur. Në bazë të kësaj arsyeje, laboratorët e qëllimit të përgjithshëm si masa, presioni, temperatura dhe energjia, kanë prioritet më të lartë për zhvillim sesa laboratorët e specializuara si akustika, optika, dhe mikrovala.

Një vendim i rëndësishëm, ka lidhje me matjet e rrezatimit jonizues dhe elektrik. Këto dy grupe matjesh kryhen jashtë DPMK për kohën në vazhdim. Rrezatimi jonizues kërkon ndërtesë të specializuar dhe masa të posaçme për matje. Mund të jetë një ide e mirë të ruhet sistemi ekzistues për të ardhmen. Megjithatë, kjo kërkon një mënyrë formale të matjeve, një sistem shumë të mirë menaxhimi cilësie, paraqitjen rregullisht të gjendjes së matjeve në organizatat ndërkombëtare të metrologjisë etj. Që të dyja janë të kushtueshme dhe kërkojnë kohë. Operacionet ekzistuese gjithashtu kanë nevojë të zgjerohen si për sa i përket pajisjeve, edhe stafit të ri. Nuk është e qartë nëse këto mund të materializohen në një mjedis të ngjashëm me universitetin. Kjo duhet të diskutohet dhe vendimi mbi të ardhmen e rrezatimit jonizues në Shqipëri duhet të përcaktohet para se të projektohen laboratorët e specializuara (afërsisht para vitit 2017).

Për matjet elektrike, vendimi është mjaft i lehtë. Për kohën në vazhdim, vetëm një pjesë e vogël e asaj çfarë nevojitet, kryhet në universitet. Nuk do të ketë pothuajse asnjë kursim, nëse lihet në universitet. Është më mirë të jetë një grup i plotë matjesh në një vend meqë ndërvarësia midis matjeve elektrike dhe pjesës te tjera te metrologjisë, është mjaft e fuqishme. Të gjitha pajisjet elektrike të përdorura në fushat e tjera kanë nevojë të kalibrohen nga laboratori elektrik dhe rezistencat, termometrat, matësit e lagështisë të përdorur nga laboratori elektrik duhet të kalibrohen rregullisht nga laboratori tjetër. Në një fazë më të avancuar, laboratori elektrik gjithashtu ka nevojë për matje dimensionale, mase dhe presioni. Kështu, kjo Strategji sugjeron se të gjitha matjet elektrike duhet të trajtohen në nivel kombëtar nga DPMK dhe infrastruktura ekzistuese në universitet duhet të zhvillohet si një laborator i akredituar kalibrimi në fushën e matjeve elektrike.

Objektivat specifike (2008-2012)

Ky kre përmbledh objektivat specifike të zhvillimit për periudhën 5 vjeçare (2008-2012).

a. Rregullat Teknike dhe Standardizimi

METE ka transpozuar direktivat e mëposhtme:



Data e synuar Versioni përfundimtar i direktivës Subjekti (titulli i shkurtër i direktivës)

2008 94/9/EC Atmosfera eksplozive të pajisjeve (ATEX)

2008 94/62/EC Ambalazhi dhe mbetjet e ambalazhimit

2008 96/57/EC Kërkesat e efiçencës së energjisë për frigoriferët elektrikë shtëpiakë, ngrirësit dhe kombinimet e tyre

2008 73/404/EEC, 73/405/EEC, 82/242/EEC, 82/243/EEC Detergjentet

2008 2002/96/EC Pajisje mbetjesh elektrike dhe elektronike (WEEE)

2008 - 2009 98/37/EC Makineri

2008 - 2009 95/16/EC Ashensorë

2009 89/686/EEC Pajisje personale mbrojtëse (PPE)



2009 90/396/EEC Pajisje që djegin karburante të gazta

2009 92/42/EEC Kërkesat e efiçencës për boljera të reja me ujë të ngrohtë që ndizen me karburant të lëngshëm ose të gaztë

2009 Druri

2009 96/74/EEC, 97/73/EEC, 73/44/EEC Tekstile

2009 994/11/EEC Këpucë

2009 64/493/EEC Qelqurina

2010 2000/9/EC Instalimet e teleferikut me shina, të projektuara për transportimin e personave

2010 1999/36/EC Pajisje me presion të transportueshme

2000/55/EC Kërkesat e efiçencës së energjisë për balastet për ndriçimin fluoreshent

92/75/EC Etiketimi i energjisë në pajisjet elektroshtëpiake

DPMK 2007-2008 90/384/EEC Instrumente peshuese jo automatike

DPMK 2007-2008 2004/22/EC Instrumente matëse





DPS pajtohet me kërkesat për t'u bërë anëtare e CEN dhe CENELEC:

Siç u deklarua më parë, Kushtet 1,2 (a) dhe 2 (b) nuk janë nën përgjegjësinë e menjëhershme të DPS, por të qeverisë.

Kushti 2(c)

Ka zbatim të plotë në Shqipëri të paktën të asaj pjese të Direktivës 98/34/EC të amenduar nga direktiva 98/48/EC, në lidhje me aktivitetet e standardizimit.

Kushti 3 (a)

Do të jepen prova me qëllim që DPS të njihet në Shqipëri si organi zyrtar i standardeve, kompetent për të gjitha fushat e CEN's dhe fushat e kompetencës së vetë CENELEC (që mbulon të gjithë sektorët ekonomikë, përveç atyre të mbuluar nga ETSI).

Kushti 3 (b)

Rregullat e brendshme të zbatueshme për DPS duhet të jenë tërësisht në pajtim me mënyrën e or ganizimit të standardizimit vullnetar, siç operohet në CEN/CENELEC.

Kushti 4

Për arsye të dukshme të pavarësisë dhe trajtimit të drejtë në lidhje me anëtarët e tjerë CEN/CENELEC, DPS do të duhet të paguajë kuotat e saj kombëtare të anëtarësimit, kur të pranohet si anëtare me të drejta të plota e CEN/CENELEC. Kuota korresponduese do të ishte e pagueshme nga 1 janari, pas pranimit të DPS si anëtare me të drejta të plota.

Kushti 5

Një prej detyrimeve kryesore të DPS do të jetë të transmetojë pikëpamjen kombëtare mbi çështjet teknike si mbi çështje formale ( vota, kërkimi...). DPS do të duhet të mbështesë mbi 2000 procese formale në vit që kërkojnë dukshëm mjete, kompetencë dhe ekspertizë në nivel kombëtar.

Për më tepër, DPS do të pritet të kontribuojë me ekspertizë ndaj KT për të cilat ekonomia shqiptare është aktive. Në atë drejtim, DPS do të duhet të japë prova të aftësisë së saj për të trajtuar efektivisht këto çështje. Si element i provës, të dhënat e DPS kur marrin pjesë si anëtarë pa te drejte vote në punën teknike, duhen marrë në konsideratë. Pjesëmarrja e DPS në KT/NKT/GP në lidhje me numrin e ekspertëve, është një element i rëndësishëm i cili, megjithatë, duhet të vlerësohet në lidhje me zhvillimin ekonomik të Shqipërisë. Gjithashtu, duhet marrë në konsideratë "cilësia" (pasive-aktive) e kësaj pjesëmarrjeje.

Kushti 6

Për sa i përket pjesëmarrjes formale në proceset CEN/CENELEC, është e nevojshme për DPS që të jetë në zotërim të pajisjeve operacionale të telekomunikacionit (duke përfshirë email-in dhe Internetin) dhe infrastrukturën e teknologjisë së informacionit, duke e lejuar atë t'i përgjigjet efektivisht volumit të madh të të dhënave dhe dokumentacionit, te komunikimit brenda sistemit CEN/CENELEC dhe të marrë pjesë në procesin e votimit (votimi elektronik).

Kushti 7

Një mision thelbësor i DPS është implementimi i EN, që përcaktohet në Rregullat e Brendshme të CEN/CENELEC IR, Pjesa 2 dhe klauzola 5.2. Ky implementim është një operacion në dy faza: t'i japë EN statusin e Standardeve kombëtare shqiptare dhe shfuqizimi i ndonjë dokumenti konfliktual. Një prej elementeve që duhet marrë në konsideratë kur vendoset mbi aplikimin e DPS's, janë te dhënat e saj në zbatimin e ENs që tashmë janë miratuar nga CEN/CENELEC ("legjislacioni" CEN/CENELEC). Për sa i përket shfuqizimit të dokumenteve kombëtare konfliktuale në Shqipëri, është bërë pjesërisht dhe, për këtë shfuqizim duhet të hartohet nga DPS një grafik i saktë me afate të arsyeshme kohore. 80% e implementimeve duhet të jenë bërë para hyrjes së DPS si anëtare me te drejta te plota. Duhet të propozohet një grafik i arsyeshëm për pjesën që mbetet të implementimit dhe shfuqizimit te dokumenteve konfliktuale që mbeten.

Kushti 8

Në përputhje me rregullat ekzistuese CEN/CENELEC, DPS duhet të përgatitet në procedurën e notifikimit për punët ne nivel kombëtar që përfshin një "ndalesë" në të gjithë punëve ne nivel kombëtar për fushat e punës evropiane të rëna dakord. Do të sigurohen prova të Rregullave të Brendshme korresponduese të DPS.

Kushti 9

DPS duhet të paraqesë prova se politika e CEN/CENELEC mbi të drejtat e autorit dhe të drejtat e shfrytëzimit, siç jepen në Marrëveshjen e Shfrytëzimit, mund të zbatohen në mënyrën e duhur në Shqipëri, duke marrë parasysh legjislacionin aktual ( ose të planifikuar) kombëtar mbi mbrojtjen e të drejtave të pronësisë intelektuale. Më tej, DPS duhet të tregojë se politika e saj tregtare është në përputhje me klauzolat dhe dispozitat e Udhëzimit 10 CEN/CENELEC që vendos politikën e rënë dakord për shpërndarjen dhe shitjen e publikimeve CEN/CENELEC .

b. Metrologjia

i. Standardet Kombëtare të Matjeve

1. Për të pasur standarde kombëtare të vendosura siç duhet dhe të ruajtura në të 33 fushat e matjeve.

ii. Funksionet e Institutit të Metrologjisë

2. Të krijojë një Institut autonom Metrologjie (ANMI) pranë DPMK që ka fleksibilitet në zhvillimin e burimeve njerëzore (veçanërisht punësimi, performanca e bazuar në ngritjen në detyrë dhe trajnim) dhe përdorimi i të ardhurave të veta pa kufizime.

3. Të përmirësojë ndërtesën ekzistuese në mënyrë që të bëhen disa investime derisa të jetë gati ndërtesa e re.

4. Të përfundojë dhe transferohet në ndërtesën e re që ka të paktën 1300 m2 hapësirë laboratorike me kontroll të plotë mjedisor për laboratorët e metrologjisë.

5. Të krijojë 18 fusha të reja matjesh duke e çuar numrin total të fushave operacionale të matjeve në 33.

6. Të punësojë, trajnojë anëtarë të rinj stafi, në mënyrë që deri nga fundi i vitit 2012, DPMK të ketë një personel prej 128 vetash, 34 prej të cilëve janë kërkues.

7. Të përditësojë kete Strategji te IC në mënyrë që të vazhdojë të mbulojë 15 vitet e ardhshme të zhvillimit.

8. Të akreditojë të paktën 25 prej 33 fushave të matjeve ku ANMI do të jetë aktive.

9. Të vendosë gjurmueshmëri në mënyrën e duhur në të 33 fushat e matjeve.

10. Të ketë të paktën 25 prej 33 fushat e matjeve, të njohura nga EUROMET dhe BIPM.

11. Të implementojë në mënyrë të plot ë Sistemin e Cilësisë.

12. Të sigurojë që të gjitha laboratorët të jenë të paktën në nivelin "Dytësore Mesatare".

13. Të ketë të paktën tre laboratorë në nivelin "Parësore të Ulët".

14. Të marrë pjesë në krahasime për të paktën 25 prej 33 fushave të matjeve.

15. Të trajnojë në nivelin e duhur të 34 kërkuesit që punojnë pranë ANMI-t.

16. Të hartojë dhe implementojë një program të zhvillimit të burimeve njerëzore.

17. Të krijojë një repart për riparime e mirëmbajtje te pajisjeve elektronike në ndërtesën e re.

18. Të krijojë një bibliotekë në ndërtesën e re me të paktën 100 libra në metrologji dhe abonim në të paktën 20 gazeta shkencore.

19. Të krijojë një Sistem modern teknologjie informacioni pranë DPMK dhe të ketë të paktën gjysmën e shpërndarjes së informacionit të brendshëm në formë elektronike.

20. Të krijojë një faqe interneti interactive, në mënyrë që aplikimi për shërbimet DPMK të mund të bëhet me anë të internetit dhe klientët të mund të ndjekin ecurinë e shërbimeve për të cilat paguajnë.

21. Të sigurojë trajnime të rregullta për industrinë në të paktën 10 fusha matje, duke përfshirë metrologjinë e përgjithshme dhe vlerësimin e pasaktësisë.

22. Të përgatisë dhe implementojë një mekanizëm fidbeku të klientit, në mënyrë që DPMK ta dijë se çfarë mendojnë klientët e saj në lidhje me operacionet dhe shërbimet DPMK ( klientët përfshijnë klientët e brendshëm si dhe të gjithë aktorët e tjerë).

23. Të drejtojë një fushatë për rritjen e ndërgjegjësimit publik.

24. Ta bëjë DPMK koordinator kombëtar për të gjithë infrastrukturën metrologjike jo vetëm në letër, por edhe praktikisht.

25. Të bëhet Anëtare e Konventës së Metrologjisë (nga Shqipëria), dhe të nënshkruajë CIPM/MRA (nga DPMK).

26. Të bëhet anëtare e EURACHEM.

27. Të rrisë ndërveprimet me WELMEC.

28. Të krijojë ALBLAB (Organizatën e Laboratorëve Shqiptare të Matjeve) për t'u bërë pjesë e EUROLAB-it.

29. Të marrë pjesë në të gjitha komitetet teknike të EUROMET-t dhe në disa komitete teknike të IMEKO-s.

30. Të organizojë të pakën një takim komiteti teknik EUROMET në Tiranë.

31. Të publikojë të paktën një dokument shkencor dhe të zhvillojë një diskutim shkencor në të paktën dy takime ndërkombëtare.

iii. Kalibrimi

32. Të arrijë të paktën 50 Kalibrime në vit deri në fund të afatit në 33 fusha matjesh.

33. Të ndihmojë industrinë dhe DPA të kenë të paktën një laborator të akredituar kalibrimi (jashtë sistemit DPMK).

iv. Infrastruktura e testimit

34. Të fillojë sasinë modeste të testimit në ANMI (siguria elektrike, mjedisore, kimike, materiale).

35. Të ndihmojë industrinë dhe DPA të kenë të paktën 12 Laboratorë Testimi të Akredituara në Ushqim/mikrobiologji

Mjedis

Teste elektrike

Ndërtim

Produkte kimike/nafte

Lëndë plasëse

v. Laboratorë të specializuara

36. Të përmirësojë operacionet e laboratorëve ekzistuese Ushqimore dhe Veterinare, në mënyrë që të operojnë si laboratorë referimi në fushat e tyre dhe t'i akreditojnë ato.

37. Të krijojë Laborator Referimi në Shëndetësi (ndoshta pranë Ministrisë së Shëndetësisë).

38. Të krijojë Laborator Referimi në Kontrollin Mjedisor (ndoshta pranë Ministrisë së Mjedisit, Pyjeve dhe Administrimit të Ujërave).

39. Të krijojë një Laborator Mjekoligjor (ndoshta pranë Ministrisë së Drejtësisë).

40. Të implementojë një sistem për laboratorët e specializuara në mënyrë që nga pikëpamja administrative të jenë pjesë e organizatës së tyre mëmë por që të jenë tërësisht të gjurmueshme për ANMI, dhe aktivitetet e tyre të bashkërendohen nga DPMK nga pikëpamja e kapacitetit të matjeve.

vi. Verifikimi

41. Të zhvillojë më tej disa prej matjeve ANMI, në mënyrë që ato gjithashtu të plotësojnë kërkesat ligjore të metrologjisë.

42. Të përmirësojë tre Qendra Rajonale në Fier, Lezhe, Korçe në lidhje me pajisjet, ambientet dhe burimet njerëzore.

43. Të vendosë autolaboratore për matje me bazë në tre qendra rajonale dhe në selinë e DPMK, në mënyrë që të minimizohet infrastruktura e matjeve e kërkuar në zyrat në rrethe.

44. Të përdorë stafin e zyrave në rrethe për të marrë pjesë në aktivitete të Mbikëqyrjes Metrologjike.

vii. Miratimi tip

45. Të përgatisë dhe implementojë legjislacionin dytësor për pranimin e raporteve të testimit të prodhimeve, të përgatitura nga laboratorët e huaja dhe lokale të akredituara, për qëllim të nxjerrjes së miratimeve tip për produktet e reja.

46. Të bashkërendojë operacionet në të gjitha skemat e certifikimit të shërbimit dhe testimit të të gjitha produkteve të përdorua në rregullatorë të ndryshëm në Shqipëri, në mënyrë që të ketë një sistem uniform me ndikim të lartë rregullator.

viii. Mbikëqyrja metrologjike

47. Të punësojë 5 persona të tjerë që numri i tyre të arrijë në 17 deri në fund të afatit.

48. Të trajnojë stafin ekzistues dhe të ri në qendrat rajonale dhe zyrat në rrethe, në mënyrë që ata të mund të funksionojnë si pjesë e sistemit të mbikëqyrjes metrologjike.

49. Të hartojë dhe implementojë operacione në fushat relevante të ndryshme nga sasia në mallrat e paraamb alazhuara.

50. Të hartojë dhe implementojë një program plotësues për mbikëqyrjen metrologjike në nivel prodhimi si dhe në nivel tregu.

c. Vlerësimi i konformitetit dhe akreditimi

51. Të konsolidojë kompetencën e DPA për fushat e veprimit të akreditimit aktual;

52. Të zgjerojë fushën e veprimit të akreditimit të DPA;

53. Të rrisë kapacitetin e DPA për të marrë përsipër detyrën e ruajtjes dhe rritjes së kompetencës të vlerësuesve të saj dhe atë të organeve të vlerësimit të pajtueshmërisë;

54. DPA bëhet anëtare e EA/MLA për organet e certifikimit QMS, organet e certifikimit të personelit, laboratorët e testimit dhe kalibrimit;

55. Të rrisë ndërgjegjësimin e industrisë, autoriteteve publike, konsumatorëve etj, mbi çështjet e cilësisë, akreditimit dhe standardizimit;

56. Akreditim në fushën e rregulluar;

57. Të forcojë bashkëpunimin rajonal dhe ndërkombëtar.

Objektiva specifike (2013-2017)

Ky kre përmbledh objektivat specifike të zhvillimit për periudhën 5 vjeçare (2013-2017).

a. Metrologjia

i. Standardet Kombëtare të Matjeve

1. Të krijohen dhe ruhen në mënyrën e duhur standardet kombëtare në të 46 fusha te matjeve.

ii. Funksionet e Institutit të Metrologjisë

2. Të krijojë 13 fusha të reja matjesh që e çojnë në 46 numrin total të fushave operacionale të matjeve.

3. Të punësojë, trajnojë anëtarë të rinj të stafit në mënyrë që deri në fund të vitit 2017, DPMK të ketë një personel prej 138 personash, 44 prej të cilëve janë kërkues.

4. Të përditësojë këtë Strategji IC në mënyrë që të vazhdojë mbulimin për 15 vitet e ardhshme.

5. Të ndryshojë fushën e veprimit të akreditimit të laboratorëve ANMI për të mbuluar të paktën 40 prej 46 fshave të matjeve ku ANMI do të jetë aktive.

6. Të vendosë gjurmueshmërinë në mënyrën e duhur në të 46 fushat e matjeve.

7. Të ketë të paktën 35 prej 46 fushave te matjeve, të njohura nga EUROMET dhe BIPM.

8. Të menaxhojë Sistemin e Cilësisë në mënyrë që të mbulojë edhe fushat e reja të matjeve.

9. Të sigurojë që të gjitha laboratorët të jenë paktën në nivelin "dytësor të lartë".

10. Të ketë të paktën pesë laboratorë në nivelin "dytësor të ulët".

11. Të marrë pjesë në krahasime për të paktën 25 prej 33 fushave të matjeve.

12. Të trajnojë në nivelin e duhur të 34 kërkuesit që punojnë pranë ANMI.

13. Të hapë një repart riparimi e mirëmbajtje te pajisjeve dhe instrumenteve elektronik në ndërtesën e re.

14. Të përmirësojë bibliotekën në ndërtesën e re me të paktën 140 libra në metrologji dhe abonim në të paktën 25 gazeta shkencore.

15. Të krijojë një Sistem modern teknologjie informacioni pranë DPMK dhe të ketë të paktën 75% të shpërndarjes së informacionit të brendshëm në formë elektronike.

16. Të sigurojë trajnime të rregullta për industrinë në të paktën 16 fusha, duke përfshirë metrologjinë e përgjithshme dhe vlerësimin e pasaktësisë.

17. Të fillojë përgatitjen e specifikimeve teknike të ndërtesave të ardhshme.

18. Të rrisë ndërveprimet me WELMEC.

19. Të zhvillojë aktivitetet e ALBLAB, në mënyrë që të paktën një konferencë e rëndësishme të organizohet çdo vit (mund të zhvillohet në Ditën Botërore të Metrologjisë).

20. Të marrë pjesë në të gjitha komitetet teknike të EUROMET-it dhe në disa komitete teknike të IMEKO-s.

21. Të organizojë të paktën tre takime të komitetit teknik në Tiranë në këtë afat.

22. Të publikojë të paktën pesë dokumente shkencore dhe të zhvillojë dhjetë diskutime shkencore në të paktën katër takime ndërkombëtare.

iii. Kalibrimi

23. Të arrijë të paktën 120 kalibrime në vit deri në fund të afatit, në 46 fusha matjesh.

24. Të ndihmojë industrinë dhe DPA që të kenë të paktën tre laboratorë të akredituara kalibrimi (jashtë sistemit DPMK).

iv. Infrastruktura e testimit

25. Të rrisë sasinë e testimeve në ANMI (siguria elektrike, mjedisore, mekanike, kimike, materiale).

26. Të ndihmojë industrinë dhe DPA të kenë të paktën 18 Laboratorë të Akredituara Testimi në Ushqim/mikrobiologji

Mjedis

Shëndetësi

Tekstile

Testime elektrike

Ndërtim

Produktet kimike/të naftës

Lëndë plasëse

v. Laboratorët e specializuara

27. Të përmirësojë operacionet e laboratorëve ekzistuese shëndetësore, kontrollit mjedisor dhe ato mjekoligjore, në mënyrë që të operojnë si laboratorë referimi në fushat e tyre dhe të akreditohen.

28. Të hapë Laboratorin e Referimit në Ndërtim (vendndodhja do të përcaktohet më pas).

29. Të hapë Laboratorin e Kontrollit të Dopingut (ndoshta pranë Ministrisë së Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve).

30. Të hapë Laboratorin e Testimit të Materialeve (vendndodhja duhet të përcaktohet më pas).

31. Të hapë Laboratorin e Telekomunikacioneve (ndoshta pranë Ministrisë së Punëve Publike, Transportit dhe Telekomunikacionit).

vi. Verifikimi

32. Të përmirësojë më tej tre Qendrat Rajonale në Fier, Lezhe, Korçe në lidhje me pajisjet, ambientet dhe burimet njerëzore.

33. Të zgjerojë operacionet e autolaboratoreve të matjeve.

34. Të trajnojë stafin e Qendrave Rajonale dhe Zyrave në rrethe për të marrë pjesë si në aktivitetet e Metrolo gjisë Ligjore dhe në ato të Mbikëqyrjes Metrologjike. Të sigurojë që edhe një shofer autolaboratori të jetë i aftë të merret me mbikëqyrjen ose verifikimin e peshave, volumeve, pompave të naftës etj.

vii. Miratimi tip

35. Të zgjerojë fushën e veprimit të operacioneve.

viii. Mbikëqyrja metrologjike

36. Të punësojë 3 persona të tjerë në mënyrë që numri të arrijë në 20 deri në fund të afatit.

37. Të trajnojë më tej stafin ekzistues dhe të ri në qendrat rajonale dhe zyrat në rrethe, në mënyrë që të funksionojë si pjesë e sistemit të mbikëqyrjes metrologjike.

38. Të zgjerojë fushën e veprimit të operacioneve sipas ligjit të ri mbi metrologjinë.

b. Vlerësimi i konformitetit dhe Akreditimi

39. Të zgjerojë fushën e veprimit të akreditimit të DPA ndaj organizatoreve te testeve te zotësisë (PT) dhe prodhuesve te CRM (vazhdim i obj. 52 në fazën e mëparshme);

40. DPA bëhet anëtare e EA/MLA për akreditimin e organeve të certifikimit te sistemeve te menaxhimit te mjedisit, organeve të certifikimit të produkteve dhe organeve të inspektimit (vazhdim i objektivit 54 në fazën e mëparshme);

41. Të rrisë ndërgjegjësimin e industrisë, autoriteteve publike, konsumatorëve etj, mbi çështje të cilësisë, akreditimit dhe standardizimit (vazhdim i objektivit 55 në fazën e mëparshme);

42. Akreditimi në fushën e rregulluar (vazhdim i objektivit 56 në fazën e mëparshme);

43. Të forcojë bashkëpunimin rajonal dhe ndërkombëtar (vazhdim i objektivit 57 në fazën e mëparshme).

Objektiva specifike (2018-2022)

Ky kre përmbledh objektivat specifike të zhvillimit për periudhën 5 vjeçare (2018-2022).

Metrologjia

1. Standardet Kombëtare të Matjeve

1. Të krijohen dhe ruhen në mënyrën e duhur standardet kombëtare në të 60 fushat e matjeve.

2. Funksionet e Institutit të Metrologjisë

2. Të kompletojë një ndërtesë të re me të paktën 4000 m2 të laboratorëve të specializuara, të përshtatshme gjithashtu për testimin e materialeve dhe produkteve dhe të ketë kontroll të përshtatshëm mjedisor.

3. Të sigurojë që të gjitha laboratorët në të dyja ndërtesat të jenë tërësisht operacionale.

4. Të koordinohet me Institutin e Fizikës Bërthamore që të ketë matje rrezatimi jonizues në ANMI.

5. Të krijojë 14 fusha të reja matjesh që e çojnë numrin total të fushave operacionale të matjeve në 60.

6. Të punësojë, trajnojë anëtarë të rinj të stafit në mënyrë që deri në fund të vitit 2017, DPMK të ketë një personel prej 142 personash, 51 prej të cilëve janë kërkues

7. Të përditësojë këtë Strategji IC në mënyrë që të vazhdojë mbulimin për 15 vitet e ardhshme të zhvillimit.

8. Të ndryshojë fushën e veprimit të akreditimit të laboratorëve ANMI për të mbuluar të 60 fusha te matjeve ku ANMI do të jetë aktive.

9. Të vendosë gjurmueshmëri në mënyrën e duhur në të gjitha 60 fushat e matjeve.

10 Të ketë të 60 fushat e matjeve të njohura nga EUROMET dhe BIPM.

11. Të menaxhojë Sistemin e Cilësisë në mënyrë që të mbulojë edhe fushat e reja të matjeve.

12 Të ketë të gjitha laboratorët të paktën në nivelin "Dytësore e Lartë".

13. Të ketë të paktën gjashtë laboratorë në nivelin "Parësore e Ulët".

14. Të ketë të paktën një laborator në nivelin "Parësore mesatare".

15. Të marrë pjesë në krahasime për të 60 fushat e matjeve.

16. Të trajnojë në nivelin e duhur të 51 kërkuesit që punojnë pranë ANMI-t.

17. Të krijojë një repart mekanik për riparime e mirëmbajtje te domosdoshme te pajisjeve te laboratorëve në ndërtesën e re.

18. Të fillojë sigurimin e shërbimeve elektronike dhe mekanike ne universitete dhe në industri në lidhje me riparimin, projektimin dhe ndërtimin e pajisjeve të matjeve.

19. Të përmirësojë më tej bibliotekën në ndërtesën e re me të paktën 160 libra mbi metrologjinë dhe abonim në të paktën 28 gazeta shkencore.

20. Të krijojë një Sistem modern teknologjie informacioni pranë DPMK dhe të ketë të paktën 90% të shpërndarjes së informacionit të brendshëm në formë elektronike.

21. Të sigurojë trajnime të rregullta për industrinë në të pakën 30 fusha, duke përfshirë metrologjinë e përgjithshme dhe vlerësimin e pasaktësive.

22 Të bëhet anëtar i WELMEC.

23. Të mbështesë ALBLAB, në mënyrë që përveç një konference të përgjithshme çdo vit, të organizohen të paktën 5 workshope të specializuara në fusha të ndryshme matjesh.

24. Të marrë pjesë në të gjitha komitetet teknike të EUROMET, dhe në të paktën gjysmën e komiteteve teknike të IMEKO.

25. Të organizojë të paktën tre takime komiteti teknik EUROMET në Tiranë në këtë afat.

26. Të publikojë të paktën dhjetë dokumente shkencore dhe të zhvillojë 20 diskutime shkencore në të paktën pesë takime ndërkombëtare brenda afatit.

i. Kalibrimi

27. Të arrijë të paktën 300 kalibrime në vit deri në fund të afatit në 60 fusha matjesh.

28. Të ndihmojë industrinë dhe DPA që të kenë të paktën katër laboratorë të akredituara kalibrimi (jashtë sistemit DPMK ) (ose të vazhdojnë të akreditohen).

ii. Infrastruktura e testimit

29. Të rrisë numrin e testimeve në ANMI (siguria elektrike, mjedisore, mekanike, kimike, mater iale).

30. Të ndihmojë industrinë dhe DPA që të kenë të paktën 24 Laboratorë të Akredituara Testimi në Ushqim/mikrobiologji

Mjedis

Shëndetësi/Mjekësi

Teste elektrike

Teste mekanike

Tekstile

Ndërtim

Kimikate

Prodhime nafte

Lëndë plasëse

iii. Laboratorët e specializuara

31. Të përmirësojë operacionet e Laboratorit ekzistues të Referimit në Ndërtim, Laboratorin e Kontrollit të Dopingut, Laboratorin e Testimit të Materialeve dhe Laboratorin e Telekomunikacionit, në mënyrë që të operojnë si laboratorë referimi në fushat e tyre dhe të akreditohen.

iv. Verifikimi

32. Të zgjerojë operacionet e autolaboratoreve të lëvizshëm të matjeve.

v. Miratimi tip

33. Të zgjerojë fushën e veprimit të operacioneve.

vi. Mbikëqyrja metrologjike

34. Të zgjerojë fushën e veprimit të operacioneve sipas ligjit të ri mbi metrologjinë.

Masa specifike që duhet të merren 2008-2012

Ky kre parashtron masat specifike që kërkohen për të arritur Objektivat Specifike (2008-2012).

a. Rregullat teknike dhe Standardizimi

i. Plotësimi i 9 kushteve për Standardizimin



Objektivi Masa/Aktiviteti/Informacioni

Kushti 2 (c) o Të sigurojë që procedurat e brendshme të reflektojnë kërkesat e standardizimit të Direktivës 98/34/EC që duhet të përfshijnë në mënyrë të plotë dispozitat përkatëse të brendshme të Rregullores së Brendshme CEN/CENELEC, veçanërisht Pjesën 2 (Rregulla të Përbashkëta për Punën e Standardizimit).

o Draft njoftimet për punën e standardeve të reja kombëtare duhet të përgatiten dhe paraqiten pranë CEN dhe CENELEC.

o Të njoftojë (çdo gjashtë muaj) mbi disponueshmërinë e programit të punës së standardeve:

o Mbi faqen e internetit të DPS;

o Në Qendrën e Përbashkët të Informacionit ISO/IEC.

o Të rishikojë dhe ripunojë Ligjin 8464 të datës 11.03.1999 "Mbi Standardizimin".

Kushti 3 (b) Të sigurojë që procedurat e brendshme të përshijnë në mënyrë të plotë dispozitat e brendshme të Rregullores së Brendshme CEN/CENELEC, veçanërisht Pjesën 2 (Rregullat e Përbashkëta për Punën e Standardizimit).

Kushti 4 Të përgatisë një Plan Biznesi, duke përfshirë buxhetin që duhet të parashikojnë tarifat e anëtarësimit të plotë në CEN dhe CENELEC, për periudhën 2008-2010.

Kushti 5 Të rishikojë listën e Komiteteve Teknike Pasqyre (KT) dhe të përgatisë statistika të detajuara për çdo KT pasqyre:

Lista e ekspertëve/anëtarëve të tyre;

Grupet dhe organizatat e përfaqësuara të aktorëve; Analiza dhe marrëdhënia e sektorit me GNP;

Numri i takimeve deri tani.

Pjesëmarrje aktive në afërsisht 10 KT te CEN dhe 4 KT te CENELEC:

1. Të propozojë projekte te reja dhe detaje të dhënash.

2. Të paraqesë komente në Fazën e Kërkimit dhe detaje të dhënash.

3. Të përgatisë votimin "Dummy" te EN në Fazën e Miratimit/Votimit Formal dhe detaje të dhënash.

4. Të marrë pjesë në takimet KT/NKT/GP të CEN/CENELEC dhe:

Të përpilojë listën e ekspertëve kombëtarë të cilët kanë marrë pjesë në takimet e nivelit CEN/CENELEC (emrat, referencat TC , datat dhe vendet e takimeve);

Të sigurojë që procesverbalet e takimeve të komitetit pasqyrë që tregojnë formulimin e perspektivës kombëtare, brifing i ekspertëve/delegatëve kombëtarë mbi opinionin në nivel kombëtar dhe informacion i ekspertëve/delegatëve kombëtarë;

Te bëjë procesverbalin e KT/NKT/GP të CEN/CENELEC korresponduese, duke treguar prova të pjesëmarrjes aktive nga ekspertët/delegatët kombëtarë.



Kushti 6 Përgatisë lista të detajuara dhe specifikime për IT dhe infrastrukturën e telekomunikacionit të DPS:

Detaje të serverëve, harduerit dhe softuerit, të dhënat e aktivitetit;

Lista e pajisjeve të harduerit të kompjuterit, duke përfshirë kapacitetin e ruajtjes dhe pajisjet e printimit;

Detaje të softuerit publik dhe bazat e brendshme të të dhënave;

Detaje të bazave të të dhënave të disponueshme në faqen e internetit të DPS; Detaje të aksesit të rregullt në bazat e jashtme të të dhënave;

Lista e procedurave automatike;

Lista e pajisjeve të internetit dhe telekomit;

Kualifikimet e detajuara të specialistëve të softuerit të DPS;

Detaje të sistemit të ruajtjes së kopjeve rezervë dhe sistemit të sigurisë.

Kushti 7 Miratimi i 80% të Standardeve Evropiane (ENs) dhe shfuqizimi i standardeve konfliktuale dhe dokumenteve të tjera normative.

Përftimi nga CEN dhe CENELEC (mbi bazë mujore) i detajeve statistikore të numrit aktual të ENs që duhen vlerësuar.

Të përgatisë detaje të Standardeve të miratuara Evropiane:

Listat e Standardeve të miratuara Evropiane dhe përditësimet e katalogut nga viti 2000;

Tabelë përmbledhëse e numrit të ENs të miratuara vit pas viti.

Të përgatisë informacion mbi metodat e miratimit (dmth me përkthim, faqe të parë ose me listë) për çdo standard EN/ISO/IEC, ose standard tjetër kombëtar:

Detaje me statistika mbi metodat e miratimit; Statistika mbi vitet e miratimit;

Tabelë përmbledhëse vit pas viti.

Të përgatisë detaje të të gjitha rishikimeve, amendimeve dhe shfuqizimeve: Renditur mbi baza vjetore;

Tabelë përmbledhëse vit pas viti.

Të përgatisë referenca për datat e publiki mit dhe njoftimet e tërheqjeve të bëra publikisht.

Të përgatisë katalogun e standardeve aktuale në CD ROM dhe të sigurojë akses online në katalog dhe Buletin.

Të përgatisë Programin e Punës së Standardeve (mbi baza gjashtë mujore).

Të përgatisë detaje të standardeve të tërhequra kombëtare dhe miratime të tjera jo EN (dmth jo ENs):

Renditur çdo vit;

Tabelë përmbledhëse vit pas viti;

Identifikimi i cilave prej tyre ka konflikt me ENs;

Identifikimi i cilave prej tyre ka pasur status të detyrueshëm. Shfuqizimin e standardeve të detyrueshme dhe rregullave teknike që mbeten të cilat kanë konflikt me ENs:

Grafiku kohor për tërheqjen;



Letra angazhimi nga Ministritë për të tërhequr brenda një afati kohor specifik statusin e detyrueshëm mbi standardet konfliktuale dhe çdo legjislacion tjetër konfliktual.

(gjithashtu që ka lidhje me Kushtin 2)

Të përgatisë detaje të standardeve dhe rregulloreve teknike të detyrueshme konfliktuale të shfuqizuara deri tani.

Kushti 8 Të sigurojë që procedurat e brendshme:

o Të reflektojnë kërkesat e standardizimit të Direktivës 98/34/EC (amenduar nga Direktiva 98/48/EC);

o Të përfshijnë në mënyrë të plotë dispozitat e brendshme të Rregullores së Brendshme CEN/CENELEC, veçanërisht Pjesa 2 (Rregullat e Përbashkëta për Punën e Standardizimit).

o Të vënë në dispozicion (çdo gjashtë muaj) programin e punës të standardeve të DPS:

o Në faqen e internetit të DPS;

o Në Qendrën e Përbashkët të Informacionit ISO/IEC. (gjithashtu që ka lidhje me Kushtin 2).

Kushti 9 Të marrë prova që Konventa e Bernës për Mbrojtjen e Veprave Letrare dhe Artistike, e përditësuar, të jetë ratifikuar dhe të jetë tërësisht e vlefshme në Shqipëri.

Të marrë prova që ligji kombëtar i të drejtës së autorit të përfshijë një klauzolë mbi mbrojtjen e standardeve të të drejtave të autorit.

Të rishikojë dhe ripunojë Ligjin 8464 të datës 11.03.1999 "Mbi Standardizimin". Të sigurojë që teksti i referohet ndër të tjera të drejtës së autorit të Standardeve Shqiptare që i përkasin DPS.

Të sigurojë që procedurat e brendshme të DPS të reflektojnë tërësisht miratimin dhe implementimin e kërkesave të Udhëzimit 10 CEN/CENELEC (Politika për shpërndarjen dhe shitjen e publikimeve CEN/CENELEC në të gjitha formatet), me referencë të veçantë ndaj të drejtave të shfrytëzimit, të drejtave të distributorit dhe versionet e standardeve të gjuhës.

Të sigurojë që të drejtat e shfrytëzimit për kontributet intelektuale në standarde të transferohen nga ekspertët TC në DPS dhe të sigurohen ligjërisht nëpërmjet një deklarate me shkrim për transferimin e të drejtave të shfrytëzimit që duhet të jenë pjesë e:

Kontratave që përfundohen ndërmjet ekspertëve TC dhe DPS;

Procesverbaleve që nënshkruhen në fund të secilit takim TC; dhe procedura të zbatueshme që krijohen në manualin e cilësisë të DPS.

Të përgatisë detaje të ndonjë agjenti ose distributori (dhe marrëveshje të ngjashme) për shitjen e standardeve.

Të ndërmarrë para-auditimin në fund të periudhës (2012).



ii. Miratimi dhe transpozimi i ENs

Meqë DPS do të bëhet anëtare e CEN, lind ndjeshëm nevoja për një sistem efikas transpozimi, publikimi, ruajtjeje dhe dorëzimi standardesh dhe informacion i ngjashëm. Ka nevojë për marrje, ruajtje, katalogim, shitje dhe dorëzim të plotë të të gjitha dokumenteve me një shërbim printimi sipas kërkesës për kopjet e printuara që duhet të operohet nga stafi ekzistues i shitjeve të DPS.

DPS duhet te kryej aktivitetet e mëposhtme:

- Vizitë studimore për sektorin e standardizimit në Organet e Standardeve Kombëtare të CEN dhe atyre pa të drejtë vote që të fitojnë njohuri dhe trajnim praktik mbi miratimin e ENs

- Blerja e softuerit të përshtatshëm të menaxhimit të informacionit

- Asistencë teknike për instalimin dhe operimin e këtij softueri, duke përfshirë nëse është e nevojshme, këshillim në organizimin e drejtorisë se standardeve (në cilën shkallë është dallimi midis fushave CEN dhe CLC) dhe rekrutimi i stafit të ri.

- Trajnimi i stafit të DPS (të rekrutuarit e vjetër dhe ata të rekrutuar rishtazi)

- Monitorimi dhe mbikëqyrja, modifikimi.

Këto aktivitete nuk duhet të kryhen nën drejtimin e një konsulenti të pavarur por në kuadër të një marrëveshjeje (binjakëzimi) me Organin e Standardeve Kombëtare, mundësisht i anëtarësuar kohët e fundit në CEN dhe CLC.

iii. Aktivitete promovuese

Qëllimi është të krijohet ndjenja e ndërgjegjësimit në Shqipëri mbi implikimet e miratimit të Standardeve Evropiane dhe të legjislacionit të BE-së në lidhje me Infrastrukturën e Cilësisë për sektorin privat shqiptar, sektorin publik dhe konsumatorët.

Objektivi specifik është të përmirësohet perceptimi i përgjithshëm dhe të jepet informacion i rregullt për grupet përkatëse të synuara dhe medien në lidhje me:

- Vlerën e Direktivave Evropiane për sigurinë e produktit dhe ekonominë;

- Kuptimi i markimit CE të produkteve; dhe

- Përdorimi i standardeve teknike të miratuara Evropiane në nivel kombëtar për të mundësuar që produktet të projektohen në mënyrë të sig urt dhe ekonomike.

Rezultati i përgjithshëm i pritshëm është rritja e ndërgjegjësimit në grupe të ndryshme publike mbi implikimet e miratimit të acquis communautaire në fushën e lëvizjes së lirë të mallrave. Është e nevojshme që të asistohet DPS në përgatitjen e përmbajtjes teknike të broshurave dhe fletëpalosjeve për temat e përzgjedhura. Përmbajtja e përgatitur do të përdoret për elementët e mekanizmit të komunikimit si broshurat, fletëpalosjet, njoftimet lokale dhe artikujt. Objektivi është të zhvillohet përmbajtja teknike e broshurave me dy temat e mëposhtme:

- Rëndësia e standardeve për SMEs (broshurë e orientuar nga SME)

- Rëndësia e standardeve për konsumatorët & siguria në produktet e konsumatorit (orientuar nga konsumatori)

Në plotësim të fletëpalosjeve tashmë të përgatitura në lidhje me ISO 22000, DPS do të përgatisë fletëpalosje informative në lidhje me sektorin dhe përmbledhje të standardeve për sektorët prioritarë si ushqimi dhe kateringu, ndërtimi, mjedisi, menaxhimi dhe shërbimet, mundësisht duke përdorur materialet ekzistuese të zhvilluara në vendet e tjera.

b. Metrologjia i. DPMK

1. Të rishikojë këtë dokument dhe ta ripunojë, nëse është e nevojshme, duke përdorur dokumentet e disponueshme deri tani dhe informacion tjetër përkatës. Ta përsërisë atë në mes të çdo viti në mënyrë që ta mbulojë për 15 vitet në vazhdim

2. Të përdorë një ekspert afatgjatë për të implementuar Strategjinë dhe Projektin BERIS

3. Të implementojë sa më parë të jetë e mundur "Hapat e menjëhershëm të nevojshëm" afatshkurtër Të përgatisë një propozim për infrastrukturën ligjore për krijimin e një Instituti Shqiptar Kombëtar Metrologjik (ANMI) brenda sistemit DPMK

4. Të përgatisë legjislacionin dytësor, me qëllim që të përdorë raportet e testimit të produkteve, të përgatitura nga laboratorët e akredituara për nxjerrjen e miratimeve tip për pajisjet e reja matëse

5. Të përgatisë Planin e Zhvillimit të Burimeve Njerëzore duke përfshirë një Program 5-vjeçar Trajnimi për stafin ekzistues dhe të ardhshëm

6. Të përgatisë një Plan 5 vjeçar Investimi, duke përfshirë lista të pajisjeve që duhet të prokurohen dhe punimet civile

7. Të përgatisë një plan për Zhvillimin e Laboratorëve për 5 vitet e ardhshme dhe ta përditësojë atë në mes të çdo viti, duke përfshirë planin për krahasimet ndërkombëtare

8. Të përgatisë një plan për zhvillimin e Departamentit të Mbikëqyrjes Metrologjike

9. Të përgatisë plane për akreditimin e laboratorëve të reja dhe matjeve të reja

10. Të përgatisë një plan për Përmirësimin e Ndërtesës Ekzistuese

11. Të përgatisë Specifikimet Teknike për ndërtesën e re

12. Të përgatisë një plan për hapjen e dyqanit të elektronikës në ndërtesën e re

13. Të përgatisë një plan për ngritjen e bibliotekës në DPMK në ndërtesën e re

14. Të përgatisë planifikimin e Laboratorëve në ndërtesën e re .

15. Të formojë një ekip teknik për mbikëqyrjen e punimeve civile në emër të DPMK.

16. Të ndjekë procedurat për ndërtimin e ndërtesave të reja duke përfshirë konceptin, planifikimin, projektimin, ndërtimin dhe kontrollin

17. Të përgatisë dhe zbatojë një plan për Rrugët e Gjurmueshmërisë për zonat ekzistuese dhe të ardhme të matjeve

18. Të përgatisë një plan për projektimin, krijimin dhe zbatimin e Sistemit të Cilësisë në DPMK .

19. Të diskutojë mbi rezultatet e masave (3-6) me METE-n dhe autoritete të tjera përkatëse për financimin dhe implementimin.

20. Të fillojë procesin për punësimin e stafit të ri të nevojshëm, kualifikimet e të cilit përcaktohen në Planin e Zhvillimit të Burimeve Njerëzore

21. Të fillojë procesin për prokurimin e mallrave sipas Planit 5 vjeçar të Investimit .

22. Të përcaktojë nevojat për infrastrukturën e teknologjisë së informacionit për 5 vitet e ardhshme dhe ta përditësojë atë në mes të çdo viti .

23. Të përdorë një ekspert lokal për përmirësimin e faqes së internetit të DPMK

24. Të fillojë modifikimin e ambienteve ekzistuese sipas studimit Përmirësimi i Ndërtesës

Ekzistuese .

25. Të përgatisë projekt propozimet (duke përdorur informacionin e dhënë nga Strategjia IC dhe nga studimet e kryera më sipër) për financimin e huaj të aktiviteteve të mësipërme.

26. Të marrë pjesë në të gjitha takimet e Komitetit Teknik të Metrologjisë Ndërdisiplinore EUROMET .

27. Të përgatisë dokumentacionin e nevojshëm për Forumin- QS EUROMET

28. Të prezantojë Shqipërinë në Forumin Qs-EUROMET (pas akreditimit të të paktën një laboratori të DPMK.

29. Të aplikojë për t'u asociuar në Konventën e Metrologjisë dhe të nënshkruajë MRA sa më parë që të jetë e mundur

30. Të hartojë një program trajnimi dhe shpërndarjeje informacioni për industrinë dhe ta zbatojë atë

31. Të formulojë një mekanizëm fidbeku të klientit si pyetësorë, takime, intervista, sistem ankimi formal për industrinë dhe ta zbatojë atë

32. Të përcaktojë specifikimet e një Fushate Ndërgjegjësimi Publik që duhet të tenderohet

33. Të zhvillojë takime me të gjithë aktorët IC për bashkërendim

34. Të zhvillojë takime me të gjithë aktorët e met rologjisë për DPMK që të bashkërendojë të gjitha aktivitetet në lidhje me matjet në Shqipëri

35. Të aplikojë për anëtarësim në EURACHEM një vit pasi Laboratori i Kimisë të funksionojë

36. Të përdorë lidhjet ndërkombëtare si vëzhgues informal në WELMEC

37. Të krijojë një grup pune për themelimin e ALBLAB, duke përfshirë ekspertë ligjorë dhe të hetojë formimin e këtij enti sipas praktikave të EUROLAB

38. Bazuar në rezultatet e aktiviteteve të Grupit të Punës ALBLAB, të krijojë ALBLAB me mbështetjen e METE-s

39. Në takimet e Komitetit Teknik EUROMET, të propozojë organizimin e një takimit TC në Tiranë pas zhvendosjes në godinën e re

40. Të publikojë të paktën një dokument në Matjet ose në një gazetë të ngjashme gjatë 5 viteve të ardhshme. Të fillojë me bashkautorësi me një partner në një institut tjetër metrologjie, më pas të procedojë me dokumentet individuale. Të bëjë të njëjtën gjë për të dhënë një prezantim shkencor në një konferencë ndërkombëtare. Kongresi Botëror IMEKO ose TEMPMEKO (që duhet të mbahet në Slloveni në vitin 2010) janë kandidatë të përshtatshëm

41. Të përgatisë të gjithë kërkuesit që punojnë në laboratorë si vlerësues teknikë për akreditimin e laboratorëve të kalibrimit

42. Të nxisë organizatat relevante që të operojnë laboratorë kalibrimi dhe t'i ndihmojnë ato të akreditohen

43. Të rikonfigurojë Laboratorin për Makineritë e Lojërave të Fatit si laborator testimesh për sigurinë elektrike. Ky mund të jetë thelbi për zbatimin afatgjatë të Direktivës së Voltazhit të Ulët të BE-së (LVD) që kryesisht lidhet me matjet e sigurisë elektrike . Të përdorë këtë laborator për të gjitha pajisjet elektrike, jo vetëm për Makineritë e Lojërave të Fatit.

44. Të fillojë një program mbi Vlefshmërinë e Softwerit me Universitetin Politeknik të Tiranës

45. Të nxisë organizatat përkatëse që të merren me testimin në ushqime/mikrobiologji, mjedis, testime elektrike, testimin e materialeve të ndërtimit, kimikateve dhe produkteve të naftës. Të ndihmojë që ato të akreditohen

46. Të hetojë gjendjen aktuale të laboratorëve të specializuara të referimit mbi Ushqimin, Veterinarinë, ato mjekoligjore, Kontrollin e Dopingut, Kontrollin Mjedisor, Testimin e Materialeve, Shëndetësinë, Ndërtimin dhe Telekomunikacionin

47. Të përgatisë një plan për zhvillimin e Metrologjisë Ligjore veçanërisht duke përdorur punimin e përgatitur nga PTB dhe ta zbatojë atë

48. Të hetojë përdorimin e infrastrukturës së lëvizshme të matjeve më tepër sesa të ketë 36 zyra jo aq funksionale në rrethe . Fillimisht, një autolaborator do të mbulojë të 36 rrethet për një vit. Më vonë, në varësi të kërkesës, numri mund të rritet. Mund të jetë ide e mirë të ketë furgonë të specializuar si për pesha, volume, shpejtësi, energji, zhurma ( akustika) etj.

ii. METE

51. Të krijojë një Njësi Koordinimi Projekti sa më parë të jetë e mundur jo vetëm për të drejtuar Projektin BERIS, por edhe për të bashkërenduar aktivitetet e DPMK, DSP, DPA.

52. Të sigurojë mbështetje për zbatimin e kësaj Strategjie dhe Projekteve BERIS.

53. Të mbështesë DPMK për krijimin e ALBLAB.

54. Të vendosë kontakte me ministritë e tjera dhe rregullatorët për bashkërendimin e infrastrukturës së matjeve.

55. Të sigurojë mbështetje për anëtarësimin në Konventën e Metrologjisë që mund të jetë vetëm nëpërmjet Ministrisë së Jashtme.

iii. Të tjera

56. Të gjitha ministritë përkatëse duhet të kenë një inventar të infrastrukturës së tyre të matjeve. Ky informacion duhet t'i dërgohet METE-s dhe DPMK.

57. Të gjitha organet përkatëse rregullatorë përveç ministrive duhet të kenë një inventar të infrastrukturës së tyre të matjeve. Ky informacion duhet t'i dërgohet METE-s dhe DPMK.

58. Të gjitha universitetet përkatëse dhe stabilimentet e tjera të kërkimit duhet të kenë një inventar të infrastrukturës së tyre të matjeve. Ky informacion duhet t'i dërgohet METE-s dhe DPMK.

59. Të gjitha ministritë përkatëse dhe organet rregullatorë duhet të përgatisin programe për

të zhvilluar infrastrukturën e tyre të matjeve. Nëse ndonjë ministri ose organ rregullator nuk dëshiron ta bëjë këtë, ata duhet të qartësojnë pozicionet e tyre me shkrim, në mënyrë që të mund të gjenden adresat e duhura për matjet thelbësore.

60. Të gjitha ministritë përkatëse dhe organet rregullatorë duhet të sigurojnë financim për të zhvilluar infrastrukturën e tyre të specializuar të matjeve, veçanërisht për Laboratorët qendrore Shëndetësore, të Kontrollit Mjedisor dhe Mjekoligjore.

c. Vlerësimi i pajtueshmërisë dhe akreditimi

61. Të organizojë trajnime në lidhje me tema horizontale (obj. 51):

- Kërkesat për organizimin dhe funksionimin e organeve të akreditimit që akreditojnë OVP;

- Kërkesat e akreditimit në lidhje me aspektet metrologjike (kalibrimi i pajisjeve të testimit;

vlerësimi i buxhetit të pasaktësive të matjeve; gjurmueshmëria);

- Përdorimi i PTs dhe ILCs për qëllime akreditimi;

62. Të organizojë kurse trajnimi për kryevlerësuesit dhe vlerësuesit në fushat e mëposhtme

(obj. 51):

- Akreditimi i laboratorë ve të testimit

- 5 ditë trajnime teorike për vlerësuesit në Shqipëri;

- 3 ditë trajnime teorike për kryevlerësuesit në Shqipëri;

- Akreditimi i laboratorëve të kalibrimit

- 5 ditë trajnime teorike për vlerësuesit në Shqipëri;

- 3 ditë trajnime teorike për kryevlerësuesit jashtë shtetit;

- Akreditimi i organeve certifikuese te sistemeve te menaxhimit te mjedisit

- 5 ditë trajnime teorike për vlerësuesit në Shqipëri;

- 3 ditë trajnime teorike për kryevlerësuesit në Shqipëri;

- Akreditim për organet e certifikimit të personelit

- 5 ditë trajnime teorike për vlerësuesit në Shqipëri;

- 3 ditë trajnime teorike për kryevlerësuesit në Shqipëri;

- Akreditim për organet e certifikimit të produkteve

- 5 ditë trajnime teorike për vlerësuesit në Shqipëri;

- 3 ditë trajnime teorike për kryevlerësuesit në Shqipëri;

- Akreditim për organet e inspektimit

- 5 ditë trajnime teorike për vlerësuesit në Shqipëri;

- 3 ditë trajnime teorike për kryevlerësuesit në Shqipëri;

62. Integrimi i kryevlerësuesve të trajnuar për akreditimin e laboratorëve të testimit në ekipet e vlerësimit të organizmave akreditues nga Shtetet Anëtare të BE-së (si të trajnuar) (obj. 51);

Vetëm për 1 kryevlerësues

Integrimi i kryevlerësuesve të trajnuar për akreditimin e laboratorëve të kalibrimit në ekipet e vlerësimit të organizmave akreditues nga Shtetet Anëtare të BE-së (si të trajnuar) (obj. 51);

Vetëm për 1 kryevlerësues

63. Integrimi i kryevlerësuesve të trajnuar për akreditimin e organeve të certifikimit te sistemeve te menaxhimit te mjedisit në ekipet e vlerësimit të organizmave akreditues nga Shtetet Anëtare të BE-së (si të trajnuar) (obj. 51);

Vetëm për 2 kryevlerësues

64. Integrimi i kryevlerësuesve të trajnuar për akreditimin e organeve të certifikimit të personelit në ekipet e vlerësimit të organizmave akreditues nga Shtetet Anëtare të BE-së (si të trajnuar) (obj. 51);

Vetëm për 2 kryevlerësues

65. Integrimi i kryevlerësuesve të trajnuar për akreditimin e organeve të certifikimit të produkteve në ekipet e vlerësimit të organizmave akreditues nga Shtetet Anëtare të BE-së (si të trajnuar) (obj. 51);

Vetëm për 2 kryevlerësues

66. Integrimi i kryevlerësuesve të trajnuar për akreditimin e organeve të inspektimit në ekipet e vlerësimit të organizmave akreditues nga Shtetet Anëtare të BE-së (si të trajnuar) (obj. 51);

Vetëm për 2 kryevlerësues

67. Vlerësues me përvojë nga organizmave akreditues të tjera që shoqërojnë ekipet e vlerësimit të DPA për vlerësimin dhe sugjerimet për përmirësim në fushën e akreditimit të laboratorëve të testimit (obj. 51);

Duhet të organizohet pas përfundimit të trajnimit praktik të vlerësuesve & kryevlerësuesve.

68. Vlerësues me përvojë nga organizmave akreditues të tjera që shoqërojnë ekipet e vlerësimit të DPA për vlerësimin dhe sugjerimet për përmirësim në fushën e akreditimit të laboratorëve të kalibrimit (obj. 51);

Duhet të organizohet pas përfundimit të trajnimit praktik të vlerësuesve & kryevlerësuesve.

69. Vlerësues me përvojë nga organizmave akreditues të tjera që shoqërojnë ekipet e vlerësimit të DPA për vlerësimin dhe sugjerimet për përmirësim në fushën e akreditimit të organeve të certifikimit QMS (obj. 51);

Duhet të organizohet pas përfundimit të trajnimit praktik të vlerësuesve & kryevlerësuesve.

70. Vlerësues me përvojë nga organizmave akreditues të tjera që shoqërojnë ekipet e vlerësimit të DPA për vlerësimin dhe sugjerimet për përmirësim në fushën e akreditimit të organeve të certifikimit të personelit (obj. 51);

Duhet të organizohet pas përfundimit të trajnimit praktik të vlerësuesve & kryevlerësuesve.

71. Vlerësues me përvojë nga organizmave akreditues të tjera që shoqërojnë ekipet e vlerësimit të DPA për vlerësimin dhe sugjerimet për përmirësim në fushën e akreditimit të organeve të certifikimit të produkteve (obj. 51);

Duhet të organizohet pas përfundimit të trajnimit praktik të vlerësuesve & kryevlerësuesve.

72. Vlerësues me përvojë nga organizmave akreditues të tjera që shoqërojnë ekipet e vlerësimit të DPA për vlerësimin dhe sugjerimet për përmirësim në fushën e akreditimit të organeve të inspektimit (obj. 51);

Duhet të organizohet pas përfundimit të trajnimit praktik të vlerësuesve & kryevlerësuesve.

73. Akreditime të përbashkëta, sa herë që jepet mundësia, në fushat e laboratorëve të testimit, laboratorëve të kalibrimit, organeve të certifikimit te sistemit te menaxhimit te mjedisit, organeve të certifikimit të personelit, organeve të certifikimit të produkteve, organeve të inspektimit (obj. 51).

74. Të përzgjedhë skemat e reja të akreditimit që duhen hartuar nga DPA (obj 52):

- Laboratorët mjekësore - 2008;

- Shëndeti dhe siguria ne pune - 2009;

- Organeve te certifikimit - 2010, nëse nuk kërkohet më parë nga politika mjedisore e Qeverisë;

75. Të vendosë mbi numrin e vlerësuesve/kryevlerësuesve (të brendshëm dhe të jashtëm) që kanë nevojë të trajnohen në skemat e përzgjedhura & shtrirjen kohore (obj 52): Propozim: 2 kryevlerësues (nga stafi i përhers hëm i DPA) dhe 5 deri në 10 vlerësues për secilën fushë të re, në varësi të fushës;

76. Vendim mbi furnizuesin (it) dhe vendndodhjen për trajnimin teorik (në Shqipëri apo jashtë saj? - në varësi të numrit të personave që do të trajnohen) (obj 52):

- Trajnim teorik mbi kërkesat e standardeve duhet të organizohet në Shqipëri- do jetë më efektiv nëse trajnohen më shumë sesa 3 persona.

- Kryevlerësuesit duhet të kenë bërë një trajnim praktik jashtë shtetit (hapi 5) dhe të shërbejnë si koefiçentë për vlerësuesit DPA;

77. Të organizojë trajnim teorik për kryevlerësuesit & vlerësuesit në fushën e akreditimit të laboratorëve mjekësore

- 5 ditë trajnim teorik për vlerësuesit në Shqipëri;

- 3 ditë trajnim teorik për kryevlerësuesit në Shqipëri;

78. Integrimi i vlerësuesve të trajnuar për akreditimin e laboratorëve mjekësore në ekipet e vlerësimit të organizmave akreditues nga Shtetet Anëtare të BE-së (si të trajnuar) (obj 52);

Vetëm për 2 kryevlerësues

79. Vlerësues me përvojë nga organizmave akreditues të tjera që shoqërojnë ekipet e vlerësimit të DPA për akreditimin e laboratorëve mjekësore për vlerësim dhe sugjerime për përmirësim (obj 52);

Duhet të organizohet pas përfundimit të trajnimit praktik të vlerësuesve.

80. Akreditime të përbashkëta të laboratorëve mjekësore, sa herë që është e mundur (obj52).

81. Të organizojë trajnime teorike për kryevlerësuesit dhe vlerësuesit në fushën e akreditimit të organeve të certifikimit te shëndetit dhe sigurisë ne pune

- 5 ditë trajnim teorik për vlerësuesit në Shqipëri;

- 3 ditë trajnim teorik për kryevlerësuesit në Shqipëri;

82. Integrimi i vlerësuesve të trajnuar për akreditimin e organeve të certifikimit te shëndetit dhe sigurisë ne pune në ekipet e vlerësimit të organizmave akreditues nga Shtetet Anëtare të BE-së (si të trajnuar) (obj 52);

Vetëm për 2 kryevlerësues

83. Vlerësues me përvojë nga organizmave akreditues të tjera që shoqërojnë ekipet e vlerësimit të DPA për akreditimin e organeve të certifikimit te shëndetit dhe sigurisë ne pune për vlerësim dhe sugjerime për përmirësim (obj 52);

Duhet të organizohet pas përfundimit të trajnimit praktik të vlerësuesve.

84. Akreditime të përbashkëta të organeve të certifikimit te shëndetit dhe sigurisë ne pune sa herë që të jetë e mundur (obj 52).

85. Të organizojë trajnim teorik për kryevlerësusit dhe vlerësuesit në fushën e akreditimit të organeve të certifikimit te sistemit te menaxhimit te mjedisit

- 5 ditë trajnim teorik për vlerësuesit në Shqipëri;

- 3 ditë trajnim teorik për kryevlerësuesit në Shqipëri;

86. Integrimi i vlerësuesve të trajnuar për akreditimin e organeve të certifikimit te sistemit te menaxhimit te mjedisit në ekipet e vlerësimit të organizmave akreditues nga Shtetet Anëtare të BE-së (si të trajnuar) (obj 52);

Vetëm për 2 kryevlerësues

87. Vlerësues me përvojë nga organizmave akreditues të tjera që shoqërojnë ekipet e vlerësimit të DPA për akreditimin e organeve të certifikimit te sistemit te menaxhimit te mjedisit për vlerësim dhe sugjerime për përmirësim (obj 52);

Duhet të organizohet pas përfundimit të trajnimit praktik të vlerësuesve.

88. Akreditime të përbashkëta të organeve të certifikimit te sistemit te menaxhimit te mjedisit, sa herë që të jetë e mundur (obj 52).

Shënim: 1. Të gjitha kurset përkatëse të trajnimit në Shqipëri do të ndiqen nga përfaqësues të institucioneve të tjera në infrastrukturën IC.

2. E njëjta skemë duhet të aplikohet për çdo fushë të re.

89. Vlerësimi i nevojave të Departamentit të Zhvillimit të DPA në lidhje me pajisjet dhe përmirësimin e aftësive të softit të specialistëve (ob. 53);

Pajisjet e nevojshme: 2 laptopa, 2 videoprojektorë, 1 projektor, 1 diagramë, 1 dërrasë e bardhë, 1 ekran.

90. Blerja e pajisjeve të nevojshme të vlerësuara në (1) (ob. 53);

91. Të organizojë trajnime specifike për specialistët e DPA, veçanërisht nga Departamenti i Zhvillimit, me qëllim që ata të bëhen trajnerë dhe koefiçentë (ob. 53):

- Trajnim i trajnerëve,

- Teknikat e Komunikimit,

- Negociatat tregtare,

- Menaxhimi i konfliktit,

- Profili i vlerësuesit.

94. Të zhvillojë program trajnimi vjetor dhe të organizojë trajnim specifik për ekspertët e përdorur (ob. 53);

DPA do të ketë një program trajnimi vjetor për të gjithë vlerësuesit & kryevlerësuesit, pas procedurës specifike. Pas çdo trajnimi, pjesëmarrësit duhet të marrin një certifikatë diplomimi ose pjesëmarrjeje sipas rezultateve të arritura. Rezultatet përbëhen prej ushtrimeve dhe detyrave të shtëpisë gjatë kursit të trajnimit + rezultatet në provimin përfundimtar. Një kopje e certifikatave që provon pjesëmarrjen e rregullt në kurset e trajnimit të organizuara nga DPA duhet të vihet në dispozicion në çdo kohë në dosjet e personelit të kryevlerësuesve dhe vlerësuesve të përdorur nga DPA.

95. Të përzgjedhë fushat e veprimit të EA/MLA në të cilat DPA synon të bëhet nënshkruese (obj. 54);

Faza I: Organeve te certifikimit te sistemeve te menaxhimit te cilësisë - Aplikimi në vitin

2008

Faza II:Organe c ertifikimi personeli, Laboratorët e Kalibrimit dhe Testimit - Aplikimi në

vitin 2010 (në varësi të progresit të infrastrukturës së metrologjisë)

Faza III: Organet e certifikimit te sistemeve te menaxhimit te mjedisit (mund të kalojë në fazën II, në varësi të Politikës Mjedisore të Qeverisë dhe progresit të infrastrukturës së metrologjisë) 2012

Faza IV: Organet e certifikimit te produktit dhe organet e inspektimit - Aplikimi në vitin

96. Blerja e një sistemi menaxhimi për procesin e akreditimit (sistemi IT që menaxhon të gjitha të dhënat në lidhje me procesin e akreditimit: aplikimet, vlerësimet/vëzhgimet e kryera dhe datat e kryerjes së tyre, përmbledhja ekzistuese e vlerësuesve kryesorë, vlerësuesve dhe ekspertëve, trajnimet e ndjekura nga ta, përbërja e ekipeve të përdorura për çdo vizitë vlerësimi/vëzhgimi, certifikatat e lëshuara të akreditimit, fushat e tyre të veprimit dhe datat përkatëse, të dhëna financiare në lidhje me çdo vlerësim të kryer dhe të planifikuar etj. Ky sistem menaxhimi mund të përdoret gjithashtu për të hartuar të gjitha raportet e nevojshme, teknike ose financiare. Ai gjithashtu parashikon mundësinë të menaxhojë dokumentet e sistemit të menaxhimit) (obj. 54);

97. Blerja e pajisjeve të nevojshme për një "akses ekspertize" efikas për vlerësuesit DPA (kryevlerësuesit kanë nevojë të përdorin 3 laptopë gjatë vizitave të vlerësimit. Ato duhet të përmbajnë të gjitha dokumentet e nevojshme EA, standardet dhe procedurat DPA dhe format që nevojiten gjatë vlerësimit (obj. 54);

98. Të zhvillojë versionin në gjuhën angleze të faqes së internetit të DPA (obj. 54);

99. Të publikojë Raportin Vjetor, mundësisht në dy gjuhë (obj. 54);

100. Vlerësimi i formularit i kryer nga një vlerësues EA për akreditimin e organeve te certifikimit te sistemeve te menaxhimit te cilësisë

101. Korrigjimet dhe masat korrigjuese për sheshimin e papajtueshmërive të identifikuara në fushën e akreditimit organeve te certifikimit te sistemeve te menaxhimit te cilësisë, duke përfshirë rishikimin/përditësimin e dokumenteve të sistemit të menaxhimit , nëse është e nevojshme (obj. 54);

102. Trajnimi i mëtejshëm për çështje specifike të identifikuara gjatë vlerësimit të formularit për akreditimin e organeve të certifikimit organeve te certifikimit te sistemeve te menaxhimit te cilësisë (obj. 54);

103. Vlerësim formulari i kryer nga një vlerësues EA për akreditimin e personelit organeve te certifikimit te sistemeve te menaxhimit te cilësisë (obj. 54);

104. Korrigjimet dhe masat korrigjuese për sheshimin e papajtueshmërive të identifikuara në fushën e akreditimit e personelit organeve te certifikimit te sistemeve te menaxhimit te cilësisë, duke përfshirë rishikimin/përditësimin e dokumenteve të sistemit të menaxhimit , nëse është e nevojshme (obj. 54);

105. Trajnim i mëtejshëm për çështje specifike të identifikuara gjatë vlerësimit të formularit për akreditimin e organeve të certifikimit të personelit (obj. 54);

106. Vlerësim formulari i kryer nga një vlerësues EA për akreditimin e laboratorëve të kalibrimit (obj. 54);

107. Korrigjimet dhe masat korrigjuese për sheshimin e papajtueshmërive të identifikuara në fushën e akreditimit të laboratorëve të kalibrimit, duke përfshirë rishikimin/përditësimin e dokumenteve të sistemit të menaxhimit , nëse është e nevojshme (obj. 54);

108. Trajnim i mëtejshëm për çështje specifike të identifikuara gjatë vlerësimit të formularit për akreditimin e laboratorëve të kalibrimit (obj. 54);

109. Vlerësim formulari i kryer nga një vlerësues EA për akreditimin e laboratorëve të testimit (obj. 54);

110. Korrigjimet dhe masat korrigjuese për sheshimin e papajtueshmërive të identifikuara në fushën e akreditimit të laboratorëve të testimit, duke përfshirë rishikimin/përditësimin e dokumenteve të sistemit të menaxhimit , nëse është e nevojshme (obj. 54);

111. Trajnim i mëtejshëm për çështje specifike të identifikuara gjatë vlerësimit të formularit për akreditimin e laboratorëve të testimit (obj. 54);

112. Vlerësim formulari i kryer nga një vlerësues EA për akreditimin e organeve te certifikimit te sistemeve te menaxhimit te mjedisit (obj. 54);

113. Vlerësim formulari i kryer nga një vlerësues EA për akreditimin e organeve te certifikimit te produktit (obj. 54);

114. Vlerësim formulari i kryer nga një vlerësues EA për akreditimin e organeve të inspektimit (obj. 54);

115. Të organizojë një fushatë promocionale për publikun e përgjithshëm (obj. 55);

116. Të organizojë seminare një ditore në ministritë përkatëse me përgjegjësi për miratimin dhe zbatimin e legjislacionit teknik të harmonizuar me Direktivat e reja përafruese, por edhe në sektorë kyç si prodhimet ushqimore, kimikatet, fushat veterinare, sanitare etj (obj. 55);

117. Zhvillimi i materialeve promovuese (obj. 55);

118. Të organizojë trajnim jashtë shtetit për menaxhimin më të lartë të DPA mbi Lëvizjen e Lirë të mallrave dhe konceptin e përafrimit të ri (obj. 56);

119. Të forcojë bashkëpunimin me vendet fqinje që synojnë të g jejnë zgjidhje për probleme të ngjashme (obj. 57);

120. Të arrijë anëtarësim të plotë në EA, ILAC, IAF (obj. 57);

121. Ta bëjë ekspertizën shqiptare të njohur nga përfshirja në punën teknike të Komiteteve teknike dhe grupeve te punës te (obj. 57);

Masat specifike që duhen ndërmarrë 2013-2017

Ky kre paraqet masa specifike që kërkohen për të arritur objektivat specifike (2013-2017).

a. Metrologjia i. DPMK

1. Rishikon këtë dokument dhe e ripunon nëse është e nevojshme, duke përdorur dokumentet e disponueshme deri tani dhe informacion tjetër përkatës. E përsërit atë në mes të çdo viti, në mënyrë që të vazhdojë ta mbulojë për periudhën e 15 viteve të ardhshme .

2. Përgatit Planin e Zhvillimit të Burimeve Njerëzore, duke përfshirë një Program 5 vjeçar Trajnimi për stafin ekzistues dhe të ardhshëm

3. Përgatit një Plan 5 vjeçar Investimi, duke përfshirë listat e pajisjeve që duhen prokuruar

4. Përgatit një plan për Zhvillimin e Laboratorëve për 5 vitet në vazhdim dhe e përditëson atë në mes të çdo viti, duke përfshirë një plan për krahasimet ndërkombëtare.

5. Përgatit një plan për zhvillimin e Departamentit të Mbikëqyrjes Metrologjike

6. Krijon një komitet teknik për formulimin e specifikimeve teknike të ndërtesave të ardhshme

7. Përgatit një plan për krijimin e një reparti elektronik në ndërtesën e re, në mënyrë që disa riparime dhe prodhime pajisjesh të mund të bëhen në ambientet e brendshme

8. Përgatit dhe implementon një plan për rrugët e gjurmueshmërisë për zonat ekzistuese dhe të ardhshme të matjeve

9. Përditëson Sistemin e Cilësisë në DPMK

10. Fillon procesin për punësimin e stafit të ri të nevojshëm, kualifikimet e të cilit përcaktohen në Planin e Zhvillimit të Burimeve Njerëzore

11. Fillon procesin për prokurimin e mallrave sipas Planit 5 vjeçar të Investimit

12. Përcakton nevojat për infrastrukturën e teknologjisë së informacionit për 5 vitet e ardhshme dhe e përditëson atë në mes të çdo viti

13. Implementon Planin e Zhvillimit të Bibliotekës

14. Përgatit projekt propozime (duke përdorur informacionin e paraqitur nga Strategjia IC dhe nga studimet e kryera më sipër) për financimin e huaj të aktiviteteve të mësipërme.

15. Harton një program trajnimi dhe shpërndarjeje informacioni për industrinë dhe e zbaton atë

16. Zhvillon takime me të gjithë aktorët IC për bashkërendim

17. Zhvillon takime me të gjithë aktorët e metrologjisë për DPMK për të bashkërenduar të gjitha aktivitetet në lidhje me matjet në Shqipëri

18. Përdor lidhjet ndërkombëtare për të qenë vëzhgues informal në WELMEC

19. Duke punuar me ALBLAB, organizon një konferencë të madhe ndërkombëtare, preferohet në ditën botërore të metrologjisë

20. Siguron që stafi teknik i ANMI të marrë pjesë në të gjitha takimet e komitetit teknik EUROMET dhe në sa më shumë takime që të jetë e mundur në IMEKO

21. Organizon të paktën tre takime të komitetit teknik EUROMET në ndërtesën e re

22. Publikon të paktën pesë dokumente në Matje ose në gazeta të ngjashme gjatë 15 viteve në vazhdim. Bën të njëjtën gjë për zhvillimin e 10 diskutimeve shkencore në konferencat ndërkombëtare. Organizon një workshop ndërkombëtar (ndoshta në lidhje me vendet e Ballkanit),

23. Përgatit të gjithë kërkuesit që punojnë në laboratorë si vlerësues teknikë për akreditimin e laboratorëve të kalibrimit

24. Nxit organizatat relevante të operojnë laboratorë kalibrimi dhe i ndihmon ato të akreditohen

25. Rrit kapacitetin e testimit ANMI, veçanërisht në fushat e testimit elektrik, mjedisor, kimik dhe material

26. Nxit organizatat relevante të bëjnë testime në testet ushqimore/mikrobiologjike, mjedisore, elektrike, testimin e materialeve të ndërtimit, kimikateve dhe produkteve të naftës. I ndihmon ato që të akreditohen

27. Përgatit një plan për përmirësimin e Metrologjisë Ligjore për këtë periudhë. Përditëson studimet e kryera nga PTB). E zbaton atë.

ii. METE

28. Siguron mbështetje për implementimin e kësaj Strategjie dhe Projekteve BERIS.

29. Vendos kontakte me ministritë e tjera dhe rregullatorët për bashkërendimin e infrastrukturës së matjeve.

iii. Të tjera

30. Të gjitha laboratorët e specializuara të referimit që janë krijuar më parë (ushqimor, veterinar, shëndetësor, të kontrollit mjedisor, mjekoligjor) duhet të akreditohen.

31. Laboratorët e specializuara të referimit mbi Ndërtimin, Kontrollin e Dopingut, Testimin e Materialeve dhe Telekomunikacionin duhet të krijohen pranë organeve përkatëse.

b. Vlerësimi i pajtueshmërisë dhe akreditimi

32. Organizon trajnim teorik për kryevlerësusit dhe vlerësuesit në fushën e akreditimit të organizatoreve te testeve te zotësisë

- 5 ditë trajnim teorik për vlerësuesit në Shqipëri;

- 3 ditë trajnim teorik për kryevlerësuesit në Shqipëri;

33. Integrimi i vlerësuesve të trajnuar për akreditimin e organizatoreve te testeve te zotësisë në ekipet e vlerësimit të organizmave te vlerësimit nga Shtetet Anëtare të BE-së ( si të trajnuar) (oj 39, faza II);

Vetëm për 2 kryevlerësues

34. Vlerësuesit me përvojë nga organizma a kreditues të tjera që shoqërojnë ekipet e vlerësimit të DPA për akreditimin e organizatoreve te testeve te zotësisë për vlerësim dhe sugjerime për përmirësim (obj 39, faza II);

Duhet të organizohet pas përfundimit të trajnimit praktik të vlerësuesve.

35. Akreditimet e përbashkëta te organizatoreve te testeve te zotësisë, sa herë që të jetë e mundur (obj 39, faza II);

36. Organizon trajnim teorik për kryevlerësusit dhe vlerësuesit në fushën e akreditimit të prodhuesve CRM

- 5 ditë trajnim teorik për vlerësuesit në Shqipëri;

- 3 ditë trajnim teorik për kryevlerësuesit në Shqipëri;

37. Integrimi i vlerësuesve të trajnuar për akreditimin e prodhuesve CRM në ekipet e vlerësimit të organizmave akreditues nga Shtetet Anëtare të BE-së ( si të trajnuar) (obj 39, faza II);

Vetëm për 2 kryevlerësues

38. Vlerësuesit me përvojë nga organizmave akreditues të tjera që shoqërojnë ekipet e vlerësimit të DPA për akreditimin e prodhuesve CRM për vlerësim dhe sugjerime për përmirësim (obj 39, faza II);

Duhet të organizohet pas përfundimit të trajnimit praktik të vlerësuesve.

39. Akreditimet e përbashkëta të prodhuesve CRM, sa herë që të jetë e mundur (obj 39, faza II);

40. Korrigjimet dhe masat korrigjuese për sheshimin e papajtueshmërive të identifikuara në fushën e akreditimit te organeve te certifikimit te sistemeve te menaxhimit te mjedisit,, duke përfshirë rishikimin/përditësimin e dokumenteve të sistemit të menaxhimit, nëse është e nevojshme (obj. 40 në fazën II, vazhdimi i obj. 54 në fazën e mëparshme);

41. Trajnim i mëtejshëm për çështje specifike të identifikuara gjatë vlerësimit të formularit për akreditimin e te organeve te certifikimit te sistemeve te menaxhimit te mjedisit, (obj. 40 në fazën II, vazhdim i obj. 54 në fazën e mëparshme);

42. Korrigjimet dhe masat korrigjuese për sheshimin e papajtueshmërive të identifikuara në fushën e akreditimit e organeve te certifikimit të produkteve, duke përfshirë rishikimin/përditësimin e dokumenteve të sistemit të menaxhimit, nëse është e nevojshme (obj. 39 në fazën II, vazhdim i obj. 54 në fazën I);

43. Trajnim i mëtejshëm për çështje specifike të identifikuara gjatë vlerësimit të formularit për akreditimin e organeve te certifikimit së produktit (obj. 40 në fazën II, vazhdim i obj. 54 në fazën e mëparshme);

44. Korrigjimet dhe masat korrigjuese për sheshimin e papajtueshmërive të identifikuara në fushën e akreditimit IBs, duke përfshirë rishikimin/përditësimin e dokumenteve të sistemit të menaxhimit, nëse është e nevojshme (obj. 39 në fazën II, vazhdim i obj. 54 në fazën I);

45. Trajnim i mëtejshëm për çështje specifike të identifikuara gjatë vlerësimit të formularit për akreditimin e organeve të inspektimit (obj. 40 në fazën II, vazhdim i obj. 54 në fazën e parë);

46. Organizon një fushatë promocionale për publikun e përgjithshëm (objektivi 41 në fazën II, vazhdim i obj. 55 në fazën I);

47. Zhvillim i materialeve promovuese (objektivi 41 në fazën II, vazhdimi i obj.55 në fazën I)

48. Përfundon një dokument (memorandum mirëkuptimi) me secilën prej ministrive kompetente, duke rënë dakord mbi përgjegjësitë e qarta të DPA në fushën e rregulluar dhe mbi dokumentet që duhet të sigurohen (Raport teknik? Certifikatë akreditimi? Të dyja?) (objektivi 42);

49. Akreditim normal i ngjashëm me atë në fushën vullnetare + raporti teknik për kompetencën teknike te Organeve te Autorizuara ne lidhje me direktivën përkatëse (objektivi 42)

50. Përzgjedh kategorinë e produktit (objektivi 42);

51. Identifikon legjislacionin specifik (objektivi 42);

52. Identifikon procedurat e vlerësimit të pajtueshmërisë, të paraqitura nga rregullorja teknike dhe tipet e OVP-s të përfshira (laboratorët, organet e certifikimit te sistemeve te menaxhimit te cilësisë, organet e certifikimit te produkteve,organet e inspektimit) (objektivi 42);

53. Identifikon kërkesat për organet e ngjashme të caktuara (objektivi 42);

54. Identifikon standardet e ngjashme të harmonizuara (objektivi 42);

55. Organizon kurse specifike trajnimi (objektivi 42);

56. Organizon trajnim praktik (objektivi 42);

57. Zhvillon format e nevojshme (listat specifike të kontrollit që përveç atyre të përdorura në fushën vullnetare, duhet të japin mundësinë për të verifikuar kompetencën e OVP, të zbatueshme për fushën specifike) (objektivi 42);

58. Zhvillon dhe organizon kurse trajnimi për OVP-s që kërkojnë paracaktim (objektive 42).

59. Promovon Shqipërinë dhe vlerat e saj duke organizuar një prej Asambleve të Përgjithshme të EA dhe Komitetet Teknike (obj. 43 në fazën II, vazhdim i obj. 57 në fazën I).

Masat specifike që duhen ndërmarrë 2018-2022

Ky kre parashtron masat specifike që kërkohen për të arritur Objektivat Specifike (2018-2022).

a. Metrologjia i. DPMK

1. Të rishikojë këtë dokument dhe ta ripunojë atë, nëse është e nevojshme, duke përdorur dokumentet e disponueshme deri tani dhe informacion tjetër përkatës. E përsërit atë në mes të çdo viti në mënyrë që ta mbulojë për 15 vitet e ardhshme

2. Të përgatisë planifikimin e Laboratorëve në ndërtesën e re

3. Të formojë një ekip teknik për mbikëqyrjen e punimeve civile në emër të DPMK.

4. Të ndjekë procedurat për ndërtimin e ndërtesave të reja duke përfshirë konceptin, planifikimin, projektimin, ndërtimin dhe kontrollin

5. Të përgatisë një Plan 5 vjeçar Investimi, duke përfshirë një listë të pajisjeve që duhen prokuruar dhe punimet civile.

6. Të përgatisë një plan për Zhvillimin e Laboratorëve për 5 vitet e ardhshme dhe ta përditësojë atë në mes të çdo viti, duke përfshirë një plan për krahasimet ndërkombëtare

7. Të përgatisë Planin e Zhvillimit të Burimeve Njerëzore, duke përfshirë një Program 5 vjeçar Trajnimi për stafin ekzistues dhe të ardhshëm

8. Të fillojë procesin e punësimit të stafit të ri të nevojshëm, kualifikimet e të cilit përcaktohen në Planin e Zhvillimit të Burimeve Njerëzore

9. Të përgatisë një plan për krijimin e një reparti makinerish në ndërtesën e re, në mënyrë që disa riparime dhe prodhime pajisjesh të mund të bëhen në ambientet e brendshme

10. Të përditësojë Sistemin e Cilësisë në DPMK

11. Të përcaktojë nevojat për infrastrukturën e teknologjisë së informacionit për 5 vitet e ardhshme dhe e përditëson atë në mes të çdo viti

12. Të implementojë Planin e Zhvillimit të Bibliotekës

13. Të fillojë procesin për prokurimin e mallrave sipas Planit 5 vjeçar të Investimit

14. Të hartojë një program trajnimi dhe shpërndarjeje informacioni për industrinë dhe ta implementojë atë

15. Të aplikojë për anëtarësim në WELMEC

16. Të punojë me ALBLAB, për të organizuar një konferencë të madhe ndërkombëtare, preferohet në ditën botërore të metrologjisë dhe 5 workshope të specializuara në fusha të ndryshme matjesh

17. Të sigurojë që stafi teknik i ANMI të marrë pjesë në të gjitha takimet e Komitetit Teknik EUROMET dhe në sa më shumë takime që të jetë e mundur në IMEKO

18. Të organizojë të paktën tre takime të Komitetit Teknik EUROMET në ndërtesën e re

19. Të publikojë të paktën 10 dokumente në Matje ose në gazeta të ngjashme për 5 vitet e ardhshme. Të bëjë të njëjtën gjë për të zhvilluar 20 prezantime shkencore në konferenca ndërkombëtare. Të organizojë dy workshope ndërkombëtare (në nivel EUROMET),

20. Të përgatisë të gjithë kërkuesit që punojnë në laboratorë si vlerësues teknikë për akreditimin e laboratorëve të kalibrimit

21. Të nxisë organizatat relevante që të operojnë laboratorë kalibrimi dhe t'i ndihmojë ato të akreditohen

22. Të rrisë kapacitetin testues të ANMI, veçanërisht në fushat e testimit elektrik, mjedisor, kimik, mekanik dhe material

23. Të nxisë organizatat relevante që të bëjnë testime në ushqime/mikrobiologji, mjedis, teste elektrike, testimin e materialeve të ndërtimit, kimikateve dhe produkteve të naftës. T'i ndihmojë ato të akreditohen

ii. METE

24. Siguron mbështetje për implementimin e kësaj Strategjie dhe të Projekteve BERIS.

25. Vendos kontakte me ministritë e tjera dhe rregullatorët për bashkërendimin e infrastrukturës së matjeve.

iii. Të tjera

26. Të gjithë laboratorët e specializuar të referimit që janë krijuar më parë (Ushqimor, Veterinar, Shëndetësor, të Kontrollit Mjedisor, Mjekoligjor, të Kontrollit të Dopingut, Ndërtimit, Testimit të Materialeve,Telekomunikacionit) duhet të akreditohen.

RRJEDHOJAT PER BURIMET

a. Kostot

Analiza e detajuar e kostos është pothuajse e pamundur në këtë fazë. Kur secila organizatë përgatit planin e saj të biznesit, në këtë fazë mund të përgatiten inventarët e kostos reale. Nga ana tjetër, duke përdorur zhvillimet e ngjashme në katër vendet e tjera që janë përdorur si model për zhvillim dhe duke përdorur Modelin e Zhvillimit, është e mundur të propozohet një plan investimi i cili jep një vlerësim pozitiv të kostove, veçanërisht për pjesën e metrologjisë ku nevojiten të bëhen shumica e investimeve.

Tabela e mëposhtme përmbledh kostot e investimit. Është e arsyeshme të pretendohen kosto rrjedhëse si mesatarisht 25 % të kostove të investimit. Megjithatë, ky raport duhet të përcaktohet për Shqipërinë nga organizatat përkatëse për vlerësim më të saktë të kostove totale. Derisa të bëhet kjo, llogaritet një vlerësim i përafërt i kostove rrjedhëse deri në vitin 2030 derisa investimet e metrologjisë të kenë një jetëgjatësi ekonomike. Pas vitit 2030, mund të nevojitet një "ripërpunim" thelbësor me qëllim që të zëvendësojë pajisjet e vjetruara dhe jofunksionale, si dhe rregullimin e hapësirës laboratorike.

Për standardizimin dhe akreditimin, pjesa më e madhe e kostove rrjedhëse është për shkak të rrogave dhe shpenzimeve për shërbimet komunale. Nëse nevojitet, këto mund të vlerësohen lehtësisht dhe të përfshihen në tabela.

Kostot e investimit paraqiten ne tabelën e mëposhtme.

Kostot grupohen në katër faza:

Faza I: 2008-2012 Faza fillestare

Faza II: 2013-2017 Faza e zhvillimit

Faza III: 2018-2022 Faza e pjekurisë

Faza IV: 2023-2030 Faza e përfitimit

Faza fillestare është ajo në të cilën do të bëhen shumica e investimeve. Investimet për Standardizimin do të përfundojnë në këtë fa zë. Shumica e zhvillimeve të Akreditimit do të ndodhin në këtë fazë. Në fazën e zhvillimit do të përfundojnë gjithashtu investimet në Akreditim. Në fazën e pjekurisë të tria organizatat IC do të zhvillohen më tej dhe kryesisht do të vazhdojnë investimet për metrologjinë. Në fazën e përfitimit, metrologjia do të gjenerojë të ardhura të konsiderueshme dhe të ardhurat e saj do të jenë më shumë sesa shpenzimet që bën në këtë fazë.

i. Kostot e investimit për zhvillimin e Metrologjisë në Shqipëri (ne milion leke)

Kostot e investimit për metrologjinë grupohen ne ndërtime te godinave të reja, mallra ( si pajisjet, edhe softueri) dhe transferimi i ekspertizës.

(trajnim dhe konsulencë). Kostot operacionale grupohen si rroga, shpenzime për shërbime komunale, kosto në lidhje me metrologjinë si kalibrimet, krahasimet, riparimi dhe kosto të tjera.

Kostot e Investimit për pjesën e metrologjisë

A



Viti Numri i Personelit Pajisje Programe Kostot Punë Civile Transferim i Njohurive Teknike Investimi Total

2008

2009

2010

2011

2012 103

105

120

124

128 88.125 25.000 78.000 191.125

123.750 250.000 24.000 397.750

38.750 187.500 27.000 253.250

295.000 23.625 318.625

105.000 15.500 120.500

2013

2014

2015

2016

2017 133

136

137

137

138 110.000 11.250 121.250

260.000 11.750 271.750

73.750 9.125 82.875

128.750 8.250 137.000

91.250 8.375 99.625

2018

2019

2020

2021

2022 138

139

140

141

142 45.000 140.000 185.000

196.250 500.000 44.375 740.625

62.500 375.000 31.875 469.375

56.250 5.875 62.125

1.250 4.250 5.500

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030 142

143

143

144

144

145

145

145 3.750 3.750

3.250 3.250

2.750 2.750

2.250 2.250

1.750 1.750

1.250 1.250

1.250 1.250

1.250 1.250

Totali 1.675.625 1.337.500 460.750 3.473.875



Kostot e Investimit për pjesën e metrologjisë

A



Viti Numri i Personelit Pagesat Shërbime Riparime

Komunale Të Tjera Riparime Krahasimi Të Tjera

Gradimi Te tjera Kostoja Totale Rrjedhëse

2008

2009

2010

2011

2012 103

105

120

124

128 45.750 3.125 875 10.000 59.750

47.553 3.750 1.000 10.625 62.928

55.298 5.000 1.125 13.125 74.548

58.247 6.875 1.250 14.500 80.872

61.291 8.125 1.375 15.750 86.521

2013

2014

2015

2016

2017 133

136

137

137

138 64.911 8.750 1.500 17.125 92.286

67.673 9.125 1.750 18.250 96.798

69.524 9.500 2.000 19.125 100.149

70.915 10.000 2.500 20.000 103.415

72.851 10.500 3.000 21.000 107.351

2018

2019

2020

2021

2022 138

139

140

141

142 74.308 11.000 3.500 21.875 110.683

76.332 11.500 4.000 23.000 114.832

78.408 12.500 4.625 24.375 119.908

80.536 13.750 5.375 25.750 125.411

82.718 15.000 6.000 27.250 130.968

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030 142

143

143

144

144

145

145

145 84.373 15.750 6.750 27.500 134.373

86.654 16.250 7375 27.500 137.779

88.387 16.500 8.125 27.500 140.512

90.773 16.750 8.625 27.500 143.648

92.589 17.125 9.125 27.500 146.339

95.083 17.500 9.625 27.500 149.708

96.990 17.875 9.375 27.500 151.740

98.930 18.250 9.375 27.500 154.055

Totali 1.740.094 274.500 108.250 501.750 2.624.594



i. Kostot e Investimit për zhvillimin e Standardizimit në Shqipëri (ne leke)



Kostot e Investimit për Standardizimin jepen për sa i përket 3 objektivave kryesore. Një gjë e tillë e bën praktike zgjedhjen e objektivit të nevojshëm, dhënien e prioritetit dhe përgatitjen e projektit për qëllimin e zgjedhur.



Nuk ekzistojnë punime civile të nevojshme dhe pajisjet/produktet përmbajnë si pajisje mekanike/hardware ashtu edhe programe/software dhe njohuritë teknike përmbajnë si trajnime ashtu edhe konsulencë.































































/000 leke

2008 2009 2010 2011 2012

Pajisje/produkte Transferim i njohurive teknike Pajisje/produkte Transferim i njohurive teknike Pajisje/produkte Transferim i njohurive teknike Pajisje/produkte Transferim i njohurive teknike Pajisje/ produkte Transferim i njohurive teknike

Përmbushja e 9 kushteve 6250 6250 6250 3750 3750 26 250

Adoptimi i EN 2500 5000 3750 1250 12 500

Aktivitete promocionale 5000 625 3750 625 3750 625 3125 1875 19 375

58 125



ii. Kostot e Investimit për zhvillimin e Akreditimit në Shqipëri (ne leke)



Kostot e Investimit për Akreditimin jepen përsa i përket objektivave. Një gjë e tillë e bën praktike zgjedhjen e objektivit të nevojshëm, dhënien e prioritetit dhe përgatitjen e projektit për qëllimin e zgjedhur.

Nuk ekzistojnë punime civile të nevojshme dhe mallrat përmbajnë si pajisje mekanike/hardware ashtu edhe programe/software



Njohuritë teknike (shkurt know how) përmbajnë si trajnime ashtu edhe konsulencë.

/000 leke

Viti Objektivi I Objektivi II Objektivi III Objektivi IV Objektivi V Objektivi VI Objektivi VII Totali

Know how Te nevojshme Know how Te nevojshme Know how Te nevojshme Know how Te nevojshme Know how Te nevojshme Know how Te nevojshme Know how Te nevojshme

2008 12925 3200 4150 875 3287.5 2875 1250 625 550 29737.5

2009 2300 2500 912.5 2787,5 1250 625 10375

2010 2300 2500 1825 1250 625 625 9125

2011 2300 2500 1825 2787,5 1250 625 11287.5

2012 2300 2500 3750 625 9175

2013 3750 625 5000 2500 11875

2014 1250 625 5000 6875

2015 1250 625 5000 6875

2016 1250 625 5000 6875

2017 1250 625 5000 6875

Total 22125 13200 8712.5 875 8862.5 2875 17500 6250 25550 3125 109025





iv. Tabela e Konsoliduar për të tre institucionet e Infrastrukturës se Cilësisë:



Punime Te nevojshme Transferim i njohurive Totali

2008

2009

2010

2011

2012 28125 106875 115237 250237

475000

313000

336788

171550

268750 161875 44375

206250 63125 43625

298750 38037

143750 27800

2013

2014

2015

2016

2017 110625 22500 133125

278625

89750

143875

106500

260625 18000

74375 15375

129375 14500

91875 14625

2018

2019

2020

2021

2022 45000 140000 185000

740625

469375

62125

5500

500 000 196250 44375

375000 62500 31875

56250 5875

1250 4250

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030 3750 3750

3250

2750

2250

1750

1250

1250

1250

3250

2750

2250

1750

1250

1250

1250

Total 1378125 1801875 612950 3792950















































v. Kostot e Investimit Total për te tre institucionet e Infrastrukturës se Cilësisë për çdo fazë:



Faza I (2008-2012) Kostot e Investimeve (në milion leke )

Standardizimi

58.125

Metrologjia

1418.750

Akreditimi

69.750

Totali 1546. 625



Faza II (2013-2017) Kostot e Investimeve

Metrologjia

712.500

Akreditimi

39.375

Totali

751.875



Faza III (2018-2022) Kostot e Investimeve

Metrologjia

1462.625



Totali 1462.625

Faza IV (2023-2030) Kostot e Investimeve

Metrologjia 0,140

Totali

17.500



Totali Kostot e Investimeve



Standardizimi

58.125

Metrologjia

3611.375

Akreditimi

109.125

Totali

3778.625



PERFITIMET E PRITSHME NGA SISTEMI I INFRASTRUKTURES SE CILESISE Impakti Potencial i sistemit të IC-se

Nëse implementohet me sukses, sistemi i IC do të ketë një impakt të rëndësishëm mbi zhvillimin ekonomik dhe industrial të Shqipërisë. Përfitimet dhe kontributet mund të përmblidhen në pesë kategori kryesore:

Industria

Standardizimi, certifikimi dhe mbrojtja e pasurisë intelektuale janë çështjet më themelore për një prodhim industrial të qëndrueshëm. Këto janë parametra të nevojshëm por jo të mjaftueshëm. Me qëllim zotërimin e një pjesë më të madhe të tregut, cilësia gjithashtu mbetet themelore dhe faktori më i rëndësishëm për të mbetet testimi dhe vlerësimi. Të gjitha testet dhe vlerësimet/matjet realizohen në laboratorë të akredituara.

Organizatat e IC do të sigurojnë infrastrukturën e nevojshme të nevojshme për zhvillimin industrial të Shqipërisë. Në shoqëritë moderne aktivitetet që kanë të bëjnë me vlerësimin/matjen zënë 1-12% të Prodhimit të Brendshëm Bruto. Pritet që një gjë e tillë të ndodh në Shqipëri mbas 5 deri në 10 vjet.

i. Tregtia

Në shekullin e 21 asnjë vend nuk mund të ecë pa një tregti të gjerë me vendet e tjera. Kjo qëndron edhe për Shqipërinë. Mallra me vlerën e miliona Eurove tregtohen nga ana e kompanive Shqiptare qofshin ato private apo shtetërore. Për artikuj të importuar cilësia dhe konformiteti me standardet Shqiptare mbetet e rëndësishme. Në këtë rast përballemi me dy probleme: ekzistencën e standardeve të duhura dhe implementimin e standardeve nëpërmjet testeve, vlerësimeve/matjeve dhe inspektimit. Këtu organizatat e IC do të luajnë një rol tepër kritik si për përgatitjen e standardeve ashtu dhe për implementimin e tyre nëpërmjet testeve, vlerësimeve/matjeve, inspektimeve, certifikimit dhe akreditimit.

Në të njëjtën mënyrë, për mallrat e eksportuara nevojitet një farë bindje për konsumatorin potencial në mënyrë që prodhimet Shqiptare të jenë më të mira se konkurrenca. Si për mallrat e importuara, kjo kërkon një kontroll cilësie të rreptë nëpërmjet testeve, vlerësimeve, inspektimit, certifikimit dhe akreditimit. Organizata e IC do të jenë në gjendje të plotësojnë kërkesat e industrisë Shqiptare për të siguruar infrastrukturë të besueshme tregtare.

ii. Shkenca dhe Teknologjia

Kur një sistem modern vlerësimi/matje nevojitet dhe krijohet, kjo shkakton sinergji në zhvillimin shkencor dhe teknikë të vendit në fjalë. Kjo për shkak të faktit se shumë teste dhe vlerësime/matje kërkojnë teknika tejet të avancuara të cilat mund të mbështeten në një mjedis të shëndoshë shkencor dhe teknologjikë.

Një gjë e tillë promovon më mirë produktet industriale dhe një tregti më të besueshme. Instituti i Metrologjisë do të jetë në gjendje të realizoj kontribute të njëjta nëse zhvillohet si duhet dhe gëzon mbështetjen e qeverisë.

Në shumë programe të IC kthimi i investimit qëndron ndërmjet 5 and 42. Edhe nëse marrin shifrën më të ulët, Shqipëria do të përfitoj afërsisht 5 herë më shumë sesa fondet e reali zuara nëpërmjet realizimit të kësaj Strategjie për kohëzgjatje ekonomike të investimeve. Kohëzgjatja ekonomike e investimeve është afërsisht 15 vjet.

iii. Njohja Ndërkombëtare

Çdo organizim gjithmonë ka rregulla për anëtarësim. Një gjë e tillë vlen gjithashtu për njohjen e Sistemit IC të Shqipërisë nga komuniteti ndërkombëtar, veçanërisht nga Bashkimi Evropian, Amerika e Veriut, Japonia dhe shtete të tjera. Për ti komplikuar gjërat, ekzistojnë organizata me rregulla të ndryshme. Shtetet janë anëtarë të Organizatës Botërore të Tregtisë (OBT) dhe/ose të Bashkimit Evropian. Por organizatat e IC duhet të jenë anëtare si të organizatave rajonale ashtu edhe të organizatave ndërkombëtare. Për shembull, organizatat e standardizimit duhet të bëhen anëtare të ISO, IEC (nivel ndërkombëtar), CEN, CENELEC dhe ETSI (Evropian). Në të njëjtën mënyrë për organizatat e akreditimit organizmat korresponduese janë ILAC, IAF

(Ndërkombëtar), EA (Evropian). Si zakonisht situata në metrologji komplikohet më tej pasi ekzistojnë tre tipe të metrologjie (shkencore, industriale dhe ligjore). Organizatat e metrologjisë janë BIPM, OIML dhe IMEKO (ndërkombëtare) dhe EUROMET, WELMEC, EUROLAB (Evropiane). Aktualisht si Organizata Botërore e Tregtisë (OBT) ashtu edhe BE kërkojnë anëtarësim dhe "pozitë të mirë" në këto organizata për lëvizjen e lirë të mallrave dhe tregtinë e lirë. Prandaj, anëtarësimi në këto organizata ndërkombëtare dhe njohja ndërkombëtare mbetet themelore për tregtinë me jashtë të Shqipërisë dhe për anëtarësimin e saj në BE.

iv. Përfitimet Ekonomike

Për investimet që do të realizohen ndërmjet viteve 2007 dhe 2023, planifikohet një harxhim total afërsisht prej 4375 milion leke, përfshirë trajnimin, godinat e reja dhe të gjitha kostot rrjedhëse. Ky harxhim përfshin gjithashtu investime jashtë DPMK Për kohëzgjatjen ekonomike të këtyre investimeve (deri në vitin 2030), të ardhurat direkte afërsisht parashikohen në 6625milion leke dhe përfitimet indirekte planifikohen afërsisht në 45500milion leke. Për shkak të investimeve në Infrastrukturën e Vlerësimit/Matjes në Shqipëri, Prodhimi i Brendshëm Bruto mund të pritet të rritet me rreth 0,11% çdo vit.





Vlerësimi i Kthimit të Investimit për Investimet Metrologjike





Grupi Investimit



M (Masa, Presioni, Vakum, Forca, Torque,

Fortësi, Dendësia)

V (Rrjedhë, Volumi)

L (Gjatësia, Këndi, Forma, Përmasat 3-D,

Përmasat Dimensionale të Tjera)

A (Akustika, Vibracioni, Ultrasonik)

T (Temperatura, Lagështia)

P (Fotometri and Radiometri)

F (Koha dhe Frekuenca)

E (Matjet Elektrike)

C (Matjet Kimike)

Q (Metrologjia Ligjore)

X (Pajisje për Matjet e Jashtme)

S (Mbështetje Teknike)

I (Teknologjitë IT)

B (Konstruksionet)

Y (Projektimi dhe Kontrolli i Punimeve

Civile)

K (Transferimi i Njohurive Teknike)

Kohëzgjatja e Investimit (2008-2030)

Kohëzgjatja e Përfitimit (2008-2030)

Kostot e Investimit 3375.00

Kostot Rrjedhëse 2750.00

Kostoja Totale 6125.00

Përfitimet Totale 6875.00 45552.625

Raporti Përfitim/Kosto 1.526 10.543

Kosto/viti 266.25

Përfitimi Direkt/Viti 298.875

Efekti mbi PBB (GDP)/Viti 1980.50

PBB (GDP) (2006) 1871.25

Raporti (%) 0,11

Kontrolli i Përputhshmërisë (Turqi) 0,09



Vlerësimet fillestare tregojnë për një kosto afërsisht 3375 milion leke për investimet dhe 2750 mili leke për kostot rrjedhëse. Kthimi direkt i investimit parashikohet 6875milion leke mesatarisht dhe këto investime planifikohen të shkaktojnë rritjen e GDP me 0,11% çdo vit. Për të kontrolluar nëse kjo shifra ka kuptim, shifra korresponduese për Turqinë është 0,09%. Kjo është shumë e afërt dhe brenda pasigurisë së arsyeshme.



PERFITIMET E PRITSHME NGA SHERBIMET E METROLOGJISE

Të ardhurat e pritshme për DPMK për shërbimet e saj për industrinë grupohen në 5 grupe. Shërbimet bazë janë gradimi, testimi dhe verifikimi. Nga ana tjetër, do të ekzistojnë të ardhura të rëndësishme të krijuara nga sigurimi i trajnimit dhe konsulencës, nga pjesëmarrja në projekte dhe tender ndërkombëtar, nga shitja e botimeve, informacionit të bazuar në internet, nëpërmjet organizimit të mbledhjeve dhe sigurimit të shërbimeve riparuese dhe mirëmbajtëse.





Ne milion leke

A



Viti Botime

Kalibrimi Konsulenca Të ardhura

Testimi Projekte neto, Riparime

Verifikimi Trajnimi Ndërkombëtare aktivitete Mirëmbajtje Të ardhura

Totale

2008

2009

2010

2011

2012 80.00 0.0625 0.006

85.00 0.125 0.019

90.00 0.250 0.062

97.50 0.375 0.0625 0.187

106.25 0.5625 0.0875 0.312 0.001 80.07

85.144

90.312

98.125

107.225

2013

2014

2015

2016

2017 116.25 0.937 0.125 0.625 0.06

128.75 1.875 0.25 0.937 0.25

141.25 5.00 1.25 1.56 0.50

156.25 6.25 3.75 2.50 0.875

175.00 7.50 6.250 3.125 1.125 118.000

132.062

149.562

169.625

193.000

2018

2019

2020

2021

2022 200.00 8.75 9.375 3.75 1.625

231.25 10.00 12.500 4.375 2.25

268.75 11.25 18.75 5.00 3.125

306.25 11.875 25.00 5.625 4.375

343 .75 12.50 31.250 6.25 6.25 223.500

260.375

306.875

353.125

400.000

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030 375.00 11.875 31.250 5.625 7.50

387.50 11.25 31.250 5.00 8.75

412.50 10.625 31.250 5.00 10.00

425.00 10.00 31.250 5.00 11.25

425.00 10.00 31.250 5.00 12.50

425.00 9375 31.250 5.625 12.50

425.00 9.375 31.250 6.25 12.50

425.00 9.375 31.250 6.25 12.50 431.250

443.750

469.375

482.500

483.750

483.750

484.375

471.875

Totali 5813.75 159.187 336.15 78.087 107.95 6517.625





Bilanci i pagesave për metrologjinë



Milion leke

A

Viti Investimi Total Kostoja Totale Rrjedhëse Kostoja Totale Të ardhura nga shërbimet Bilanci i pagesave

2008

2009

2010

2011

2012 191.125 59.750 250.875 80.069 -167.056

-375.535

-237.485

-301.372

-99.816

397.750 62.928 460.678 85.144

253.250 74.548 327.798 90.312

318.625 80.872 399.497 98.125

120.500 86.541 207.040 107.125

2013

2014

2015

2016

2017 121.250 92.286 213.536 118.000 -95.536

-236.485

-33.462

-70.790

-13.976

271.750 96.861 368.548 132.062

82.875 100.149 183.024 149.562

137.000 126.22 240.414 170.000

99.625 107.351 206.976 193.000

2018

2019

2020

2021

2022 185.000 110.683 295.683 222.250 -72.183

-595.082

-282.408

165.588

263.532

740.645 114.832 855.457 260.375

469.375 119.908 589.283 306.875

62.125 125.411 187.536 353.125

5.500 130.968 136.468 400.000

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030 3.750 134.373 138.122 431.250 293.127

302.720

326.113

336.602

335.661

332.792

331.385

316.570

3.250 137.779 141.029 443.750

2.750 140.512 143.262 469.375

2.250 143.648 145.898 482.500

1.750 146.339 148.088 483.750

1.250 149.708 150.958 483.750

1.250 151.740 152.990 483.750

1.250 154.055 155.305 471.875

Totali 3473.875 2624.594 6098.469 6517.625 419.156





I. Monitorimi

Në fazën e implementimit të Strategjisë IC, monitorimi i duhur i progresit mbetet themelor për arritjen e suksesit. Organizatat e IC duhet të sigurojnë objektivat bazë dhe objektivat (mundësisht vjetor) menjëherë mbas përgatitjes së planeve të biznesit sipas Strategjisë së IC

b. Metrologjia

Numri i kalibrimeve çdo vit.

Numri i tipeve të kalibrimeve të realizuara në vitin në fjalë

Numri i klientëve të cilët përdorën shërbimet e kalibrimit

Përqindja e trajtimit nga ana e DPMK/ANMI të shërbimeve të metrologjisë në Shqipëri

Pjesa e tregut e DPMK/ANMI në kalibrime në Shqipëri

Numri i botimeve në vit

Koha mesatare për çdo kalibrim (minimum, mesatare, maksimum)

Numri i testeve të realizuara

Numri i tipeve të produkteve të testuara

Numri i klientëve të cilët përdorën testimin DPMK/ANMI dhe shërbimet e analizës Përqindja e trajtimit nga ana e DPMK/ANMI e shërbimeve të testimit në Shqipëri

Pjesa e tregut e DPMK/ANMI në testim dhe analizë në Shqipëri

Koha mesatare për çdo test apo analizë (minimum, mesatare, maksimum)

c. Vlerësimi i Pajtueshmërisë dhe Akreditimi

Numri i certifikatave të akreditimit në vit;

Numri i OVP nga secila kategori e akredituar në secilin vit;

Numri i kompanive të certifikuara në secilin vit;

Numri i produkteve të certifikuara të shitura/vjetor.



Konsultimi

Projekt- Strategjia Sektoriale "Për zhvillimin e Infrastrukturës se Cilësisë" ka kaluar procedurën e marrjes së mendimeve në Ministritë e linjës, të cilat janë shprehur parimisht dakord. Përsa i përket disa sugjerimeve të tyre, u përpoqëm ti reflektonim në material.



LLOGARIDHENIA

Fusha Viti 2012 Viti 2017 Viti 2012

Pajtueshmëria Ndërkombëtare Probleme Pajtueshmëria Ndërkombëtare Probleme Pajtueshmëria Ndërkombëtare Probleme

Rregullat teknike E pjesshme Mesatare E pjesshme Të vogla E plotë Nuk ka

Mbikëqyrja e tregut E pjesshme Mesatare E pjesshme Të vogla E plotë Nuk ka

Standardizimi E plotë Nuk ka E plotë Nuk ka E plotë Nuk ka

Metrologjia

Standardet kombëtare E pjesshme Mesatare E plotë Të vogla E plotë Nuk ka

Kalibrimi E pjesshme Mesatare E plotë Të vogla E plotë Nuk ka

Verifikimi E pjesshme Mesatare E pjesshme Mesatare E plotë Të vogla

Testimi Nuk ka Madhore E pjesshme Mesatare E plotë Nuk ka

Miratimi i tipit Nuk ka Madhore E plotë Të vogla E plotë Nuk ka

Mbikëqyrja metrologjike E pjesshme Mesatare E plotë Të vogla E plotë Nuk ka

Akreditimi E pjesshme Mesatare E plotë Të vogla E plotë Nuk ka

Certifikimi E pjesshme Mesatare E pjesshme Të vogla E plotë Të vogla

Markimi (psh. CE) E pjesshme Mesatare E pjesshme Të vogla E plotë Të vogla

Bashkërendimi dhe Monitorimi E pjesshme Mesatare E pjesshme Të vogla E plotë Të vogla





SHTOJCAT

Shtojca A Referencat

Shtojca B Lista e Dokumentacionit Përkatës Ligjor

Shtojca C Kuadri i Strategjisë

Shtojca D Rezultatet e Modelit të Zhvillimit për Metrologjinë

Shtojca E Sistemi Ekzistues i IC në Shqipëri

Shtojca F Veprime të Menjëhershme Nevojiten

Shtojca G Të Dhëna Ekonomike të Përdorura për Modelin



Shtojca A Referencat

1. PAD, Projekti BERIS , Shqipëri, nga IBRD, Shtator 2006

2. Shqipëri, Projekti BERIS , Strategjia e IC , Raporti Fille star,

3. Strategjia DPM dhe Plani i Biznesit, nga DPMK, Mars 2007.

4. Raporti Fillestar i Programit CARDS 2003, nga IRMM Nëntor 2004.

5. Raporti mbi analizën e rrjetit ekzistues të gjurmueshëm dhe praktikat e kalibrimit pranë Drejtorisë së Përgjithshme të Metrologjisë dhe Kalibrimit, Shqipëri, nga PTB Qershor 2006.

6. Studim mbi nevojat e Industrive Shqiptare në fushën e kontrollit metrologjik të para paketimit dhe nevoja në vijim për specializimin e laboratorëve të testimit të qendrave rajonale të DPMK për para paketimin sipas shtrirjes së Direktivave 76/211/EEC, 75/211/EEC, 75/1606/EEC dhe 80/232/EEC të BE, nga CEPEI/PTB, Nëntor 2006.

7. Studim mbi nevojat e mbrojtjes së konsumatorit dhe të mbrojtjes industriale në Shqipëri në kontrollin metrologjik të instrumenteve matës dhe nevojën për zgjatje të kontrollit metrologjik të instrumenteve sipas shtrirjes së Direktivave 2004/22/EC (MID) të BE dhe specializimi i qendrave rajonale të DPMK, nga CEPEI/PTB, Nëntor 2006.

8. Shqipëri, Projekti BERIS , Strategjia e IC, Raporti Fillestar i Standardizimit, nga Philippe Dengler, Korrik 2007.

9. Shqipëri, Projekti BERIS, Strategjia e IC, Raporti Fillestar i Akreditimit, nga Daniela Clejanu, Korrik 2007.



Shtojca B Lista e Dokumentacionit Përkatës Ligjor

- Ligji i Republikës së Shqipërisë "Mbi Njësitë Matëse dhe Kontrollin e Instrumenteve Matës (Metrologji), nr. 8996, datë 30.01.2003

- Ligji i Republikës së Shqipërisë "Për Disa Ndryshime në Ligjin nr. 8996, datë 30.01.2003 'Mbi Njësitë Matëse dhe Kontrollin e Instrumenteve Matës (Metrologji),'" nr. 9542, datë 22.05.2006

- Vendimi i Këshillit të Ministrave "Mbi Njësitë Ligjore të Matjes" nr. 431, datë 26.06.2003.

- Vendim i Këshillit të Ministrave "Mbi Organizimin dhe Funksionimin e Drejtorisë së Përgjithshme të Metrologjisë dhe Kalibrimit ", nr. 216, datë 10.04.2004.

- Urdhri i Kryeministrit "Mbi Aprovimin e Strukturës dhe Skemës së Organizimit të Drejtorisë së Përgjithshme të Metrologjisë dhe Kalibrimit", no. 157, datë 05.10.2004

- Urdhri i Ministrit të Financave "Mbi Tarifat për Lejimin, Regjistrimin dhe Pagesat për Verifikimin dhe Kalibrimin e Mjeteve Matës dhe Rregulloret e Zbatimit te tyre".

- Ligji Nr. 9824/01.11.2007 mbi akreditimin e organizmave te vlerësimit te konformitetit në Republikën e Shqipërisë;

- Vendim i Këshillit të Ministrave nr. 854/19.12.2003 mbi organizimin dhe funksionimin e Drejtorisë së Akreditimit;

- Urdhri i Ministrit nr. 661/29.09.2006 mbi aprovimin e strukturës dhe organizimit të Drejtorisë së Akreditimit;

- Vendimi i Këshillit të Ministrave no. 77/12.02.2004 mbi strukturën dhe nivelin e pagave të punonjësve të DPA.

- Ligji Nr. 8464, datë 11.3.1999 "Për standardizimin".

- Vendimi i Këshillit të Ministrave Nr. 242, datë 28.5.1999 "Për miratimin e kodit të përgatitjes, adoptimit, miratimit dhe zbatimit të standardeve"

- Vendimi i Këshillit të Ministrave 371, datë 4.8.1999 "Për kriteret dhe kompetencat në fushën e standardizimit, certifikimit dhe akreditimit"

- Vendimi i Këshillit të Ministrave Nr. 382, datë 23.7.2002 "Për shkëmbimin e informacionit për standardet dhe rregullat teknike"

- Urdhër i Këshillit të Ministrave Nr. 36, datë 6.5.1999 "Për disa masa për anëtarësimin e Republikës së Shqipërisë në Organizatën Botërore të Tregtisë".



Shtojca C Kuadri i Strategjisë a. Metrologjia

Fushat kyçe për sa i përket metrologjisë në strategjinë e IC do të përfshijnë:

- urdhra;

- kuadrin ligjor;

- strukturat organizuese;

- masat drejtuese;

- zhvillimin e burimeve njerëzore, përfshirë nevojat trajnuese;

- politikat e financimit dhe investimit, përfshirë investimin për testim, trajnim dhe bashkërendim ndërkombëtar;

- planin për arritjen e njohjes ndërkombëtare;

- planin për forcimin e bashkërendimit rajonal dhe ndërkombëtar; dhe

Pjesa e Metrologjisë në strategjinë e IC duhet gjithashtu të përfshij:

- vlerësimi i nevojave të metrologjisë të industrive eksportuese më të rëndësishme të vendit lidhur me kontributin mbi GDP; dhe

- një plan implementimi për strategjinë që reflekton sekuencat dhe fazat e aktiviteteve të rekomanduara të reformës së bashku me përcaktime kohore për realizimin e investimeve shtesë; plani i implementimit duhet gjithashtu të tregoj kostot e vlerësuara për çdo veprim dhe burimin potencial të financimit.

- Planin për forcimin e dialogut ndërmjet DPMK dhe sektorit të biznesit në mënyrë që të mundësohen secili nga institucionet e IC për të përmbushur nevojat e.

- Përcaktimin e mekanizmave nëpërmjet të cilave DPMK do të merrte reagime/feedback nga industria; dhe

- rekomandime për projektimin e një sistemi monitorimi dhe vlerësimi për DPMK për të vlerësuar arritjen e mandatit institucional dhe sigurimin e treguesve mbi nevojën e ri- drejtimit/ndryshimit të planeve të zhvillimit të sistemit të IC dhe nevojave të sektorit të biznesit.

Çdo veprim strategjik i rekomanduar do të duhet të marrë parasysh madhësinë e vendit dhe kërkesën e pritshme për metrologji, dhe më shumë në përgjithësi, kërkesën për shërbime të IC nga industria. Strategjia do të bazohet në përvojën ndërkombëtare dhe praktikën e favorshme për vende me madhësi dhe GDP të njëjtë.

Detyrat e përcaktuara në ToR:

- Të rishikoj, siguroj komente dhe mbështes strategjinë kombëtare mbi metrologjinë sipas EU CARDS 2003 e cila reflekton- ndër të tjera- strategjinë e Marrëveshjes së Stabilizim Asocimit (MSA), afrimin e aktit të legjislacionit si dhe raporteve përfundimtare të CARDS 2003 dhe rajonale CARDS 2002.

- Të asistoj DPMK në bashkërendimin e ngushtë të përgatitjes të një strategjie unikale të IC (dmth. strategjia afat mesme për zhvillimin e integruar të sistemit kombëtar të IC) e cila do të reflektoj siç duhet strategjitë e akreditimit dhe standardizimit të përgatitura nga ana e institucioneve përkatëse me ndihmën e ekspertëve ndërkombëtar.

Përfundimet/Outputet e pritshme të kësaj detyre janë si më poshtë:

- Rekomandime me shkrim mbi strategjinë kombëtare të metrologjisë përfshirë planin e veprimit për konsolidimin e laboratorëve të metrologjisë (përgatitur me mbështetjen e EU CARDS);

- Pjesa e draftit të metrologjisë të strategjisë së IC (përgatitur sipas parametrave të përmendur më sipër), përfshirë një raport fillestar ku identifikohen çështjet të cilat nevojiten të merren parasysh në Shqipëri, ku propozohet një metodë dhe një plan pune i detajuar për të trajtuar këto çështje;

- Përfundime/outpute me shkrim për konsideratë të DPMK, ekspertëve të akreditimit dhe standardizimit si dhe për grupet e punës dhe homologët lokal;

- Të dhëna/inpute të cilat konturojnë opsionet për trajtuar çështjet e ndryshme si dhe rekomandimet kyçe të bazuara në konsultime me ekspertët, institucionet dhe zyrtarët e nevojshëm ligjor lokal;

- Raporti përfundimtar konturon rekomandimet specifike për zhvillimin dhe asistencën e mëtejshme teknike të bazuar në rekomandimet kyçe dhe siguron të dhëna/inpute të marra nga përvoja ndërkombëtare.

ii. Programi, Afatet dhe Implementimi

Programi dhe Afatet jepen në Raportin Fillestar për Pjesën e Metrologjisë (Ref. 1).

iii. Metodologjia e Përdorur

Raporti konsideron afat shkurtër periudhën deri në 5 vjet dhe afat mesëm periudhën deri në 15 vjet në fushën e metrologjisë. Pra në këtë mënyrë, pjesa e metrologjisë e Strategjisë së zhvilluar është përgatitur për 15 vjet. Por kjo e bën të nevojshme që Strategjia të rishikohet çdo 5 vjet, nëse jo më shpejt.

Hapat e përdorura për përgatitjen e pjesës së Metrologjisë të Strategjisë konturohen më poshtë:

Hapi 1: Mbledhja e të Dhënave

Hapi 2: Analizimi i të Dhënave

Hapi 3: Zhvillimi i Strategjisë

Hapi 1: Mbledhja e të Dhënave

Më poshtë jepet lista e informacionit të nevojshëm për të përgatitur një Strategji të plotë.

Natyrisht vetëm fushat që kanë të bëjnë me metrologjinë të trajtuara ne kete material.

Rishikimi i Sistemit Ekzistues (Kërkesa)

- Rishikimi i Indikatorëve Ekonomik.

- Sigurimi i të dhënave mbi konsumatorët, konsumatorët potencial.

- Sigurimi i të dhënave mbi organizatat që përfaqësojnë grupe konsumatorësh.

- Sigurimi i të dhënave për planet e ardhshme të investimit të kompanive.

- Intervistimi i planifikuesve, aksionarëve kryesor.

- Sigurimi i Politikës Industriale të Zhvillimit të vendit.

- Rishikimi i marrëdhënieve ndërkombëtare, detyrimeve.

- Rishikimi i kërkesave ndërkombëtare.

- Rishikim i sistemit rregullator.

- Rishikim i kërkesës ekzistuese për kontroll dhe inspektim.

- Rishikim i kërkesës ekzistuese për matjen e infrastrukturës për kontroll dhe inspektim.

Rishikim i Sistemit Ekzistues (Oferta)

- Rishikim i sistemit të standardizimit

- Rishikim i mekanizmave për kalimin në standarde vullnetare dhe rregullore teknike.

- Rishikim i sistemit të akreditimit

- Rishikim i sistemit të metrologjisë (metrologjia shkencore, standardet kombëtar)

- Rishikim i sistemit ligjor të metrologjisë (verifikimi, aprovimi i mënyrës)

- Rishikim i sistemit të testimit të produktit

- Rishikim i sistemit të certifikimit

- Rishikim i sistemit të kontrollit dhe inspektimit

- Rishikim i sistemit të vlerësimit të pajtueshmërisë

- Rishikim i sistemit të mbrojtjes së konsumatorit

Hapi 2: Analizimi i të Dhënave

Detyrat e mëposhtme do të implementohen për analizimin e të dhënave të mbledhura.

Vlerësimi i Kërkesave (Ligjore, Organizative)

- Rishikim i legjislacionit aktual (ligjet, dekretet)

- Rishikim i praktikave aktuale reale

- Krahasimi i legjislacionit dhe praktikave

- Krahasimi i gjendjes ekzistuese të Sistemit të IC sipas kërkesave të Organizatës Botërore të Tregtisë dhe BE.

- Identifikimi i papajtueshmërinë.

- Përgatitja e të dhënave/inputeve të cilat do të përdoren për Modelin e Zhvillimit.

- Përcaktimi i sektorëve përkatës ekonomik kryesor për Shqipërinë deri në fund të vitit 2023.

- Përcaktimi i 4 vendeve si model: Për këtë funksion, vendet e mëposhtme janë zgjedhur:

- Italia (anëtare e G7, themeluese e BE, metrologji të zhvilluar, sistem shkencor metrologjik të klasifikuar, partneri më i madh tregtar i Shqipërisë)

- Austria (Me një PB B/GDP për frymë nga më të lartat në Evropë, tepër e fortë në metrologjinë ligjore, sistem të centralizuar, gjeografikisht afër Shqipërisë)

- Turqia (Ekonomi e Madhe, së fundmi i interesuar për metrologjinë, zhvillim të shpejtë kohët e fundit në metrologji, Vend Ballkanik, ngjashmëri kulturore me Shqipërinë, sistem të centralizuar)

- Sllovenia (Vend dhe ekonomi e përmasave të vogla, zhvillime të fundit në metrologji, Vend Ballkanik, sistem të klasifikuar të metrologjisë).

- Riorganizon të dhënat përkatëse mbi këto 4 vende duke përdorur të dhënat mbi Shqipëri.

- Përcakton parametrat e ndryshimit kohor për të përshtatur progresin e Shqipërisë me përvojat e kaluara të 4 vendeve të tjera.

- Përdor të dhënat e Shqipërisë në 4 vitet e fundit dhe i krahason ato me përvojat e kaluara të 4 vendeve të përzgjedhura.

- Nëse koefiçenti i korrelacionit është më i lartë se 0.7, përdor Modelin e Zhvillimit (të shpjeguar në seksionin tjetër), përndryshe përdor vlerësimin më të Mirë nga Përvoja.

- Për këtë funksion, koefiçenti i korrelacionit ishte 0.72. Kjo është tepër afër pasigurisë prej 20%, prandaj Modeli i Zhvillimit është përdorur.

Hapi 3: Zhvillimi i Strategjisë

Detyrat të cilat u implementuan për këtë hap janë:

Vlerësimi i Kërkesave (Fizike)

- Përdorimi i rezultateve të analizave të mësipërme

- Përdorimi i modelit të përzgjedhur më sipër

- Sigurimi vjetor i kërkesave për matjeve

- Përcaktimi i kërkesave lidhur me

- Standardet Kombëtare (Metrologji)

- Kalibrimet (Metrologji)

- Verifikimi (Metrologjia Ligjore)

- Aprovimi i tipit (Metrologjia Ligjore)

- Marrja e kërkesave në fushat e tjera nga ana e konsulentëve përkatës ose kërkesat e vlerësuara për

- Rregullat

- Mbikëqyrja Tregut, Inspektimi dhe Kontrolli

- Standardizimi

- Certifikimi

- Akreditimi

- Për periudha 5 vjeçare për 15 vjet

-Krahasimi i kërkesave të siguruara prej konsulentëve të tjerë me kërkesa për infrastrukturën e matjes.

- Realizon ndryshime për metrologjinë nëse është e nevojshme

- Propozon sistemin e nevojshëm konform kërkesave të Organizatës Botërore të Tregtisë dhe BE.

- Vlerëson kohën e nevojshme dhe kohën në dispozicion për kalimin/tranzicionin.

- Vlerëson koston e tranzicionit/kalimit.

- Ri-analizon aftësinë e organizatave përkatëse për të thithur investime të reja lidhur me

- Ambientet fizike (godina, laboratorë, sistemet IT, furnizimi me energji, kontrolli mjedisor, zhurmat, pluhuri, etj.)

- Burimet njerëzore (aftësia për të pajtuar në punë njerëz kompetent, përvojën ekzistuese, kapacitete për të mësuar, aftësi gjuhësore, pagesa, sistemin e promovimit, ruajtjen e stafit të trajnuar etj.)

- Zotërimi (Motivacionit, sistemit të marrjes së vendimeve, inovacionet, aftësia për të zgjidhur problemet).

- Mjedisi Operacional (prokurimi, rregulloret e pajtimit në punë, formalitetet doganore, transaksionet financiare, rregulla të tjera publike, detyrime)

- Kufizime të tjera të mundshme.

- Duke marrë parasysh fondet në dispozicion dhe aftësitë thithëse të investimeve të organizatave përkatëse, realizon modifikimet e nevojshme nëse nevojitet.

- Ri-vlerëson kohën që kërkohet dhe kohën në dispozicion për tranzicionin/kalimin.

- Ri vlerëson koston e tranzicionit/kalimit.

- Përgatit draftin e programit për një plan veprimi

- Përgatit vizionin për gjendjen e Metrologjisë në Shqipëri në fund të çdo periudhe 5-vjeçare.

- Ri-formaton të gjithë paketën dhe finalizon Strategjinë.

iv. Modeli i Zhvillimit

Modeli i Zhvillimit bazohet në supozimet e mëposhtme:

Burimet e nevojave për infrastrukturën e matjes:

- Kërkesat ekonomike dhe sociale.

- Kërkesat rregullatorë. Kjo nuk është identike me nevojat ekonomike dhe sociale. Në disa fusha ekziston nevoja por matjet nuk janë sistemuar. Në disa fusha është abuzuar me kërkesat rregullatorë dhe ato nuk përshtaten me nevojën.

- Kërkesat ndërkombëtare. Shqipëria po bëhet pjesë e botës së industrializuar dhe ekzistojnë shumë kërkesa të forta për një partneritet të tillë, veçanërisht në fushën e lëvizjes së lirë të mallrave. Gati të gjitha kërkesat kanë lidhje me infrastrukturën e matjes/vlerësimit.

- Kostot e ndjekjes. Kur realizojmë vlerësime, duhet të sigurojmë ndjekjen e nevojshme për vlerësimin në fjalë. Një tjetër vlerësim realizohet për të siguruar ndjekjen e këtij sistemi të veçantë. Ekzistojnë raste kur nevojitet të investohet në fusha të reja me qëllim uljen e kostove të ndjekjes në fusha të tjera. Për shembull, një institut metrologjik mund të zgjedh të investoj në një sistem parësor (me saktësinë më të lartë) edhe pse nuk ekziston nevoja ekonomike, sociale apo ndërkombëtare. Megjithatë gradimi i pajisjeve dytësore/të vjetra jashtë shtetit kushton shumë dhe investimi në një sistem parësor është i justifikueshëm nga ana ekonomike.

Kufizimet për zotërimin e sistemit të nevojshëm, kur nevojitet.

- Ambientet në dispozicion. Metrologjia kërkon tre kushte kryesore për të funksionuar. Pajisje të përshtatshme, operator dhe kontroll mjedisor. Pra, godina për sistemimin e laborato rëve dhe sigurimin e kushteve mjedisore mbetet një kufizim serioz për investime.

- Personeli. Kjo mbetet një nga elementet më kritike të sistemit. Nëse personi që operon instrumentin më delikat të matjes/vlerësimit nuk është në gjendje të kryej punën e tij ashtu siç duhet ose nuk zotëron metodat e matjes/vlerësimit, analizën e të dhënave, përgatitjen e certifikatës, mirëmbajtjen e sistemit, atëherë matjet/vlerësimet nuk janë të vlefshme.

- Burimet financiare. Përveç investimeve në sistemet kryesore, metrologjia kërkon një shumë të konsiderueshme të ardhurash rrjedhëse si për udhëtime, gradime, riparime dhe mirëmbajtje të pajisjeve të matjes/vlerësimit, harxhimeve etj.

Nëse këto nuk sigurohen si duhet, metrologjia nuk mund të evoluoj.

- Zotërimi, motivimi, Kjo përfaqëson dëshirën për të kryer siç duhet dhe në kohë detyrën. Kjo mbulon të gjithë sistemin përkatës të vendim marrjes, parlamentin, qeverinë, METE, organizatat e IC dhe individët.

- Kufizimet logjistike. Këto janë çështje të formaliteteve lokale si pajtimi në punë, prokurimi, transporti, doganat, etj. Formalitetet brenda këtyre sistemeve mund të ngadalësojnë në mënyrë të konsiderueshme zhvillimet. Përveç formalitete, organizatat financuese kanë burokracitë e tyre.

Modeli përdor burimet për nevojat si mundësues (promotor) të sistemit metrologjik dhe kufizimet si kufizues (frena) të sistemit.

Atëherë parametrat e vlerësohen për 15 vitet e ardhshme dhe investime optimale për një fushë të tillë vlerësimi janë siguruar. Më poshtë paraqitet teknika e përdorur.

Mundësuesit (promotorët)

E Nevojat Ekonomike (ndërmjet 0 dhe 5)

R Kërkesat Rregullatorë (ndërmjet 0 dhe 5)

I Kërkesat për Njohje Ndërkombëtare (ndërmjet 0 dhe 5)

C Kërkesat për Ndjekje (ndërmjet 0 dhe 5)

Kufizuesit :

P Ambientet (ndërmjet 0,01 dhe 1)

S Stafi (ndërmjet 0,01 dhe 1)

F Kufizimet financiare (ndërmjet 0,01 dhe 1)

O Zotërimi/Motivimi (ndërmjet 0,01 dhe 1)

L Kufizime logjistike (ndërmjet 0,01 dhe 1)

Rezultati

G Potenciali i Rritjes

?i Ngarkesa për mundësuesit

?i Ngarkesa për kufizuesit G=(?EE+?RR+?II+?CC)*(?PP)(?SS)(?OO)(?LL) or G=(?EE+?RR+?II+?CC)*?.P.S.O.L

Ku ? përfaqëson ngarkesën e kombinuar për frenuesit

Për këtë projekt, nuk kishte kohë të mjaftueshme për të matur ose përllogaritur apo vlerësuar koefiçentët e ngarkesës ndaj i konsiderojmë të gjitha si 1. Atëherë kemi:



G=(E+R+I+C).P.S.O.L



Këtu mundësuesit varen si nga fusha e matjes/vlerësimit ashtu edhe nga viti por kufizuesit varen vetëm nga viti.

Kështu për çdo fushë vlerësimi/matje (m) ose për një vit të dhënë (v) kemi



Gm,y=(Em,y+Rm,y+Im,y+Cm,y).(P.S.O.L)y



Më vonë përdoret një metodë përsëritëse me dy etapa.



Etapa e Parë

1. "P,S,O,L" vlerësohet për çdo vit gjatë projektit. Kjo sasi gjithashtu quhet "Kapaciteti Thithës për Investim" .

2. "I" vlerësohet për çdo vit dhe për çdo fushë matje/vlerësimi (tabelat e CIPM/MRA janë përdorur për këtë qëllim.)

3. "E" vlerësohet për çdo fushë matje/vlerësimi dhe për çdo vit duke përdorur një nga dy metodat:

a. Metoda avancuar: Nëse vendi zotëron një Plan Zhvillimi Industrial, atëherë ky plan përdoret për të vlerësuar kërkesat ekonomike duke përdorur 1820 lloje produktesh dhe 116 lloje matjesh/vlerësimesh.

Për Shqipërinë nuk ekziston një Plan Zhvillimi Industrial, kështu që kjo metodë mund të mos përdoret.

b. Metoda e kundërt: Nëse vendi nuk zotëron një PZHI, atëherë për secilin nga 116 llojet e matjeve/vlerësimeve nevoja e vitit të parë vlerësohet duke përdorur 260 aktivitete ekonomike globale në 10 kategori SITC (Standard International Trade) Classification/Klasifikimi Standart Ndërkombëtar i Tregtisë). Viti i fillimit për këtë model merret viti 2001 pasi zotërojmë statistika të besueshme të tregtisë me jashtë që nga ai vit. Referoju Shtojcës XIII për treguesit ekonomik të përdorur. Më vonë, për çdo vit, norma e vlerësuar e GDP përdoret rritjen ekonomike në fushën e veçantë të matjes/vlerësimit. Një koefiçent ngarkese përdoret për të përshtatur rritjen aktuale në lidhje me rritjen e GDP. Rastet ekstreme përbëjnë vlerësime magnetike me koefiçent 0.05 dhe matje dimensionale me koefiçent 3,6. Për këtë funksion, pragu për investim është përcaktuar 5. Kur nevoja totale përbën më shumë se 5 (nga një maksimum prej 20) investimi justifikohet.

4. "R" vlerësohet për çdo fushë matje në mënyrë vjetore duke përdorur "E" e vlerësuar. Për vende me sistem rregullator të fortë, (ish vendet komuniste, vendet e Evropës Veriore dhe disa vende të Evropës Qendrore) përdoret një koefiçent ndërmjet 0 dhe 1,4 në varësi të fushës së vlerësimit. 0 përfaqëson mungesën totale të sistemit dhe 1,4 përfaqëson afërsisht 40% të tregut të sistemuar për atë zonë të veçantë matje/vlerësimi. Shifrat korresponduese mbeten 0-0,8 për shtetet e Evropës Qendrore, 0-1,1 për pjesën tjetër të Evropës dhe 0-0,6 pjesën tjetër të botës me shumë përjashtime.

5. Atëherë Gm,y vlerësohet duke injoruar Cm,y,. Pasi përcaktohet Gm,y, atëherë Cm,y përcaktohet midis 0,5% dhe 1/3 të nevojës së vlerësimit në varësi të tipit të vlerësimit. Cm,y mund të jetë ndërmjet 0 dhe 5.

Etapa e dytë

6. Atëherë Cm,y shtohet në formulë dhe Gm,y ri-vlerësohet duke dhënë rezultatin përfundimtar.

7. Atëherë përcaktohet sistemi i matjes/vlerësimit dhe pajisja laboratorike e nevojshme për çdo Gm,y. Nëse Gm,y rezulton më e madhe se 5, atëherë investimi është i justifikuar.

Tabelat, koefiçentët universal, matricat korrelative të tërthorta dhe programet/software e nevojshme të cilët përbëjnë Modelin e Zhvillimit janë përpiluar nga ana e Autorit dhe konsiderohen të dhëna të patentuara. Megjithatë, të dhënat ekonomike të përdorura si inpute për Modelin e Zhvillimit jepen në Shtojcën G dhe përmbledhja e rezultateve jepet në Shtojcë D.



Shtojca D Rezultatet e Modelit të Zhvillimit për Metrologjinë

a. Vlerësimi i Kërkesave

Ashtu siç u diskutua në Shtojcën C (Kuadri i Strategjisë), ekzistojnë katër grupe kërkesash. Dy prej tyre (Kërkesa ekonomike dhe Ndërkombëtare) përbëhen nga parametra të pavarur dhe dy kërkesat e mbetura (Rregullat dhe Ndjekja) mund të përfitohen me anë të një formule.

Kërkesat Ndërkombëtare janë universale dhe varësia në një vend të vetëm është tepër e dobët krahasuar me të tjerët . Në përgjithësi, kërkesat kategorizohen nga madhësia e ekonomive dhe zhvillimi industrial. Pra, sfida më kryesore mbetet përcaktimi i Kërkesave Ekonomike.

Metoda e përdorur përshkruhet në shtojcën e mëparshme. Në këtë kapitull, rezultatet do të paraqiten në tre kategori:

- Kostot e Investimit (pajisje, programe/software dhe punime civile)

- Kërkesat e Personelit (për sa i përket numrit total të personelit)

- Kostot e Transferimit të Njohurive Teknike/Know-how (për sa i përket trajnimeve dhe consulencave)

Modeli Zhvillimit të përdorur paraqet kërkesa vjetore për çdo fushë matje/vlerësimi si dhe kapacitetin e thithjes së investimit. E dimë të gjithë se për 15 vitet e ardhshme Sistemi Shqiptar i IC do të jetë një sistem i bazuar në kërkesa. Me fjalë të tjera, kërkesa për shërbimet e IC gjithmonë do të jenë para kapaciteteve ekzistuese në një kohë të caktuar. Kështu që kapaciteti thithës i investimit i Shqipërisë do të përcaktoj se "sesa shpejt mund të ecet".

Në një angazhim të tillë, është më e lehtë nëse një teknikë prioritetesh ekziston. Përderisa

jemi të kufizuar prej kapaciteteve investuese, lind nevoja t'i përgjigjemi pyetjes "ku duhet t'i vendos lekët e mija në fillim?" Tabelat e investimeve janë organizuar në mënyrë të tillë që përgjigja e kësaj pyetje themelore të dali në pah. Në tabelat e mëposhtme paraqiten tre faza të zhvillimit lidhur me ambientet:

- Godina Ekzistuese 2007-2010)

- Godina e Re 2011-2018)

- Godina në të Ardhmen 2019-2023)

Investimet grupohen në paketa. Paketat paraqiten më poshtë. Në tabelat më ngjyrë, çdo rresht tregon një paketë specifike. Numrat në secilën kuti (ndërmjet 6 dhe 20) tregojnë se sa e rëndësishme është fusha e veçantë e matjes/vlerësimit në atë periudhë kohore. Përqindja është përcaktuar si pragu, kështu që investimet justifikohen vetëm nëse rëndësia e kalon shifrën 5. Ngjyrat (e gjelbër, e verdhë, blu, dhe portokalli) tregojnë kohëzgjatjen e investimit (përfshirë zhvillimin e burimeve njerëzore, ndjekjen, akreditimin, çështjet e sistemit të cilësisë). Pra zotërimi i kapitalit nuk do të thotë se matjet/vlerësimet do të fillojnë menjëherë pasi GDMC të pajiset me pajisjen e nevojshme. Zgjat disa vjet para se "vlerësimi profesional" të filloj. Kur koha dhe personeli janë të kufizuar, atëherë investimet programohen në periudha kohore. Tabelat reflektojnë këto fakte gjithashtu. Paketat e investimeve organizohen në mënyrë të tillë që në të ardhmen ato të financohen në mënyrë individuale përveç transferimit të njohurive teknike/know how të cilat lidhen ngushtë me investimet e reja dhe/ose personelin e ri. Këto tabela përbejnë thelbin e pjesës së metrologjisë në Strategjinë e IC.



































































Shpjegime:

o Nevoja Totale (0-20) përbën nevojën e një instrumenti të dhënë në një kohë të caktuar. Në rast se nevoja është më e

madhe se 5, atëherë investimi justifikohet.

o Investimet ndahen në tre grupe:

o Investime të cilat mund të realizohen në ambientet ekzistuese.

o Investime të cilat mund të realizohen në ambiente të reja ose që nuk nevojiten para 2011.

o Investime të cilat kërkojnë një ambient të specializuar ose që nuk nevojitet para 2019.

o Për një fushë të dhënë matjesh nevojiten 1 deri në 4 paketa të ndryshme në varësi të kufizimeve. Këto janë përfaqësuar

me ngjyrat:e gjelbër, e verdhë, blu dhe portokalli.

o Kostot e përafërta janë vlerësuar para 2023 dhe mbas 2023 në dy kolona të veçanta.





b. Paketat e Investimeve

milion leke







Pak. Fusha e Matjes/Vlerësimit Kostoja Fillimi Mbarimi

Totale

M01A Masa/sasia (1 g- 1 kg) 5.000 2008 2008

M01B Masa (1 g- 1 kg) 6.250 2011 2011

M01C Masa (1 g- 1 kg) 3.750 2014 2014

M01D Masa (1 g- 1 kg) 3.750 2017 2017

M02A Masa (2 kg- 50 kg) 2.500 2009 2009

M02B Masa (2 kg- 50 kg) 6.250 2012 2012

M02C Masa (2 kg- 50 kg) 3.750 2015 2015

M03A Masa (> 50 kg) 2.500 2010 2010

M03B Masa (> 50 kg) 3.750 2013 2013

M03C Masa (> 50 kg) 3.750 2016 2016

M03D Masa (> 50 kg) 2.500 2019 2019

M04A Presioni (hidraulik) 2.500 2008 2008

M04B Presioni (hidraulik) 5.000 2011 2011

M04C Presioni (hidraulik) 5.000 2017 2017

M05A Presioni (pneumatik) 5.000 2008 2008

M05B Presioni (pneumatik) 5.000 2012 2012

M05C Presioni (pneumatik) 2.500 2018 2018

M06A Vakum (sekondar) 3.750 2020 2020

M07A Forca (me anë të shndërruesve) 5.000 2009 2009

M07B Forca ((me anë të shndërruesve) 7.500 2012 2012

M08A Forca (deri në 100 kN, peshë e vdekur/deadweight) 31.250 2011 2011

M08B Forca (deri në 100 kN, peshë e vdekur/deadweight) 6.250 2014 2014

M09A Forca (> 100 kN, amplifikimi ngritës) 18.750 2013 2013

M09B Force (> 100 kN, amplifikimi ngritës) 106.250 2014 2014

M10A Forca rrotulluese (dytësore) 3.750 2016 2016

M10B Forca rrotulluese (dytësore) 2.500 2021 2021

M11A Fortësia (dytësore) 6.250 2014 2014

M12A Densiteti (solide) 2.500 2010 2010

M12B Densiteti (solide) 3.750 2015 2015

M13A Densiteti (likuide) 2.500 2019 2019

M13B Densiteti (likuide) 2.500 2016 2016

V01A Rrjedhja e Gazit (sekondar/dytësor) 2.500 2009 2009

V01B Rrjedhja e Gazit (dytësor) 7.500 2012 2012

V02A Rrjedhja e Gazit (primar) 22.500 2017 2017

V03A Rrjedhja Likuide (dytësore) 5.000 2010 2010

V03B Rrjedhja Likuide (dytësore) 2.500 2011 2011

V04A Volumi (solid) 7.500 2015 2015

V05A Volumi (likuid) 2.500 2008 2008

V05B Volumi (likuid) 2.500 2011 2011

L01A Kalibra fundore (deri në 100 mm) 7.500 2008 2008

L01B Kalibra fundore (deri në 100 mm) 5.000 2011 2011

L01C Kalibra fundore (deri në 100 mm) 5.000 2017 2017

L02A Kalibra fundore (më shumë se 100 mm) 20.000 2015 2015

L02B Kalibra fundore (më shumë se 100 mm) 5.000 2018 2018

L03A Interferometër 50.000 2019 2019

L04A Këndi 25.000 2020 2020

L05A Matja/Vlerësimi i Formës 12.500 2013 2013

L06A Matjet 3-D 22.500 2011 2011

L06B Matjet 3-D 15.000 2019 2019

L07A Metro shirit 10.000 2012 2012

A01A Njehsor i Nivelit Zërit 10.000 2011 2011

A01B Njehsor i Nivelit të Zërit 2.500 2016 2016



A02A Mikrofon (metrologjik) 12.500 2017 2017

Pack. Fusha e Matjes Kostoja Fillimi Mbarimi

Totale

A03A Vibracioni (dytësor) 15.000 2019 2019

A04A Ultrasonikë (industrial) 10.000 2020 2020

T01A Likuidi në Matjet e Xhamit 3.750 2008 2008

T01B Likuidi në Matjet e Xhamit 1.250 2012 2012

T02A Termoçifte 3.750 2008 2008

T02B Termoçifte 2.500 2012 2012

T03A SPRT (deri në Pikën e Caktuar Al) 12.500 2008 2008

T03B SPRT (deri në Pikën e Caktuar Al) 6.250 2010 2010

T03C SPRT (deri në pikën e Caktuar Al) 6.250 2016 2016

T04A SPRT (temperaturë e lartë) 5.000 2014 2014

T04B SPRT (temperaturë e lartë) 1.250 2019 2019

T05A Termometria e Radiacionit 18.750 2017 2017

T05B Termometria e Radiacionit 3.750 2019 2019

T05C Termometria e Radiacionit 2.500 2021 2021

T06A Lagështia (Gradimi Industrial) 2.500 2008 2008

T06B Lagështia (Gradimi Industrial) 1.250 2013 2013

T06C Lagështia (Gradimi Industrial) 1.250 2019 2019

T07A Lagështia (krijimi) 6.250 2014 2014

T07B Lagështia (krijimi) 3.750 2020 2020

T08A Lagështia (pike e vesës) 5.000 2014 2014

T08B Lagështia (pika e vesës) 5.000 2020 2020

P01A Potometria 22.500 2018 2018

P02A Radiometria 20.000 2015 2015

P03A Kolormetria 6.250 2009 2009

P04A Spektrofotometria 10.000 2011 2011

F01A Takometër, frekuenca dytësore 5.000 2008 2008

F02A Standardet e Frekuencës 25.000 2012 2012

F02B Standardet e Frekuencës 12.500 2018 2018

F03A Sinkronizimi Kohor 7.500 2012 2012

F03B Sinkronizimi Kohor 2.500 2018 2018

E01A Tensioni AC/DC (me anë të kalibratorit) 3.750 2008 2008

E02A Rryma AC/DC (me anë të kalibratorit) 3.750 2011 2011

E03A Rezistenca DC (me anë të kalibratorit) 2.500 2015 2015

E04A Voltazhi DC (standard referues tensioni) 2.500 2009 2009

E04B Voltazhi DC (standard referues tensioni) 1.250 2016 2016

E05A Rezistenca DC (standarde referues rezistence) 5.000 2010 2010

E05B Rezistenca DC (Standarde referues rezistence) 2.500 2016 2016

E06A Vat metër 10.000 2011 2011

E06B Vat metër 2.500 2014 2014

E06C Vat metër 2.500 2020 2020

E07A RF dhe Mikrovale (koaksiale) 15.000 2019 2019

E08A Radiacioni Elektromagnetik 20.000 2021 2021

E09A Shkarkimi Elektrostatik 5.000 2008 2008

C01A pH 2.500 2014 2014

C01B pH 2.500 2019 2019

C02A Përcjellshmëria Elektrolitike 6.250 2017 2017

C03A Metodat Analitike (Organike) 18.750 2011 2011

C03B Metodat Analitike (Organike) 12.500 2014 2014

C03C Metodat Analitike (Organike) 6.250 2017 2017

C03D Metodat Analitike (Organike) 6.250 2020 2020

C04A Metodat Analitike (Inorganike) 18.750 2011 2011

C04B Metodat Analitike (Inorganike) 12.500 2014 2014

C04C Metodat Analitike (Inorganike) 6.250 2017 2017

C04D M etodat Analitike (Inorganike) 6.250 2020 2020



C05A Metrologjia Medicale 12.500 2012 2012

Pack. Fusha e Matjes/Vlerësimit Kostoja Fillimi Mbarimi

Totale

C05B Metrologjia ne Mjekësie 6.250 2015 2015

C05C Metrologjia Mjekësi 6.250 2019 2019

XI1A Dosimetria/Radioaktiviteti 37.500 2019 2019

XI2A Laboratori I Rrezeve X 18.750 2019 2019

Q01A Metrologjia Ligjore në Tiranë 12.500 2008 2008

Q02A Metrologjia Ligjore në Fier 17.500 2008 2008

Q03A Metrologjia Ligjore në Lezhë 10.000 2008 2008

Q04A Metrologjia Ligjore në Korçë 10.000 2008 2008

X01 Laboratori Qendror i Shëndetit 75.000 2009 2009

X02 Laboratori Qendror i Testimit të Ushqimit 30.000 2009 2009

X03 Laboratori Qendror i Mjedisit 17.500 2010 2010

X04 Laboratori Qendror Mjeko-Ligjor 120.000 2011 2011

X05 Laboratori Qendror Veterinar 15.000 2012 2012

X06 Laboratori Qendror i Kontrollit Doping 50.000 2013 2013

X07 Laboratori Qendror i Testimit të Materialeve/materials 81.250 2014 2014

X08 Laboratori Qendror i Testimit të Materialeve të Ndërtimit 10.000 2015 2015

X09 Laboratori Qendror i Telekomunikacioneve 106.250 2016 2016

S01 Reparte në strukturën ekzistuese 3.750 2008 2008

S02 Reparte në strukturën e re 18.750 2013 2013

S03 Reparte në strukturën e ardhme 31.250 2021 2021

IT1 Investime në Sistemin IT 3.125 2008 2008

IT2 Investime në Sistemin IT 18.750 2011 2011

IT3 Investime në Sistemin IT 5.000 2014 2014

IT4 Investime në Sistemin IT 5.000 2017 2017

IT5 Investime në Sistemin IT 25.000 2019 2019

IT6 Investime në Sistemin IT 1.250 2022 2022

B01 Modifikime në ndërtesën ekzistuese 25.000 2008 2008

B02 Konstruksioni i Ndërtesës së Re 437.500 2009 2010

B03 Konstruksioni i Ndërtesës në të ardhmen 875.000 2019 2020

Y01 Projektimi i Ndërtesës së Re 62.500 2008 2008

Y02 Kontrolli i Ndërtesës së Re 21.875 2009 2010

Y03 Projektimi i Ndërtesës në të Ardhmen 125.000 2018 2018

Y04 Kontrolli i Ndërtesës në të Ardhmen 43.750 2019 2020



Vërejtje: Markimet me ngjyrë jeshile nuk përfshihen në GDMC. Radiacioni

Jonizues mund të jetë pjesë e GDMC mbas vitit 2019

c. Kërkesat për Personel të GDMC



Plani A.

Kërkesat për personel 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022

Masa dhe Dendësia 2 2 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3

Presioni 1 2 2 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3

Forca dhe Fortësia 1 1 1 2 2 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3

Gjatësia, Këndi, Forma, 3D,

Diment. 1 2 2 3 3 4 4 4 4 5 5 5 5 6 6 6

Volumi 1 1 2 2 2 2 2 3 3 3 3 3 3 3 3 3

Rrjedha 1 1 1 2 2 2 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3

Akustika, Vibracioni, Ultrasoniks 1 2 2 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3

Temperatura, Lagështia 2 2 2 3 3 3 3 4 4 4 4 5 5 5 6 6

Fotometria, Radiometria 1 2 2 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3

Koha dhe Frekuenca 1 2 2 2 3 3 3 3 3 3 3 3 3

Matjet/Vlerësimet Elektrike

Matjet/Vlerësimet (1) 3 3 3 4 4 5 5 5 5 5 6 6 6 6 6 6

Matjet/Vlerësimet Kimike 1 2 3 4 4 5 5 5 5 5 5 5 6

Radiacioni Jonizues 2 3 3 3

Totali, Studiuesit 12 14 16 26 30 34 38 41 42 43 44 45 47 49 50 51

Metrologjia Ligjore (Përveç Tirana) 58 57 56 55 54 53 52 51 50 49 48 47 46 45 45 45

Kontrolli Metrologjik 12 13 14 15 16 17 18 19 20 20 20 20 20 20 20 20

Mbështetës dhe Administrativ 18 19 19 24 24 24 25 25 25 25 26 26 26 26 26 26

Totali i Përgjithshëm 100 103 105 120 124 128 133 136 137 137 138 138 139 140 141 142

Administrativ/Totali 0,18 0,18 0,18 0,20 0,19 0,19 0,19 0,18 0,18 0,18 0,19 0,19 0,19 0,19 0,18 0,18

(1) Laboratori i Aparaturave të Kumarit është pjesë e Matjeve/Vlerësimeve Elektrike



d. Kostot e Transferimit të Njohurive Teknike/Know-How për GDMC milion leke

Transferimi i Know-How Total 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022

KM1 Masa dhe Densiteti 10.250 1.500 0.625 0.375 1.500 1.000 1.000 0.625 1.000 0.625 0.625 0.625 0.375 0.375

KM2 Presioni dhe Vakum 7.875 1.000 0.625 0.375 1.500 1.000 0.625 0.375 1.000 1.000 0.375

KM3 Forca dhe Fortësia 9.875 1.500 0.625 1.500 1.875 2.250 1.000 0.375 0.375 0.375

KV1 Rrjedha 6.500 0.625 0.625 1.500 1.500 0.625 0.625 0.625 0.375

KV2 Volumi 5.000 1.000 0.625 1.500 0.625 0.625 0.625

Gjatësia, Këndi, Formë, 3-D

KL1 Matjet/Vlerësimet 10.875 1.500 0.625 0.625 1.000 0.625 1.500 1.000 0.625 1.500 1.500 0.375

KA1 Akustika, Vibracioni, Ultrasoniks 6.375 1.500 0.625 0.375 0.375 1.500 1.000 0.625 0.375

KT1 Temperatura, Lagështia 10.250 1.500 1.500 1.000 0.375 1.000 1.000 0.375 1.500 1.000 0.625 0.375

KP1 Fotometria dhe Radiometria 6.750 0.625 1.000 0.375 1.500 0.375 1.500 0.625 0.375 0.375

KF1 Koha dhe Frekuenca 4.625 0.625 1.500 0.375 0.375 1.000 0.375 0.375

KE1 Matjet Elektrike 13.000 1.500 0.625 1.000 1.500 0.625 0.375 0.375 0.375 1.000 0.375 0.375 2.250 0.750 1.500 0.375

KC1 Matjet Kimike 9.125 2.250 1.000 0.375 1.875 0.625 0.375 1.500 0.375 0.375 0.375

KI1 Radiacioni Jonizues 4.875 2.6250 1.500 0.375 0.375

KB1 Mbështetja Teknike 8.500 0.625 1.875 0.625 0.625 0.625 3.1250 0.625 0.375

KG1 Çështje të Përgjithshme/Horizontale 76.250 6.250 6.250 10.000 7.500 6.250 5.000 5.000 3.750 2.500 1.250 7.500 6.250 5.000 2.500 1.250





Vërejtje: Këto shpenzime mbulojnë konsulentët në ambientet e tyre, në ambientet e GDMC si dhe trajnimin e stafit të GDMC jashtë shtetit.



Shtojca E Sistemi ekzistues IC në Shqipëri

a. Metrologjia

i. Gjendja e përgjithshme

Sistemi ekzistues i Metrologjisë në Shqipëri është i ngjashëm me sistemet e përdorura në Bashkimin Sovjetik dhe Kinë. Ky sistem nuk është tërësisht në përputhje me praktikat ndërkombëtare. Megjithatë, të gjithë aktorët e realizojnë këtë dhe ka një angazhim të fuqishëm për të transformuar sistemin ekzistues në një sistem të pranueshëm për OBT-në dhe BE-në.

Fatkeqësisht, Shqipëria nuk ka një plan afatgjatë për zhvillimin e Sistemit të saj të Metrologjisë. Ky punim synon ta zgjidhë këtë problem.

Si projekti CARDS dhe BERIS janë përgatitur pa një strategji afatgjatë. Programi CARDS pothuajse ka përfunduar kështu që nuk mund të bëjmë dot asgjë. Megjithatë, BERIS sapo ka filluar dhe në këtë punim do të ketë informacion të mjaftueshëm për implementimin e projektit BERIS.

Në Shqipëri, DPMK është organizata kryesore për metrologjinë. Ajo ka kryesisht tre funksione kryesore dhe shtatë nënfunksione:

Funksionet e DPMK:

1. Metrologjia shkencore dhe industriale

1.1 Standardet kombëtare të matjeve

1.2 Laboratorët e kalibrimit

2. Metrologjia ligjore (që përfshin degët rajonale)

2.1 Laboratorët e verifikimit

2.2 Laboratorët e testimit të produkteve

2.3 Miratimi tip

3. Mbikëqyrja metrologjike

3.1 Inspektimi metrologjik

3.2 Laboratorët e kontrollit

Aktualisht, funksionet 2.1 dhe 3.1 operojnë me kapacitete mjaft të kufizuara.

1.2 po krijohet 1.1 do të krijohet bashkë me 1.2.

Ka kapacitete mjaft të kufizuara në 3.2 me disa aparate të vogla funksionale matëse.

2.2 dhe 2.3 nuk ekzistojnë për momentin.

Përveç DPMK, ka tre infrastruktura shtesë matjesh si pjesë e laboratorëve kombëtare të referimit të matjeve:

Universiteti Politeknik i Tiranës Tensioni dhe Rezistenca DC

Korporata e Energjisë Elektrike Kontatoret elektrikë

Instituti i Fizikës Bërthamore Rrezatimi jonizues

Në Shqipëri nuk ka laboratorë kalibrimi të akredituara.

Për sa i përket testimit, ka 6 laboratorë të akredituara për ushqime, lëndë plasëse, materiale ndërtimi dhe lëndë djegëse.

Disa ministri gjithashtu kanë përgjegjësi në lidhje me testimin dhe analizën. Shembuj për këto janë emetimet gazrave të makinave nga tubat e shkarkimit, ushqimet dhe fusha veterinare. Disa prej këtyre përgjegjësive përmbushen nëpërmjet instituteve të specializuara si ushqimi dhe veterinaria. Ato gjithashtu kanë disa degë rajonale. Nga ana tjetër, infrastruktura e matjeve dhe kapacitetet e matjeve nuk janë të mjaftueshme.

DPMK ka një pozicion të fuqishëm në vend dhe ky është një avantazh i madh.

Rëndësia e metrologjisë duket të kuptohet mjaft mirë nga aktorët e metrologjisë dhe sistemi i matjeve.

DPMK operon në varësi të Ministrisë së Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjetikës (METE).

ii. Kuadri ligjor

Sistemi ligjor në lidhje me metrologjinë në Shqipëri, shpjegohet në Kapitujt e mësipërm.

Një faktor nxitës i metrologjisë shqiptare është Ligji 8996 i datës 30.01.2003 "Mbi Njësitë e Matjeve dhe Kontrollin e Instrumenteve Matëse". Ky ligj është amenduar nga Ligji 9542 i datës 22.05.2006 "Mbi disa ndryshime në Ligjin Nr.8996".

Megjithatë, kuptohet që një ligj i ri mbi metrologjinë do të konkretizohet së shpejti.

Lista e ligjeve, rregulloreve dhe vendimeve përkatëse të qeverisë, jepet në Bashkëlidhjen B.

Meqë Ligji i Metrologjisë do të ndryshojë së shpejti, janë bërë komente dhe sugjerime për ligjin e propozuar. Sigurisht, këto komente dhe sugjerime mund të përdoren për legjislacionin ekzistues meqë ideja pas këtyre komenteve dhe sugjerimeve është mjaft e qartë dhe e vlefshme për çdo ligj.

iii. Kuadri Institucional

Mekanizmi operacional

Edhe pse DPMK operon nën varësinë e Ministrisë së Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjetikës, operacionet e saj mbikëqyren nga Këshilli i Metrologjisë i cili përbëhet nga 13 anëtarë, duke përfshirë anëtarë nga organizatat e akreditimit dhe standardizimit, si dhe nga Instituti i Fizikës Bërthamore.

DPMK është e organizuar në katër drejtori:

Drejtoria i Metrologjisë Shkencore dhe Industriale (DIM)

Drejtoria e Metrologjisë Ligjore (DLM)

Drejtoria e Supervizionit Metrologjike (DMS)

Drejtoria e Shërbimeve Mbështetëse

Drejtuesit e drejtorive raportojnë Drejtorit të DPMK.

Ka gjithashtu një vend pune për Zëvendës Drejtor. Ky vend pune teknik momentalisht është i lirë.

Shumë prej vendimeve teknike merren në tre nivele:

Laborator

Drejtori

Drejtori i DPMK

Financiarisht, DPMK është gjysmë e pavarur. Burimet e siguruara nga buxheti sh tetit janë nën kontrollin e rreptë të qeverisë, por të ardhurat e gjeneruara nga DPMK nëpërmjet shërbimeve të dhëna për industrinë, mund të përdoren relativisht lirisht, me përjashtim të rrogave.

Aktualisht, DPMK ka të ardhura të qëndrueshme megjithëse infrastruktura e matjeve është mjaft e dobët. Sipas buxhetit të vitit 2007 të DPMK, kontributi i qeverisë është 24 mil. leke dhe të ardhurat e planifikuara janë 115 mil Leke. Në të ardhmen, është e arsyeshme të supozohet se DPMK nuk do të ketë nevojë për kontribut qeveritar. Ky është lajm i mirë në shumë vende dhe qeveritë mbështetin këto organizata me qëllim që t'u japë mundësinë të gjenerojnë më shumë të ardhura. Megjithatë, në disa vende, qeveritë kanë tendencën të kontrollojnë këto tipe të ardhurash, në të vërtetë duke eliminuar një potencial të konsiderueshëm për to. Kjo nuk ka ndodhur në Shqipëri. Këshillohet që DPMK-së t'i jepet më tepër fleksibilitet për menaxhimin e financave të saj.

Mundësia për të shpenzuar të ardhurat e veta të gjeneruara, është një nxitës i fuqishëm dhe një shtysë kryesore në shumë raste të suksesshme në metrologji. Mekanizmat operues të shumë organizatave varen nga fleksibiliteti për menaxhimin financiar.

Meqë sistemi i DPMK është i vogël (aktualisht nga 100 persona), nuk ka vështirësi serioze operacionale. Sidoqoftë, nëse do angazhohen mbi 600 persona dhe në operacione rajonale më aktive, mund të priten më tepër komplikime.

Mekanizmi operacional i DPMK dhe katër drejtorive përshkruhet gjerësisht në "Strategjinë dhe Planin e Biznesit të DPM". Më poshtë jepet një përmbledhje e shkurtër.

Vendimmarrja

Që një projekt të jetë i suksesshëm, procesi i vendimmarrjes është një prej faktorëve më të rëndësishëm. Në DPMK, rolet janë të qarta në lidhje me sistemin e vendimmarrjes, me një përjashtim në Sektorin Elektrik. Nga ana tjetër, mungesa e njohurive teknike ngadalëson procesin e vendimmarrjes , veçanërisht nëse ka ide konkurruese ose propozime që duhet të shqyrtohen. Vendimmarrësit kanë nevojë për shumë më tepër kohë për të vendosur se çfarë është e gabuar dhe çfarë e drejtë. Kjo pritet të vazhdojë për 4-5 vjet të tjera derisa vendimmarrësit relevantë dhe kryesorë të kenë më shumë përvojë dhe të krijojnë nënsisteme vendimmarrjeje.

Aktualisht, DPMK mbështetet në informacionin nga burime të ndryshme por nuk është e pajisur për të filtruar ato me vlerë të ulët të shtuar dhe trajton ato më relevante.

Deri tani, nuk ka pasur përqasje kontradiktore serioze në programet CARDS, BERIS dhe programe të tjera, por kjo mund të ndodhë. DPMK duhet të përgatitet për këto raste dhe duhet të zhvillojë një politikë nëse ndodh ndonjë situatë e padëshiruar.

Sistemet e jashtme të vendimmarrjes si METE dhe Banka Botërore nuk mund të vlerësoheshin në këtë vizitë. Ka prova se përvoja ekzistuese në METE për të drejtuar një projekt të Bankës Botërore, duhet të përmirësohet. Kjo mund të bëhet mjaft e rëndësishme për çështje të ndërlikuara prokurimi.

Vendimmarrja administrative duket të funksionojë mirë, meqë DPMK ka një staf administrativ relativisht të vogël.

Përdorimi i fondeve

Aftësia për të përdorur fondet në dispozicion është shumë e rëndësishme për rezultatin e një projekti. DPMK deklaroi se ata mund të përdorin të ardhurat e veta nga shërbimet e dhëna për industrinë mjaft lirisht, me përjashtim të rrogave ose pagave. DPMK ende varet nga Qeveria për disa prej financave të saj, por kjo nuk do të ndodhë pasi periudha fillestare e investimeve të bëhet operacionale.

Rregullat e prokurimit publik nuk janë faktor serioz për mundësimin e implementimit të projekteve të ndryshme dhe zbatimin e Strategjisë së zhvilluar.

Përgatitja e specifikimit teknik për pajisje delikate metrologjie mbetet një sfidë për çdo institut metrologjie. Natyrisht, DPMK do të ketë nevojë për ndihmë të jashtme dhe orientim për këtë qëllim.

Burimet njerëzore, Personeli

Gjetja dhe punësimi i stafit të kualifikuar janë thelbësore për suksesin e DPMK.

Çdo vit fiskal, DPMK propozon për stafin e ri dhe numri përfundimtar vendoset nga Ministria. Në të vërtetë, numri i stafit, rrogat dhe buxheti total caktohen nga Këshilli i Ministrave.

Për punësimin, DPMK përgatit kushtet e veçanta për stafin që do të punësohet. Kombinuar me kushtet e përgjithshme për punësimin, kandidatët testohen nga një komitet i krijuar nga DPMK. Dy nga pesë anëtarët e komitetit është nga jashtë sistemit të DPMK. Vendimi i Komitetit duhet të miratohet më tej. Normalisht, ky është një proces 3-4 mujor.

Rrogat janë të ulëta dhe nuk ka sistem ngritjeje në karrierë. Nuk ka pothuajse asnjë sistem të ngjashëm performance në punë për përcaktimin e pagave. Kjo përfshin katër probleme:

1. Gjetja dhe bindja e personave me kualifikimet më të larta që të punojnë pranë DPMK

2. Mbajtja e personave pasi ata trajnohen dhe fitojnë më shumë përvojë.

3. Ndjenjat për operimin e pajisjeve shumë të kushtueshme dhe përgjegjësia që vjen me këtë proces.

4. Ndjenjat ndaj klientëve të tyre që operojnë sisteme me cilësi më të ulët, kanë më pak përgjegjësi dhe paguhen më shumë.

Këto katër çështje janë problemet e të gjitha instituteve të metrologjisë. Pothuajse në të gjitha institutet e metrologjisë, pagat e stafit teknik janë më të larta sesa ato të laboratorëve dhe universiteteve dytësore.

Prokurimi

Ka dy kufij financiarë për prokurimin. Më poshtë, 4 mil Leke, DPMK është e autorizuar për prokurimin për sa kohë që buxheti është i mjaftueshëm. Deri në 30 mil Leke, prokurimet duhet të tenderohen. Mbi 30 mil Leke, tenderët duhet të jenë tender të hapur. DPMK nuk ka shprehur ndonjë shqetësim në lidhje me procedurat e prokurimit.

Formalitetet doganore

Një prej çështjeve kryesore është importimi i mallrave dhe i disa shërbimeve. Nëse ka pengesa në këtë fushë, këto pengesa duhet të eliminohen para fillimit të projektit, ndryshe, mund të cenohet suksesi i projektit.

Bazuar në diskutimet në DPMK, nuk duket të ketë probleme në këtë fushë. Rreth 2-3 ditë do të jenë të mjaftueshme për pajisjet e metrologjisë që të çlirohen nga detyrimet doganore.

Klientët dhe kërkesa

Marrëdhëniet ndërmjet DPMK dhe sektorit privat bazohen në kërkesën nga industria dhe shërbimet e dhëna nga DPMK, me qëllim plotësim e kërkesës. Në të gjitha vendet e industrializuara, sistemet IC janë shtysat kryesore për industrinë dhe një prej elementëve thelbësorë të tregtisë. Aktualisht, pothuajse të gjithë klientët e DPMK përcaktohen nga Rregulloret Qeveritare dhe natyra e detyrueshme e standardeve. Nuk ka vlerësim të kërkesës dhe klientëve potencialë.

Në planin afatgjatë, klientët e DPMK deklarohen si më poshtë:

Metrologjia: Testi i DPMK dhe laboratorët e analizave, laboratorët e sektorit privat, laboratorët qeveritare, spitalet, universitetet, ushtarakët.

Testet dhe analizat: prodhuesit, tregtarët që përdorin matje në tregti, qeveri, organe rregullatorë dhe dogana.

Nuk ka asnjë përqasje sistematike për vlerësimin e nevojave aktuale dhe të për të ardhmen.

Nuk ka asnjë mënyrë sistematike për mbledhjen e mendimeve të klientëve në lidhje me operacionet e DPMK (mekanizmi i fidbekut të klientit).

Infrastruktura bazë/kontrolli mjedisor

Laboratorët ekzistuese nuk janë të mjaftueshme për metrologjinë në lidhje me përshtatshmërinë e hapësirave dhe kontrollit mjedisor. Laboratorët nuk kontrollohen nga pikëpamja mjedisore por vetëm para dhe pasi mjedisi i matjeve është monitoruar me aparatura të thjeshta. Madje kjo nuk bëhet për të gjitha laboratorët.

Nuk ekziston asnjë sistem regjistrimi të të dhënave të aparateve për monitorimin e kushteve mjedisore. Për sa i përket hapësirës dhe vendndodhjes, laboratorët janë të pamjaftueshme. Në shumë raste, pjesa e laboratorit përdoret si hapësirë për zyrë për personat që përmbushin funksione administrative.

Ambientet ekzistuese ndodhen në mes të Tiranës në një rrugë mjaft të zhurmshme dhe me trafik. Nuk ka asnjë mënyrë për të parandaluar zhurmat dhe vibrimet. DPMK ka bërë të gjitha përpjekjet duke përdorur tavolina mermeri/granite me qëllim pakësimin e vibrimeve në disa laboratorë. Kjo nuk është e mjaftueshme.

Në shumë prej laboratorëve, nuk ka mbrojtje për pluhurin dhe ndonjë ndotje tjetër.

Laboratorët ekzistuese gjithashtu kanë nevojë për rrymë të pandërprerë energjie dhe një sinjal të përshtatshëm sistemi tokësor.

Në mënyrë të përmbledhur, ambientet ekzistuese nuk mund të klasifikohen si laboratorë metrologjie.

Pajisjet/Sistemet

Shumë prej pajisjeve ekzistuese janë të vjetruara dhe në disa raste pothuajse të papërdorshme. Nevojitet një përmirësim rrënjësor. Ka disa pajisje të reja të prokuruara në kuadër të Programit CARDS dhe disa pajisje duhet të blihen nën Projektin BERIS. Shumë sisteme përdoren dhe për metrologjinë, dhe për verifikimin. Kjo është e lejueshme me kusht që gjurmueshmëria të mbështetet sipas rregullave metrologjike.

Kompetenca operacionale

Stafi është i përzier. Ka të rinj, të motivuar, me aftësi të nivelit të mirë në gjuhën angleze, gjermane, italiane dhe frënge, si dhe persona në moshë më të madhe dhe me përvojë, pa aftësi gjuhësh të huaja. Nga ana tjetër, një pjesë e mirë e përvojës është për shkak të sistemit të vjetërsuar

të metrologjisë ligjore dhe kanë nevojë të përmirësohen. Në të dyja rastet, nevojitet një program intensiv transferimi ekspertize (nëpërmjet trajnimit dhe konsulencës).

Gjuha e huaj (veçanërisht anglishtja) është problem për shumë persona në DPMK. Nga ana tjetër, disa persona mund të flasin italisht, gjermanisht dhe frëngjisht që mund ta lehtësojnë hartimin e programeve të trajnimit, meqë të dy institutet italiane të metrologjisë janë më se të hapura për të siguruar trajnime dhe ka një program të vazhdueshëm me PTB e Gjermanisë.

Meqë një pjesë e mirë e përvojës vjen nga metrologjia e vjetër klasike ligjore, pothuajse i gjithë stafi ka nevojë për trajnim në metrologjinë industriale dhe shkencore. Madje mund të duhet pak kohë për të kaluar në mënyrë imagjinare nga verifikimi në kalibrim. Kjo përmendet gjithashtu

në Raportin Fillestar të CARDS. Momentalisht, DPMK-së i mungojnë "vëll ezërit dhe motrat më të rritura" për t'i orientuar dhe trajnuar ata. Është për t'u dyshuar që ky problem të mund të zgjidhet me konsulenca të ndryshme afatshkurtra. Edhe përcaktimi i nevojës për konsulencë afatshkurtër, kërkon përvojë në fushën e kalibrimit. Kur shfaqet një çështje teknike, nuk ka burim informacioni në Shqipëri që një anëtar stafi i ri në moshë të marrë një përgjigje të duhur. Ky është një kufizim për zhvillimin. Megjithatë, pas 5 vjetësh, ky nuk do të jetë më problem.

Gjurmueshmëria

Gjurmueshmëria është vendosur vetëm në zona të kufizuara. Disa laboratorë përdorin gjurmueshmërinë e përftuar nga prodhuesi, disa i kalibrojnë pajisjet e tyre nga institute të tjera metrologjie dhe pjesa tjetër nuk kanë sistem gjurmueshmërie. Sistemi ekzistues nuk është në lartësinë e standardeve ndërkombëtare. Së bashku me programet e investimit dhe prokurimit, duhet të zgjidhet problemi i gjurmueshmërisë. Gjendja ekzistuese e gjurmueshmërisë jepet në seksionin mbi Rishikimin e Laboratorëve DPMK.

Standardet Kombëtare të Matjeve

Në kundërshtim me disa deklarata në disa punime dhe pretendime të mëparshme në disa dokumente, aktualisht nuk ka standarde kombëtare matjesh në DPMK sipas praktikave të pranuara ndërkombëtarisht për arsyet e mëposhtme.

- Gjurmueshmëria duhet të vendoset në nivelin e duhur.

- Pasaktësitë duhet të vlerësohen siç duhet.

- Kapaciteti dhe Pasaktësia e Matjeve duhet të demonstrohen nga krahasimet ndërkombëtare.

- Historia e standardit duhet të dokumentohet në mënyrë të përshtatshme, në mënyrë që të mund të parashikohet sjellja e ardhshme ndërmjet kalibrimeve.

- Standardet kombëtare duhet të kenë sisteme kompetente matjesh që i përdorin ato dhe duhet të përdoren në mjedis të përshtatshëm për operim dhe ruajtje.

Peshat në Laboratorin e Masës, presat në Laboratorin e Presionit, Pikat Fikse dhe SPRT në Laboratorin e Temperaturës janë kandidatë shumë të mirë për të qenë standarde kombëtare. Këto mund të klasifikohen si Standarde Kombëtare me vendosjen e kushteve të akreditimit (që kërkon pjesëmarrje në të paktën ne një krahasim) dhe kalibrimet profesionale fillojnë dhe sigurojnë gjurmueshmëri në të paktën një pajisje kalibrimi jashtë DPMK.

DPMK do të tërheqë shumë vizitorë në sajë të projekteve BERIS dhe CARDS 2006 dhe për shkak të kuriozitetit.

Mirëmbajtja

Nuk ka reparte makinerish, elektrike, punime druri, punime xhamash në DPMK. Nuk ekziston asnjë kapacitet mekanik ose riparimesh elektronike.

Infrastruktura IT dhe Biblioteka

Sistemet e informacionit si biblioteka dhe qendra e kompjuterit nuk janë të mjaftueshme për punën dhe që të dyja kanë nevojë të përmirësohen.

Nevojat e ardhshme për operacionet e DPMK

Me qëllim zbatimin e Strategjisë së zhvilluar, mund të jenë të nevojshme dy funksione:

- Një njësi qendrore koordinimi pranë METE-s për të trajtuar të gjithë projektet e

Infrastrukturës së Cilësisë me detyrat e mëposhtme

- Të bashkërendojë implementimin e të gjitha projekteve ekzistuese dhe të ardhshme të IC

- Të identifikojë burimet e financimit për Projektet e reja IC

- Të ndihmojë organizatat IC që të zhvillojnë dhe propozojnë projekte të reja për financim ndërkombëtar

- Të ndihmojë dhe t'i raportojë strukturave më të larta menaxhuese të METE-s për të mbikëqyrur implementimin e Strategjisë së zhvilluar IC.

- DPMK mund të ketë nevojë për shërbimet e mëposhtme në formë të jashtme për një kohë të caktuar derisa brenda DPMK të ndërtohet kapaciteti i mjaftueshëm. Për sigurimin e këtyre shërbimeve, mund të nevojitet një Konsulent Afatgjatë (si person ose si organizatë). Koha e kërkuar për konsulencën mund të jetë dy javë në DPMK për çdo 2 muaj për vitin e parë dhe dy javë për çdo tre muaj në periudhën e mëpasshme.

Konsulenti afatgjatë mund të asistojë DPMK- në

- Përcaktimin e nevojave për konsulentët afatshkurtër

- Hartimin e programeve të trajnimit

- Bërjen e planifikimit të karrierës dhe programeve të zhvillimit të burimeve njerëzore

- Vendosjen e gjurmueshmërisë në nivelin e duhur

- Rregullimin e kontakteve me institute të tjera metrologjie

- Rishikimin e ToR's për shërbimet që duhet të prokurohen

- Rishikimin e Specifikimeve Teknike për mallrat që duhet të prokurohen

- Përgatitjen e Specifikimeve Teknike për ndërtesën

- Përgatitjen e planifikimit për laboratorët

- Zhvillimin e tregut të brendshëm dhe të jashtëm për matjet

- Bashkërendimin e aktiviteteve në lidhje me akreditimin

- Implementimin e Projektit dhe Strategjisë BERIS

- Pajtueshmërinë me rregullat lokale të prokurimit dhe të Bankës Botërore

- Ruajtjen e Standardeve Kombëtare

- Pajtueshmërinë me kërkesat dhe praktikat ndërkombëtare

- Planifikimin e mekanizmave të fidbekut të klientit

Ky konsulent afatgjatë gjithashtu mund të ndihmojë METE-n të drejtojë PIU-n në mënyrë efikase.

iv. Drejtoritë në GDMC

Aktualisht ka tre drejtori teknike në GDMC.

Metrologjia shkencore dhe industriale

Një prej tre drejtorive teknike është Drejtoria e Metrologjisë Shkencore dhe Industriale që ka tre sektorë:

Ma sa dhe sasitë e ngjashme

Laboratori i masës

Laboratori i presionit

Laboratori i forcës

Laboratori i fortësisë

Matjet Elektrike dhe Testimi i Makinerive të Lojërave të Fatit

Laboratori i Matjeve Elektrike

Laboratori i Testimit të Makinerive të Lojërave të Fatit

Matjet Kimike dhe Mekanike Laboratori i gjatësisë

Laboratori i volumit

Laboratori i procesit teknologjik (qarkullimit)

Metrologjia ligjore

Drejtoria e Metrologjisë Ligjore operon brenda fushës së veprimit të metrologjisë klasike ligjore dhe ka një ambient kryesor në selinë e GDMC, Tirana dhe tre Qendra të tjera rajonale me 36 zyra në rrethe. Struktura bazë jepet si më poshtë:

Qendra Rajonale Numri i Zyrave në rrethe

Tirane 8

Lezhe 12

Korçe 7

Fier 9

Matjet bazë janë masa, volume dhe sasitë në mallrat e para-ambalazhuara.

1200 kg gramarë janë të vendosura në Qendrën e Fierit.

Qendrat janë mjaft të varfra për sa i përket pajisjeve dhe pajisjet ekzistuese janë të vjetruara. Në disa raste, ambientet ose janë të pamjaftueshme, ose pothuajse nuk ekzistojnë.

Operacionet e Metrologjisë Ligjore jashtë Tirane konsumojnë afërsisht fuqinë punëtore të DPMK. Ky është problem serioz që duhet trajtuar.

Shumë prej operacioneve të Metrologjisë Ligjore janë vetëm në letër, pa ambiente të përshtatshme, pajisje dhe staf të trajnuar. Natyrisht, kjo mund të duket si një "taksë" tjetër nga qeveria meqë tarifat mblidhen pa i siguruar klientit një shërbim të përligjur.

Operacionet e Testimit të Produkteve dhe Miratimit Tip nuk ekzistojnë dhe kjo do të jetë mjaft e kushtueshme nëse DPMK vendos të bëjë gjithçka vetë. Privatizimi i disa prej shërbimeve do të trajtohet në Draft Strategjinë.

Mbikëqyrja metrologjike

Kjo është një drejtori e re pranë DPMK. Krijimi i një njësie të re ndërsa asnjë prej funksioneve bazë nuk është në lartësinë e standardeve ndërkombëtare duket mjaft i çuditshëm. Kjo është shprehur nga Autori për stafin relevant të DPMK. Ishte kuptuar që kjo qe bërë pjesërisht për kërkesat e BE-së.

Në metrologjinë ligjore ka dy funksione kryesore:

- Verifikimi (i aparaturave ekzistuese të matjeve)

- Miratimi tip (i pajisjeve të reja që duhet të nxirren në treg)

Të dyja këto funksione kanë tre mekanizma kryesore operacionale:

- Matjet ne laborator në DPMK (ose Qendrat Rajonale apo Zyrat në rrethe)

- Matjet në terren (kur pajisjet matëse nuk mund të lëvizen, si vinçat, serbatorë të mëdhenj ruajtjeje, peshore të rënda etj)

- Inspektimet në terren (marrja e mostrave për matje dhe të sigurohet që është zbatuar ligji) Drejtoria e Mbikëqyrjes Metrologjike ka 12 persona (njëlloj si e gjithë infrastruktura e kalibrimit) dhe aktualisht merret me sasitë në mallrat e para-ambalazhuara.

v. Rishikimi i Laboratorëve të DPMK Vërejtje të Përgjithshme

Ekonomia shqiptare po zhvillohet me hapa të shpejtë dhe kompanitë shqiptare po prodhojnë më shumë dhe po orientohen më tepër drejt eksportit. Nga ana tjetër, populli shqiptar po vuan për shkak produkteve të cilësisë së ulët që po hyjnë në tregun shqiptar. Ka kërkesë të konsiderueshme për një sistem tërësisht funksional matjesh në Shqipëri, i cili është i nevojshëm për të siguruar që mallrat shqiptare të prodhuara, si dhe produktet e importuara, konfirmojnë standarde ose rregullore të pranuara. Pavarësisht këtij fakti, infrastruktura metrologjike në Shqipëri nuk është e mjaftueshme. Arsyet për këtë "pamjaftueshmëri" shpjegohen më poshtë bashkë me një vëzhgim të shpejtë dhe vlerësim të laboratorëve ekzistuese të DPMk në selinë e vendosur në Tiranë.

Ambientet ekzistuese

Siç u diskutua më sipër, ambientet ekzistuese nuk janë të përshtatshme për operacionet e një institute metrologjie për shkak të defekteve serioze dhe problemeve në:

- Hapësirën/aksesin në laboratorë

- Monitorimin dhe kontrollin mjedisor

- Nënsistemin elektrik

- Zhurmën elektromagnetike

- Vibrimet

- Pluhurin/cilësinë e ajrit

Ambientet e reja të propozuara

Është rënë dakord nga gjithkush që DPMK ka nevojë për ambiente të reja sa më parë që të jetë e mundur. Janë studiuar tre zona potenciale për laboratorët e reja të DPMK.



Zona në qendër të qytetit

Madhësia : E papërshtatshme

Aksesi nga klientët: I përshtatshëm

Zhurma, vibrimi: Të papërshtatshme, trafik i rënduar në rrugë. Asnjë mundësi për ndërtimin e godinës larg nga rruga.

Uji nëntokësor: I panjohur, duhet të matet për ndërtimin e laboratorëve nëntokësore.

Rrugës për në aeroport

Madhësia: E përshtatshme

Aksesi nga klientët: I përshtatshëm

Zhurma, vibrimi: Disa probleme, trafik i rënduar në rrugë, por godina mund të ndërtohet rreth 80 m nga rruga.

Uji nëntokësor: I panjohur, duhet të matet për ndërtimin e laboratorëve nëntokësore.

Afër aeroportit

Madhësia: E përshtatshme

Aksesi nga klientët: I përshtatshëm

Zhurma, vibrimi: Të papërshtatshëm, shumë afër aeroportit dhe shumë afër për rrugët e ngritjeve dhe zbritjeve të avionëve.

Uji nëntokësor: I panjohur, duhet të matet për ndërtimin e laboratorëve nëntokësore. Vlerësimi i kufizimeve mbi madhësinë e mundshme të godinave të reja:



Dy investime të mëdha në Laboratorët UME (Turqi):

Zona totale Zona e Labor. Lab/Raporti Total Kostoja për njësi

Faza 1 7500 m2 2000 m2 0,27 550?/m2

Faza 2 35000 m2 10000 m2 0,29 420?/m2



Duke supozuar që është më e vështirë (dhe më e kushtueshme) të ndërtohet një godinë me teknologji të lartë në nivel lokal (kryesisht për shkak të raportit më të lartë të materialeve të importuara që nevojiten për ndërtim), ne mund të supozojmë që kostoja për njësi e ndërtesës së parë të metrologjisë në Shqipëri do të jetë rreth 800 /m2 deri në zonën totale prej 2000 m2 dhe 750/m2 deri në zonën totale prej 5000 m2.

Duke përdorur përvojën e fituar në dy ndërtesat e UME, hapësira e laboratorit do të jetë rreth 28% e hapësirës totale.

Duke përdorur këto dy informacione, mund të vlerësohet madhësia maksimale e ndërtesës që mund të ndërtohet në kuadrin e Projektit BERIS në varësi të buxhetit. Për shembull:



Buxheti (mil ) Madhësia totale (m2) Hapësira e Lab(m2)

1,0 1250 350

1,5 1875 525

2,0 2650 750

2,5 3300 925

3,0 4000 1125

3,5 4660 1300



Monitorimi dhe kontrolli mjedisor

Siç u shpjegua më parë, mjedisi fizik i matjeve nuk është i pranueshëm në DPMK për shkak të problemeve të përmbledhura si më poshtë:

- Nuk ka proces automatik për regjistrimin e të dhënave të aparateve dhe marrje të dhënash, ndoshta në masë në të ardhmen.

- Pajisje dore pa kalibrim të rregullt.

- Nuk ka pajisje në disa laboratorë por të marra hua kur nevojiten

- Në disa laboratorë, mjedisi monitorohet por nuk mund të kontrollohet.

- Në disa laboratorë nuk ka monitorim.

- Kur kontrolli mjedisor provohet në laboratorë (masa, presioni), përdoret një sistem normal ajri të kondicionuar i tipit shtëpiak. Nuk ka ajër të pastër të ngopur në sistem, hidrokarbure dhe CO2 nga fryma e njerëzve mbetet dhe grumbullohet në laborator.

Nuk ka listë të kontrolleve të kërkuara mjedisore në lidhje me sistemet e planifikuara të matjeve. Nuk ka listë të pajisjeve të kërkuara të monitorimit mjedisor.

Pajisjet

Ka katër grupe pajisjesh matëse në DPMK:

- Të vjetra, por të përdorshme

Forca

Fortësia

Gjatësia

Volumi

- Të vjetra dhe të dala jashtë përdorimit

Fortësia

Gjatësia

- Të reja, por që nuk funksionojnë siç duhet për shkak të:

Mungojnë pjese apo sisteme

Temperatura

Softwer jo operacional

Masa, (sistem automatik monitorimi mjedisor)

Mungesë e ekspertizës së nevojshme, përvojës, stafit të pamjaftueshëm

Presioni

- I ri dhe operacional

Masa

Ka një listë pajisjesh që duhet të prokurohen nëpërmjet Projektit BERIS dhe ajo përfshihet në "Strategjinë DPM dhe Planin e Biznesit".

Nuk ka asnjë plan afatmesëm të pajisjeve që duhet të prokurohen.

Stafi

Laboratorët e DPMK kanë mungesë të theksuar plotësimi me personel. Normalisht, 2 anëtarët të stafit me diploma universitare dhe aftësi gjuhësh të huaja duhet të punojnë në secilin laborator. Planifikimi i burimeve njerëzore do të paraqitet në Draft Strategjinë e IC.

Stafi ekzistues është diplomuar si më poshtë:

- Matematikë

- Fizikë

- Kimi

- Inxhinieri elektronike

- Inxhinieri elektrike

- Inxhinieri mekanike

Stafi ekzistues i është nënshtruar trajnimit metrologjik në PTB, BEV, OMH, MIRS,. Nuk ka asnjë plan afatmesëm për plotësimin me personel të laboratorëve.

Duhet të përgatiten kualifikimet e kërkuara të stafit që do të punësohet

Nuk ka plan trajnimi afatmesëm.

Nuk ka planifikim afatmesëm karriere.

Gjurmueshmëria

Një studim gjithëpërfshirës u krye nga PTB në lidhje me rrugët e gjurmueshmërisë të matjeve të DPMK. Megjithatë është e nevojshme rishikimi i gjendjes se gjurmueshmërisë ne laboratorë.

Gjurmueshmëria nuk është vendosur ashtu si duhet në shumë laboratorë. Ka pesë gjendje gjurmueshmërie në laboratorë:

- Asnjë gjurmueshmëri

- Është bërë kalibrimi i pajisjeve, por që nga ky proces ka kaluar shumë kohë. Kalibrimi nuk është më i vlefshëm.

- Vetëm disa prej pajisjeve në laborator janë kalibruar, pjesa që mbetet nuk ka gjurmueshmëri.

- Kalibrimet e bëra jo nga një organizatë kapacitet teknike dhe përvoja e të cilës janë shumë herë më të larta sesa DPMK.

- Gjurmueshmëria është vendosur ashtu si duhet.

- DPMK ka nevojë për orientimin e duhur për të vendosur sistemin e gjurmueshmërisë sipas standardeve të EUROMET.

Çështjet e Sistemit të Cilësisë

Kryesisht ka dy fusha të sistemit të cilësisë në laboratorët e matjeve me nënkomponentët përkatës:

- Fushat e specializuara (specifike për secilin laborator)

Metodat

Procedurat

Rrugët e gjurmueshmërisë

Vlerësimi i pasaktësisë

Mirëmbajtja e pajisjeve

Ruajtja e Standardeve Kombëtare

Kërkimi dhe zhvillimi i standardeve të reja të matjeve

- Fushat e përgjithshme (mund të trajtohen në një paketë)

Politikat mbi

Zhvillimin e Burimeve Njerëzore

Marrëdhëniet e klientëve

Nënkontraktimi

Menaxhimi total i cilësisë

Prokurimi

Udhëtimi

Mirëmbajtja e ambienteve

Kushtet mjedisore

Certifikimi i personelit

Çështje të tjera ISO 17025

DPMK ka nevojë për orientimin e duhur për të ndërtuar sistemin e cilësisë në secilin laborator. Një ekspert afatgjatë mund të trajtojë çështje të përgjithshme (grupi i fundit) në secilin laborator dhe në DPMK. Megjithatë, ekspertët e specializuar afatshkurtër do të nevojiten për çështje të specializuara (veçanërisht për procedurat e matjeve, protokollet dhe buxhetet mbi pasaktësitë).

Vlerësimi i Nivelit te Laboratorike

Një analizë e detajuar e laboratorëve ekzistuese të DPMK, jepet në kapitujt me larte.

vi. Kapacitetet e matjeve

Kapacitetet e matjeve të DPMK momentalisht janë mjaft të kufizuara. Nga ana tjetër, me operimin e pajisjeve të dhëna nga CARDS dhe BERIS, kapacitetet do të rriten ndjeshëm në krahasim me sistemin ekzistues. Gjendja aktuale e DPMK përmblidhet si më poshtë.

Përgjegjësitë kombëtare sipas klasifikimit ndërkombëtar:

Masa dhe madhësitë rrjedhëse prej saj DPMK

Gjatësia DPMK

Termometria DPMK

Elektriciteti dhe Magnetizmi DPMK, UPT,KESH

Rrezatimi Jonizues Instituti i Fizikës Bërthamore

Fotometria dhe radiometria nuk ka

Akustika, vibrimet dhe ultratingujt nuk ka

Qarkullimi nuk ka

Koha dhe frekuenca nuk ka

Metrologjia në Kimi nuk ka



Kapacitetet e matjeve në nënfusha:

Masa dhe madhësitë rrjedhëse prej saj

Masa

Presioni (vetëm hidraulik)

Fortësia

Volumi

Gjatësia

Matjet e kalibrave fundore

Metrotë shirit

Termometria

Termometrat me kontakt, SPRT

Elektriciteti dhe Magnetizmi

Tensioni DC

Tensioni dhe rryma alternative (AC),

Metrologjia Ligjore (Verifikimi)

Masa

Volumi

Mallrat e para-ambalazhuara



Kapacitetet inekzistente ose të neglizhueshme të matjeve

Në Kalibrim



Masa dhe madhësitë rrjedhëse prej saj

Presioni (pneumatik)

Presioni (për pajisjet e zakonshme)

Vakum

Forca përdredhëse

Densiteti i trupave të ngurtë

Densiteti i gazit

Gjatësia

Këndi

Paraleliteti

Rrumbullakësia

Thyerja e sipërfaqes

Matjet e formave

Matjet 3D

Matjet teodolite (matjet tokësore).



Volumi dhe rrjedhjet

Volumi i trupave të ngurtë

Rrjedhja e lëngjeve

Rrjedhja e gazit

Shpejtësia e lëngjeve

Shpejtësia e gazrave

Viskoziteti



Akustika, Vibrimet dhe Ultratingujt

Akustika, instrumente për matjen e nivelit të tingullit, audiometra

Vibrimi dhe përshpejtimi

Ultratingulli (si mjekësor dhe industrial)

Matjet

Gravitacionale



Optika

Radiometria

Fotometria

Kolorometria

Spektrofotometria

Fibëroptika



Elektriciteti dhe Magnetizmi

Tensioni i AC/DC

Rryma elektrike AC/DC

Rezistenca AC/DC

Kapaciteti

Induktanca

Rezistenca e plote

Rrezatimi elektromagnetik

Kalibrimi i antenës

Tensioni i lartë

Rryma e lartë elektrike

Fuqia (energjia) elektrike

Energjia elektrike

Fusha elektrike

Fusha magnetike

Zhurma elektrike

Shkarkimi elektrostatik

Konstantja Dielektrike

Ndjeshmëria elektrike

Ndjeshmëria magnetike



Koha dhe frekuenca

Koha

Frekuenca

Këndi fazor

Termometria

Termociftet

Termometria e rrezatimit

Lagështia

Matjet termo-fizike

Metrologjia në Kimi



Instrumentet për transaksionet zyrtare dhe tregtare

o Matjet e gjatësisë së thjeshtë dhe instrumentet e matjes së gjatësisë

o Instrumente të matjes së sipërfaqes

o Tela dhe kabllo

o Instrumente të posaçëm për matjen e thellësisë dhe instrumentet matës të thellësisë për lëngjet

o Pesha mesatare të saktësisë në përdorim tregtar

o Taksimetra

o Pesha

o Etiketues të peshës/çmimit dhe etiketues të peshës

o Instrumente matës për volumin e lëngshëm

o Instrumente peshimi jo-automatike

o Instrumente peshimi, automatike:

o Shumator i ndërprerë,

o Shumator i vazhdueshëm (peshues me rrip)

o Mbushje gravimetrike (me vetërrjedhje),

o Platforma peshimi binarësh,

o Peshues me kapje,

o Peshore kontrolluese dhe makina niveluese të peshës

o Automjete në lëvizje.

o Serbatorë të palëvizshëm ruajtjeje

o Matje kapacitetesh (serbatorë/kontenierë)

o Instrumente matës volume të jo-lëngjeve

o Instrumente matëse për volumin e lëngjeve

o Ujë

o Naftë

o Naftë e lëngshme

o Qumësht me shumicë

o Lubrifikant

o Naftë ngrohjeje

o Lëngje të tjera

o Instrumente matës të volumit të gazit

o Instrumente për matjen e elektricitetit

o Voltazh matjeje dhe transformatorë rryme elektrike,

o Komutatorë kohe,

o Rezistenca e qarkut të mbyllur me defekte, rezistenca e lidhjes me tokën, vazhdimi i përcjellësit mbrojtjes, instrumente për matjen e rezistencës së veçimit

o Instrumente matës të nxehtësisë

o Instrumente matës të ujit të ftohtë

o Instrumente matës të ujit të ngrohtë

o Instrumente matës për gradimin e drithërave dhe qumështit

o Instrumente matës për dendësinë

o Manometra

o Alkoolmatës dhe hidrometra alkooli,

o Instrumente për matjen e forcës,

o Pajisje për matjen e forcës së përdredhjes ose çiftit

o Termometra

o Instrumente për matjen e nivelit të tingullit

o Dozimetra

o Instrumente për matjen e aktiviteteve

o Blloqe testimi fortësie dhe dhëmbëzës për fortësinë

o Refraktometra (të përgjithshëm)

Lëndë ushqimore

- Refraktometria për prodhime bujqësore

- Instrumente për matjen e përmbajtjes së lagështirës për drithërat

- Instrumente për matjen e sakarinës për sheqer in në lëngun e panxharit

- Termometra për konservimin e ushqimeve

Instrumente për shërbime shëndetësore dhe mbrojtjen mjedisore

- Instrumente peshimi

- Termometra klinikë

- Dozimetra dhe njehsues ndotjeje

- Instrumente për matjen e nivelit të tingullit

- Instrumente matëse të aktiviteteve

- Instrumente për matjen e tensionit

- Instrumente të tjerë matës mjekësorë

Instrumentet e matjeve për sigurinë

- Manometra

- Termometra

- Dozimetra

- Instrumente matës të aktiviteteve

Instrumentet matëse për trafikun rrugor dhe zbatimi

- Kalibra për presionin e gomave të makinave

- Sisteme peshimi të boshteve dhe rrotave

- Kronotakografë

- Takometra (njehsues rrotullimi)

- Instrumente për matjen e shpejtësisë së trafikut

- Akselerometra

- Etilometra (analizues të frymëmarrjes)

- Instrumente për matjen e nivelit të tingullit

- Dozimetra dhe njehsues të ndotjes

- Instrumente për matjen e emetimeve nga tubat e shkarkimit.

Në Testime dhe Analiza

Nuk ka asnjë kapacitet ose kapacitet të neglizhueshëm në testimin e produkteve.

Nuk ka kapacitete në fushat e mëposhtme të testimit.

Testimi mjedisor

Testimi material

Nuk ka kapacitete në fushat e mëposhtme të analizës

Analiza materiale

Mikrobiologjia

vii. Marrëdhëniet ndërkombëtare

Faktori i marrëdhënieve ndërkombëtare është mjaft i rëndësishëm meqë në një kuptim të caktuar, të gjitha këto aktivitete bëhen për tregtinë ndërkombëtare e cila është një komponent kryesor i marrëdhënieve ndërkombëtare. Kështu, me fjalë të tjera, marrëdhëniet ndërkombëtare janë të nevojshme për zhvillimin e tregtisë ndërkombëtare.

DPMK është një aplikant korrespondues i EUROMET. DPMK nuk është anëtare e WELMEC.

Shqipëria është anëtare me të drejta të plota e OIML dhe IMEKO.



Shqipëria nuk është as anëtare, as a asociuar në Konventën e Metrologjisë. Kjo e bën

pothuajse të pamundur për komunitetin ndërkombëtar që të pranojë certifikatat e kalibrimit të lëshuara nga DPMK. Rekomandohet fuqimisht që Shqipëria të asociohet në Konventën e Metrologjisë dhe që DPMK të nënshkruajë MRA sa më parë që të jetë e mundur.

DPMK merr pjesë në disa aktivitete të EUROMET si takime të komitetit teknik dhe disa krahasime ndërkombëtare.

DPMK ka marrëdhënie të fuqishme me PTB e Gjermanisë. Aktualisht, PTB ka një projekt funksional për DPMK.

b. Vlerësimi i pajtueshmërisë dhe Akreditimit

i. Vërejtje të Përgjithshme

Infrastruktura e vlerësimit të pajtueshmërisë përbëhet nga:

- Laboratorë të të gjitha tipeve:

Laboratorë kalibrimi;

Laboratorë fizike dhe kimike testimi;

Laboratorë mjekësore;

- Organe certifikimi të sistemeve të menaxhimit për:

QMS;

EMS;

Sistemet e menaxhimit OH&S;

Sistemet e menaxhimit të sigurisë ushqimore;

Të tjera;

- Organe të certifikimit të produkteve;

- Organe të certifikimit të personelit;

- Organe të inspektimit.

Të gjitha këto OVP operojnë sipas rregullave të qarta të deklaruara në standardet përkatëse dhe varen gjerësisht nga infrastruktura metrologjike. Të paktën për të gjitha tipet e laboratorëve, organet e certifikimit të produkteve dhe organet e inspektimit, një infrastrukturë e besueshme metrologjike që ofron gjurmueshmërinë e kërkuar dhe një buxhet të mjaftueshëm në lidhje me pasaktësitë, është një kusht i padiskutueshëm. Saktësia e gjykimeve të shumë prej OVP të tjera, megjithatë, është ndikuar qoftë edhe në mënyrë jo të drejtpërdrejtë. Bashkimi Evropian nuk ka përcaktuar kërkesat specifike për fushën metrologjike por ia ka lënë këtë akreditimit kur vlerësohet kompetenca e OVP që aplikojnë për akreditim.

ii. Situata aktuale

Në Shqipëri, ose ka një numër të vogël OVP dhe mungesë pajisjesh, ose nuk ka fare. Projekti CARDS 2003 ka ndërmarrë disa hapa për të mbështetur modernizimin e OVP shqiptare por kapaciteti i tyre ende mbetet mjaft i dobët. Ka ndërgjegjësim të ulët në industri, konsumatorët dhe madje edhe autoritetet publike në lidhje me çështjet e cilësisë, akreditimit ose standardizimit. Gjithashtu për shkak të dobësive të ekonomisë që nuk kërkon shërbimet e ofruara nga OVP dhe përpjekjeve të mëdha që nevojiten të krijojnë një infrastrukturë moderne dhe të besueshme vlerësimi pajtueshmërie, është e vështirë të propozohet një investim i madh me qëllim që ta realizojë këtë. Nëse ne marrin në konsideratë edhe rezultatet e vlerësimit të sistemit metrologjik të kryer nga eksperti i metrologjisë në projekt që rezulton se vetëm pas 5 vjetësh, metrologjia mund të pritet të fillojë të ketë besueshmërinë e kërkuar, konkluzioni i vetëm mund të jetë se është ende mjaft herët për një investim të tillë. Megjithatë, ndërkohë, duhet të merren masa për të rritur ndërgjegjësimin mes përfituesve të shërbimeve të dhëna nga OVP dhe të fillohet përgatitja e ekspertëve që janë të aftë të punojnë në infrastrukturën e OVP, kur është e nevojshme.



Shtojca F: Veprime Imediate Nevojiten

a. Metrologji

i. Mbështetja e BERIS dhe Strategjisë së IC

Me qëllim implementimin e Strategjisë së Zhvilluar, dy funksione mund të jenë të nevojshme:

- Në njësi koordinimi qendr ore në METE për të trajtua të gjithë projektet e Infrastrukturës së Cilësisë për realizimin e detyrave të mëposhtme:

- Të koordinoj implementimin e të gjitha projekteve ekzistuese të IC dhe projekteve në të ardhmen

- Të identifikoj burime financimi për projektet e reja të IC

- Të ndihmoj organizatat e IC për të zhvilluar dhe propozuar projekte të reja për financim ndërkombëtar

- Të ndihmoj dhe t'i raportoj drejtuesve të lartë të METE për të kontrolluar implementimin e Strategjisë së IC.

- DPMK mund të ketë nevojë për shërbimet e mëposhtme nga jashtë për pak kohë derisa një kapacitet i mjaftueshëm realizohet brenda DPMK. Me qëllim sigurimin e shërbimeve të tilla, një Konsulent Afatgjatë (si individ apo organizatë) mund të nevojitet. Koha e kërkuar për konsulencë mund të jetë dy javë në DPMK për çdo 2 muaj gjatë vitit të parë dhe dy javë për çdo tre muaj më vonë.

Konsulenti afatgjatë mund të asistoj DPMK në:

- Përcaktimin e nevojave për konsulentë afat shkurtër

- Projektimin e programeve trajnuese

- Projektimin e planifikimit të karrierës dhe zhvillimin e programeve të burimeve njerëzore

- Vendosjen siç duhet të ndjekjes së detyrave

- Organizimin e kontakteve me institute të tjera metrologjike

- Rishikimin e ToR për shërbimet që do të prokurohen

- Rishikimin e Specifikimeve Teknike për mallrat që do të prokurohen

- Përgatitjen e Specifikimeve Teknike për ndërtim

- Përgatitjen e planit të laboratorëve

- Zhvillimin e tregut të brendshëm dhe të jashtëm të matjeve

- Koordinimin e aktiviteteve që kanë të bëjnë me akreditimin

- Implementimin e Projektit dhe Strategjisë së BERIS

- Pajtimin me rregullat e Prokurimit lokale dhe të Bankës Botërore

- Mirëmbajtjen e Standardeve Kombëtare

- Pajtimin me kërkesat dhe praktikat ndërkombëtare

- Projektimin e mekanizmave të reagimit/feedback-ut të konsumatorëve

Konsulenti Afatgjatë në fjalë mund gjithashtu të ndihmoj METE të drejtoj PCU me efikasitet.

ii. Veprime imediate që rekomandohen të ndërmerren

Arsyeja për veprimet imediate të rekomanduara do të jetë pjesë e Strategjisë. Por, në mënyrë të përmbledhur, DPMK duhet të ketë të paktën tre laboratorë në nivel ndërkombëtar me qëllim kualifikimin si një institut metrologjik. Fatmirësisht, ekzistojnë tre kandidatë për këtë qëllim.

Veprimet specifike që do të ndërmerren:

- Monitorimi Mjedisor dhe kontrolli në Laboratorët e Masës dhe Presionit duhet të përmirësohet drejt një niveli të pranueshëm për akreditim para fillimit të gradimit profesional.

- Nënsistemi elektrik duhet të rishikohet dhe sigurohet energji e pandërprerë me zhurmë elektrike të pranueshme për Laboratorët e Masës, Presionit, Temperaturës dhe Energjisë.

- Duhet përmirësuar themeli elektrik/Electrical groundingpër krijimin e lidhje në laboratorin e temperaturës.

- Mungesa e stafit duhet të zgjidhet në Presion (dy persona të tjerë, një për presionin, tjetri për forcën dhe fortësinë, inxhinierë mekanikë, 35 vjeç ose më të rinj, me aftësi të mira në Anglishten e folur), në Gjatësi (një person, inxhinier mekanikë, 35 vjeç ose më i ri, me aftësi të mira në Anglishten e folur), në Temperaturë (një person, fizikan ose inxhinier elektronik, 35 vjeç ose më i ri, me aftësi të mira në Anglishten e folur).

- Pajisjet për laboratorët e Masës, Presionit dhe Temperaturës duhet të përfundohen për të filluar gradimet dhe akreditimin. Hapësira në dispozicion në këto laboratorë është e mjaftueshme për pajisjet e reja. Listë e pajisjeve mund të jetë:

Laboratori i Masës:

- Sistem matës i ndjeshmërisë magnetike( për të mbrojtur ekuilibrin e shenjtë ekzistues dhe krahasuesit nga ngarkesat magnetike me cilësi të ulët).

- Paketa e ngarkesës E1, e cila do të funksionoj si standard kombëtar. Një nga paketat ekzistuese E2 do të përdoret si paketë reference për të graduar paketat E2 (Normalisht E1 duhet të përdoret për të graduar E2 por gradimi i E2 me E2 do të pranohet vetëm për një farë kohe). Paketat e tjera E2 do të përdoren si standard pune dhe do të përdoren për F1 ose për nivele më të ulëta). Çdo 6 muaj, të dy paketat E2 do të krahasohen me njëra tjetrën. Në rastin e një ndryshimi (kuptimplotë nga ana metrologjike), çdo paket do të gradohet duke përdorur standardin kombëtar (paketën E1). Ky gradim do të përsëritet çdo vit për tre vitet e para. Bazuar në rezultatet dhe historinë e ngarkesës, periudhat e gradimit të brendshëm do të përcaktohen më vonë. Paketa E1 do të gradohet në një institut metrologjik i cili është drejtpërdrejtë i dallueshëm nga Standardit Ndërkombëtar i Referencës BIPM dhe i cili ka demonstruar paqartësi të paktën 5 herë më mirë se paqartësia e planifikuar.

- Sistemi i pastrimit të Ngarkesës (një sistem avulli prej alkooli për të pastruar ngarkesat para matjeve, kur nevojitet, me qëllim heqjen e pluhurit dhe gjurmëve të gishtave).

- Sistemi i Monitorimit CO2 (ky është i rëndësishëm edhe në këtë fazë të zhvillimit pasi frymëmarrja e njerëzve, e pasur me CO2, mbetet në laborator e nuk nxirret jashtë me anë të sistemit të kondicionimit të ajrit. Nëse sistemi i kondicionimit të ajrit zëvendësohet me një sistem profesional që përdor të paktën 15% ajër të pastër, ky investim mund të shtyhet për një fazë tjetër).

Laboratori Presionit

Një sërë peshoresh pneumatike për matjen e presionit të peshës së vdekur/dead weight (asnjë institut metrologjik nuk realizon as një lloj matjesh presioni pasi kërkesa e industrisë është më madhe/rëndë nga ana pneumatike. I investimi ekzistues është për matje hidraulike.

Një sërë shndërrues të përshtatshëm presioni ( çdo institut metrologjik duhet të pajiset për të graduar si aparatura aktive si prodhues presioni ndryshe nga peshoresh për matjen e presionit të peshës së vdekur/dead weight ashtu edhe pajisje pasive si shndërrues presioni dhe instrument matës presioni).

Laborator Temperature

- Urë Matje për vlerësimet e SPRT (për të lidhur dy paketat ekzistuese të sistemeve, pikat e fiksuara dhe SPRT. Pa një Urë këto sisteme janë të pavlefshme. Kjo urë duhet të prodhohet nga një prej tre kompanive (ASL, Measurement International, Guildline). ASL mbetet akoma më e mira dhe përdoret nga 80% e instituteve më të mira të metrologjisë. Asnjë urë tjetër nuk është e përshtatshme pavarësisht nga rezultati i procesit të tenderit. Pajisjet metrologjike mbeten një sfidë serioze për procesin e tenderit kështu që specifikimet teknike duhet të përgatiten me shumë kujdes me qëllim që të mos arrihet në një pajisje të padëshiruar dhe jo të përshtatshme.

- Një sërë termoçifte (për gradimin e pajisje të zakonshme që përdoren për testim dhe qëllime të ligjshme të metrologjisë

- Furrë shkrirje për gradimin e Termoçifteve (për të krahasuar termoçiftet industriale).

- Një likuid i thjeshtë në sistemin e matjes së qelqit (për të graduar termometrat e merkurit dhe alkoolit që përdoren në industri dhe sistemet shëndetësore)

- Likuid metrologjik për referencën e gradës në termometrat e qelqit (për të shërbyer si referencë kombëtare).

Laboratori i përmasave mbetet në radhë për sa i përket kërkesave të matjes dhe akreditimit. Kështu që mund të jetë një ide e mirë për të bërë disa komente për këtë laborator gjithashtu.

Laboratori i Matjeve Dimensionale

- Stafi administrativë duhet të lej laboratorin sa me shpejt që të jetë e mundur.

- Laboratori duhet të modifikohet në të njëjtën mënyrë si Laboratori i Masës.

- Duhet të prokurohet një krahasues vertikal i shkurtër gage block.

Me rekomandimet e mësipërme akreditimi Laboratorit të Masës mund të realizohet në fund të vitit 2008, Laboratorët e Presionit dhe Temperaturës në fund të 2009, Laboratori Dimensional në fund të 2010.

Këto rekomandime duhet të kontrollohet nga ana e ekspertëve të specializuar me afat të shkurtër me qëllim finalizimin e veprimeve afat shkurtra.



Shtojca G Të Dhëna Ekonomike që Përdoren për Modelin

6 tabelat e mëposhtme janë përdorur për të vlerësuar zhvillimin ekonomik të Shqipërisë dhe zhvillimet e ardhme. Të dhënat u përftuan prej Institutit Shqiptar të Statistikave (INSTAT), BE dhe Organizatës Botërore të Tregtisë.

Të dhënat mikroskopike (treguesit bazë ekonomik) që janë përdorur për inputin i përkasin periudhës 1993-2005 për të cilat ekzistojnë të dhëna të besueshme.

Të dhënat mikroskopike (detaje për produktet) që janë përdorur për input-in i përkasin periudhës 2001-2005 për të cilat ekzistojnë të dhëna të besueshme.

a. Supozimet e Përcaktuara

- Gjatë viteve 2007-2023 rritja mesatare e PBB/GDP do të jetë 5%.

- Në vitin 2022, përbërja e PBB/GDP do të jetë: Agrikultura 15%, Industria 40%, dhe Shërbimet 45%. Deri në atë pikë ndryshimi do të jetë linear.

- Në vitin 2022 bilanci tregtar parashikohet -8,0% i PBB/GDP.

- Tregtia në secilin grup produktesh parashikohet të rritet me të njëjtin shpejtësi siç është paraqitur në Tabelat 5 dhe 6.

- Investimet Totale Direkte të Huaja gjatë viteve 2008-2023 parashikohen me 8 miliardë Euro dhe parashikohet të rriten në mënyrë lineare gjatë viteve 2007-2023.

b. Tabelat e Përdorura



Tabela 1: Treguesit Ekonomik Bazë



Treguesi 2000 2001 2002 2003 2004 2005

PBB/GDP (milion USD) 3.694,5 4.102,4 4.496,8 5.702,2 7.581,0 8.379,0

Norma e Rritjes së PBB/GDP 7,7 6,5 4,7 6,0 6,0 5,5

PBB/GDP për capita/frymë 1.086,3 1.329,0 1.460,0 1.833,5 2.434,0 2.550,0

Norma Vjetore e Inflacionit 4,2 3,5 2,1 3,3 2,2 2,0

Norma Vjetore e Papunësisë 16,9 14,6 15,8 15,0 14,6 14,2

Deficiti Buxhetor (%GDP) -8,2 -7,9 -6,6 -4,9 -4,9 -3,8

Borxhi Publik (%GDP) 71,3 66,8 65,1 60,7 55,3 54,9

Borxhi Jashtëm (%GDP) 29,4 25,8 23,4 20,7 17,8 16,8

Bilanci Tregtar (milion USD) -821,0 -1.027,0 -1.155,1 .1,336,3 -1.591,6 -1.553,6

Bilanci Tregtar (%GDP) 22,2 25,0 25,7 23,4 21,0 18,5

Investimet Direkte të Huaja (Euro) 156,6 230,7 141,4 157,4 267,4 212,6



Tabela 2: Përbërja e PBB/GDP



Sektori 1993 2000 2005

Agrikultura 54,6% 51,0% 23,0%

Industria 22,9% 26,3% 32,0%

Shërbimet 22,5% 22,7% 45,0%















Tabela 3: Të Dhëna të Tregtisë me Jashtë sipas Vendeve (1993-2005)



EKSPORTI SIPAS VENDEVE ( 1993 - 2005 ) Në milion Lekë



VEND I 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005



Italia 5.125 6.930 9.641 12.727 10.398 18.678 33.680 26.423 31.145 34.362 40.811 45.350 47.675

Greqia 2.238 1.380 1.858 2.859 4.308 6.163 6.528 4.728 5.712 5.986 6.980 7.448 6.886

Serbia-Mali i Zi 4 22 - - 54 92 469 781 1.370 1.049 1.284 3.090 3.262

Gjermania 535 637 1.143 1.524 1.442 1.783 3.209 2.396 2.415 2.561 1.857 1.928 2.188

Turqia 170 143 1.161 684 195 170 152 245 444 477 451 1.178 1.133

Maqedonia 1.397 624 742 677 555 467 573 322 1.021 695 372 787 1.033

SH.B.A 457 1.476 639 261 308 518 177 333 289 760 277 318 658

Franca 220 280 429 445 403 377 299 283 291 291 254 317 457

Bullgaria 88 73 18 4 3 15 4 12 14 14 23 164 361

Suedi - 80 70 - 123 - 4 92 79 133 77 301 301



IMPORTI SIPAS VENDEVE ( 1993 - 2005) in milion Lekë

Country 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005

Italia 17.630 21.327 24.438 39.419 43.562 55.344 54.114 55.244 60.737 72.601 75.640 76.699 76.770

Greqia 10.420 13.531 16.335 19.831 24.748 35.891 38.437 41.498 48.946 45.679 45.287 43.644 43.070

Turqi 1.760 2.690 2.786 4.119 4.157 4.152 8.179 8.401 11.590 12.796 14.830 16.764 19.624

Gjermani 7.030 3.346 3.379 5.681 4.066 4.793 8.980 9.567 11.150 11.804 12.777 14.583 14.312

Rusia 402 259 230 219 64 1.038 492 2.764 2.437 5.454 6.387 6.590 10.563

Ukraina 46 137 162 342 379 1.069 908 457 2.039 2.543 5.656 5.860 7.495

Bullgaria 3.188 4.657 4.859 3.722 2.519 3.404 4.062 3.735 3.771 3.997 4.963 4.731 7.345

Austria 558 805 1.414 1.072 1.557 1.865 2.931 1.698 1.547 2.675 3.646 2.648 4.561

Spanja 16 14 942 80 634 1.142 2.908 1.827 2.323 2.900 3.870 3.518 4.432

SH.B.A 1.432 679 882 1.566 201 468 3.787 2.298 2.048 3.588 2.248 3.569 3.752





Tabela 4: Tregtia me Jashtë sipas Produkteve (1993 - 2005) (në milion Lekë)

Produktet 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005

Importet CIF 58.336 57.019 66.147 98.060 95.022 126.271 159.465 157.109 190.155 210.368 225.983 236.072 262.191

Artikuj Ushqimor, pije, duhan 16.016 15.254 18.472 33.930 26.162 34.684 44.259 34.965 36.920 42.910 44.884 45.985 46.055

Minerale, Lëndë djegëse, elektricitet 1.770 5.843 6.797 5.224 7.567 10.948 11.125 20.771 26.133 26.984 26.779 25.046 31.507

Produkte Kimike dhe Plastike 6.326 3.787 6.044 6.956 8.474 13.573 14.132 13.437 15.656 18.406 20.812 22.697 26.590

Lëkurë dhe përpunim lëkure 244 441 823 2.064 2.148 2.846 2.998 2.734 3.948 5.168 6.718 6.155 5.607

Përpunim druri dhe artikuj letre 682 740 1.214 2.209 2.843 4.061 4.796 3.971 4.701 6.448 7.201 7.710 8.527

Tekstile dhe Këpucë 5.526 7.166 9.811 14.978 15.079 22.011 32.839 22.614 26.635 30.885 32.721 31.718 32.224

Metale dhe materiale Ndërtimi 3.233 3.561 4.906 7.117 9.439 12.671 13.975 18.475 23.574 26.927 29.711 30.655 39.063

Makineri, pajisje dhe pjesë rezervë 21.714 17.874 15.290 21.788 19.829 20.330 27.632 33.169 45.056 45.058 49.042 55.778 61.962

Të tjera 2.827 2.353 2.789 3.795 3.480 5.147 7.710 6.972 7.532 7.582 8.113 10.328 10.656



Eksportet FOB 12.499 13.387 18.710 22.001 21.044 31.104 48.430 37.037 44.096 47.490 54.487 62.121 65.818

Artikuj Ushqimor, pije, duhan 2.375 2.206 2.598 3.733 4.209 4.981 4.184 3.823 3.968 4.456 4.509 5.071 5.386

Minerale, Lëndë djegëse, elektricitet 2.772 3.284 2.950 2.138 1.213 3.496 2.432 999 841 1.275 1.427 2.544 3.436

Produkte Kimike dhe Plastike 480 309 244 344 216 292 331 336 572 323 381 428 702

Lëkurë dhe përpunim lëkure 103 236 556 870 1.152 995 1.034 1.198 1.571 2.067 1.367 1.375 1.274

Përpunim druri dhe artikuj letre 586 451 1.384 896 1.367 1.269 1.586 1.375 1.509 1.612 2.236 1.707 2.075

Tekstile dhe Këpucë 3.843 5.794 7.660 10.814 9.009 16.467 32.320 24.070 28.843 30.735 35.192 37.855 38.102

Metale dhe materiale Ndërtimi 1.284 629 1.844 2.465 2.191 1.665 2.337 3.194 3.793 4.576 6.274 9.105 10.374

Makineri, pajisje dhe pjesë rezervë 414 279 255 369 1.197 878 2.780 714 1.499 1.308 1.934 2.447 2.750

Të tjera 643 199 1.219 372 491 1.061 1.426 1.330 1.499 1.139 1.168 1.590 1.718



Bilanci Tregtar (Ekspo - Impo.) -45.838 -43.632 -47.437 -76.059 -73.977 -95.167 -111.035 -120.072 -146.059 -162.877 -171.496 -173.95 -196.373

Artikuj Ushqimor, pije, duhan -13.642 -13.047 -15.874 -30.197 -21.954 -29.703 -40.075 -31.142 -32.952 -38.455 -40.376 -40.914 -40.668

Minerale, Lëndë djegëse, elektricitet 1.002 -2.559 -3.848 -3.086 -6.355 -7.453 -8.692 -19.772 -25.292 -25.710 -25.353 -22.502 -28.071

Produkte Kimike dhe Plastike -5.846 -3.478 -5.800 -6.613 -8.258 -13.281 -13.801 -13.102 -15.084 -18.083 -20.431 -22.269 -25.888

Lëkurë dhe përpunim lëkure -141 -206 -267 -1.193 -996 -1.851 -1.963 -1.536 -2.377 -3.101 -5.351 -4.780 -4.333

Përpunim druri dhe artikuj letre -96 -289 170 -1.314 -1.475 -2.792 -3.211 -2.596 -3.192 -4.836 -4.966 -6.003 -6.451

Tekstile dhe Këpucë -1.683 -1.373 -2.151 -4.163 -6.070 -5.544 -519 1.456 2.208 -150 2.471 6.137 5.877

Metale dhe materiale Ndërtimi -1.948 -2.932 -3.062 -4.652 -7.248 -11.006 -11.6 38 -15.282 -19.781 -22.350 -23.437 -21.550 -28.689

Makineri, pajisje dhe pjesë rezervë -21.300 -17.595 -15.034 -21.418 -18.632 -19.451 -24.852 -32.455 -43.557 -43.750 -47.109 -53.331 -59.212

Të tjera -2.183 -2.154 -1.571 -3.424 -2.989 -4.086 -6.284 -5.643 -6.033 -6.442 -6.945 -8.738 -8.938













Tabela 5: Eksportet 2001-2005 (mijë USD)

 



Komente: Shfleto artikuj te tjere per:
Postuar nga: admin
Lexuar: ikub #:
 0
 3.384 803050005





   
 
  *Nese nuk e lexoni kodin atehere ringarkoni faqen per nje kod te ri.


| Shto tek te Preferuarat
Argetohu Gjej
Jeta e perditshme Te nevojshme


acdurres

spitaliamerikan

dga